In Silico (2020)

Zeer matige documentaire over het ambitieuze project Blue Brain Project (naar de IBM-computer Deep Blue die Kasparov had verslagen in het schaken) van neurowetenschapper Henry Markram die in 2010 de belofte deed binnen 10 jaar een computersimulatie van het menselijk brein te realiseren waarbij Markram ook een persoonlijke urgentie had voor het project omdat hij zijn autistische zoon er mee wilde kunnen genezen. Het zwakke van de documentaire is dat de wetenschap ervan nauwelijks wordt uitgelegd of uitgediept zodat het voor de kijker allemaal erg vaag blijft. Het blijft in dat opzicht vooral bij de titel van de documentaire: in plaats van breinweefsel te onderzoeken in vivo (in een levend wezen) of in vitro (onderzoek van weefsel buiten het organisme zelf) worden hier breincircuits onderzocht “in silico” ofwel door middel van computersimulatie. Onduidelijk blijft hoe de simulatie tot stand komt, hoe je er bv. autisme mee zou kunnen genezen of zelfs wat het verschil is tussen het Blue Brain Project en het Human Brain Project waarmee het maar liefst 1 miljard euro subsidie van Neelie Kroes namens de EU binnenhaalde. Hoe dan ook lijkt het project sterk te steunen op de populaire ‘het brein is een computer’-metafoor.

Mogelijk wilde Markram ook geen wetenschappelijke uitleg want volgens hem moeten wetenschappelijke discussies niet in de media worden gevoerd, maar dat maakt dat de wetenschappelijke kritiek van de paar critici die kort aan het woord worden gelaten vernietigend oogt voor het project: je kunt geen werkend brein simuleren als je nog praktisch niets weet van hoe het brein werkt (volgens Markram hoef je overigens slechts een minimum aan kennis te hebben maar gelet op de complexiteit van het brein dat zelfs als een chaotisch systeem werkt lijkt dat naïef), een simulatie is iets wezenlijks anders dan het echte (een simulatie van bewustzijn is geen bewustzijn) en wiens brein wordt eigenlijk gesimuleerd (wiens brein is het ideale brein)? Als evolutionair product kent het brein veel variatie en zitten er fouten ingebakken: nu lijkt het me geen probleem als de simulatie volmaakt de onvolmaaktheden simuleert om een startpunt te hebben, maar een raadsel blijft hoe je die perfectie bereikt als we nog zo weinig weten van het brein en zelfs als we dat zouden bereiken hoe daarmee we het brein hebben begrepen, afwijkingen zoals autisme kunnen genezen of hoe dierproeven dan overbodig worden ofwel hoe de sprong van in silico terug naar in vivo kan worden gemaakt.

Hoe dan ook, het project lijkt te falen en zeker de belofte om het project binnen 10 jaar te voltooien is niet gehaald, zelfs niet met 1 miljard euro subsidie: onderzoekers verlaten inmiddels het project en Markram durft er nauwelijks nog een termijn aan te geven. De les van het verhaal is een andere kritiek van critici, namelijk dat je in de wetenschap beter niet al je geld op één paard kunt wedden.