Nitram (2021)

Verontrustend portret, gebaseerd op ware gebeurtenissen, van een onstabiele jongen (Caleb Landry Jones) in Port Arthur, Tasmanië, in 1996. Uiteindelijk zou hij verantwoordelijk zijn voor de dood van 35 mensen in een zinloze daad van geweld. De film probeert te doorgronden wat hem tot deze daad heeft aangezet. Jones is fenomenaal goed in de hoofdrol en regisseur Kurzel is eindelijk terug op niveau, na een aantal minder geslaagde films. De troosteloze blik in het leven van de geesteszieke hoofdpersoon is fascinerend op een morbide manier en doet wel wat denken aan Kurzel's debuut, het al even verontrustende Snowtown.

Goeie film, goeie hoofdrol, maar toch: als je een waargebeurd verhaal gaat verfilmen dat zich in Tasmanië heeft afgespeeld, met een Tasmaanse geesteszieke moordenaar, waarom laat je de hoofdrol dan spelen door een Amerikaan uit Texas? En waarom maak je de film dan niet in Tasmanië -toch een unieke locatie- maar op het vasteland van Australië?

Martin Bryant [Caleb Landry Jones] was al kind te zien op televisie als ziekenhuispatiënt op de brandwondenafdeling die zonder blikken of blozen verkondigt dat hij ondanks zijn door vuurwerk veroorzaakte verwondingen van plan is om gewoon door te gaan met afsteken van vuurwerk. Hardleers of is er iets meer aan de hand? Martin (die spottend wordt aangesproken als Nitram) is inmiddels jong volwassen en gezien zijn onvoorspelbare, onbehouwen en soms ronduit agressieve gedrag veelvuldig het mikpunt van spot in zijn woonplaats. Zijn moeder [Judy Davis] kan hem nauwelijks meer uitstaan en zijn vader [Anthony LaPaglia] is simpelweg niet in staat om zijn zoon onder de duim te houden. Martin vindt uiteindelijk vriendschap bij de veel oudere Helen [Essie Davis], een excentrieke kluizenaar voor wie Martin wat klusjes doet en bij wie hij prompt intrekt. Een fraaie rol van Landry-Jones die zijn complexe, zich regelmatig onaangenaam gedragende personage voorziet van een combinatie van menselijkheid en een daaraan verbonden sympathie dat de aandacht vasthoudt. Bereid je voor op een schokkende wending halverwege en een duistere ontknoping in dit onconventionele verhaal, gebaseerd op ware gebeurtenissen. De epiloog stemt eveneens tot nadenken.

Achteraf bezien was het fout dat ik vooraf de synopsis had gelezen. Nu zat ik heel de film te wachten tot het geweld zou losbarsten, temeer omdat de inleiding naar dat moment mij niet zoveel deed. Door de bank genomen kan ik waargebeurde verhalen wel waarderen. Met deze film is dat een stuk minder. Het waarom daarvan kan ik niet goed duiden.

Regisseur Justin Kurzel keert terug naar een redelijk vertrouwde omgeving na in Amerika het een en ander geëxperimenteerd te hebben. De stilering van Nitram doet namelijk meer denken aan Snowtown, toevallig het langspeelfilmdebuut van Kurzel. De kijker kan zijn of haar borst dus nat maken voor een traag verteld verhaal met in de verte wat achtergronddreiging, zeker voor diegenen die bekend zijn met de daadwerkelijke achtergrond. Caleb Landry Jones acteert voortreffelijk en gaat volkomen op in zijn personage, maar ook de bijrollen acteren zeer verdienstelijk. Ondanks de waargebeurde elementen slaagt Kurzel er echter niet in om wat randzaken interessant te maken, met name het gebeuren tussen Jones en Essie Davis is simpelweg niet zo boeiend. Waar het debuut van deze regisseur overigens uitblonk vanwege het behoorlijke geweld, wordt er met Nitram juist voor gekozen het uiteindelijke bloedbad enkel te impliceren. Martin Bryant wordt hier als een licht empathisch figuur neergezet, maar in de wetenschap wat hij allemaal heeft uitgespookt is dat naar mijn inzien de verkeerde benadering. Als maatschappelijke aanklacht is Nitram namelijk niet scherp genoeg om zo'n nuance te beheren, maar als rauwe momentopname van een excentriek figuur werkt het gelukkig wel. In dat opzicht zit Kurzel comfortabel in de regiestoel en levert nog altijd de basiskwaliteit af die je van hem mag verwachten.