Shirkers (2018)

Best geinig.

Het verhaal achter een verloren gewaande film, verteld door de maaksters. Op zich zit er best wel wat intrige in het verhaal, dat op een gepaste manier naar boven wordt gehaald. Niet alsof het helemaal uit het niks kwam terwijl men toevallig een docu aan het maken was (waar soortgelijke docus zich toch al eens schuldig aan maken).

Maar het is vooral de montage die van deze docu een leuke zit maakt. Alles wordt vlotjes aan elkaar geregen, met voldoende afwisseling, voldoende zijpaadjes en toch een goede, verzorgde focus, zodat het nooit al te warrig wordt. Het is eigenlijk zelden dat docus visueel wat te melden hebben, dat doet Tan dan toch wel goed.

Omdat het een persoonlijk verhaal is lijken sommige zaken me wel een beetje aangedikt, maar nooit zo dat het echt storend wordt. De film duurt verder ook niet te lang en weet zo makkelijk de hele speelduur te boeien.

3.0*

...om dan gelijk in te haken op het voorgaande gevatte commentaar van John Milton. De docu is vast wel interessant voor hen die zich graag laten meeslepen in een persoonlijk verhaal, een aanhoudende queeste van een stel meiden in een voor Nederland niet al te herkenbare cultuur van het keurige Singapore. Daarbij is de docu sfeervol, neemt deze je mee in een subcultuur die (zeker toen) uniek moet zijn geweest voor Singapore! Verder zal ik geen enkele spoiler plaatsen en heb ik me erg vermaakt met deze niet al te lange docu die voor menig cinefiel smullen is.

In 1992 maakte Sandi Tan samen met vrienden en kennissen een onafhankelijke geproduceerde roadmovie op locatie in Singapore. De titel was Shirkers, maar de film is nooit uitgebracht omdat Sandi’s mentor en co-producer George Cardona spoorloos verdween met alle filmrollen. 25 Jaar later zoekt Tan haar oude vriendinnen op die elk hun eigen weg zijn gegaan en spreekt ze met crewleden en de paar filmcritici die destijds een ruwe versie van de film zagen. Dat gebruikt ze niet alleen om terug te kijken op het productieproces, maar ook om een portret te maken van de eigenzinnige Cardona. Bevat beelden van de oorspronkelijke beelden die, ondanks de vele lofuitingen, niet bijzonder veel indruk maken. Vooral interessant wanneer Tan praat over hoe deze film en de tussenliggende jaren haar vriendschap met Jasmine en Sophia beïnvloedde.

Een onafgemaakte droom

Fictie en non-fictie liggen dicht bij elkaar. Dat bewijst ook het speelse meta-narratief in 'Shirkers' (2018) waarmee de documentairemaakster Sandi Tan op zoek gaat naar redenen waarom de fictiefilm uit haar jeugd nooit is afgemaakt. Deels een coming-of-age vertelling over opgroeien in het Singapore van de jaren negentig. Deels een autobiografische film over jonge mensen die met elkaar het ondenkbare waar proberen te maken en door een soort cultgoeroe worden geïnspireerd om de grenzen te verleggen van hun eigen kunnen. Deels ook een moordmysterie rond de moord op de jeugdige dromen, idealen en hoop op de toekomst van jonge Singaporese filmstudenten die arthousecinema tot leven wilden brengen.

Met haar zoektocht in de vorm van een documentaire geeft Sandi Tan haar fictiefilm nieuwe betekenis. Het ruwe en geluidloze materiaal wordt in een breder perspectief geplaatst en krijgt context. Daarmee komt zij terug op de unieke positie die 'Shirkers' (1992) als fictiefilm hád kunnen hebben in de Singaporese arthousescene van de jaren negentig. In die tijd was er namelijk weinig competitie van andere soortgelijke films. Zou haar debuutfilm zelfs internationaal opgepikt kunnen worden als vroege versie van een bepaalde stijl die in de late jaren negentig zou exploderen? Haar merkwaardige stijl deed immers zo sterk denken aan existentiële cultfilms als 'The Virgin Suicides' (1999) en 'Ghost World' (2001). Met een 'onschuldig' tienerperspectief rond dolende personages die in een dromerige wereld zichzelf zoeken. Vol venijnige dialogen en excessief geweld.

De mengeling van fictie met non-fictie maakt 'Shirkers' (2018) tot een fascinerende zit. Bij vlagen ligt het gevaar van navelstaren en zelffelicitering op de loer, omdat Sandi Tan niet onder stoelen of banken steekt dat zij haar onafgemaakte debuutfilm een belangrijke plek toedicht in de filmgeschiedenis. Maar ergens werkt die insteek bezwerend omdat het zo goed past bij de pijnlijke realisatie dat het bronmateriaal nooit uitgewerkt zou worden tot iets concreets. Het wringt dat we het antwoord nooit meer zullen krijgen. Op dezelfde manier werkt het evenzeer dat we nooit sluitende antwoorden krijgen op wat 'slechterik' Georges Cardona heeft bewogen om 'Shirkers' (1992) toe te eigenen en liefdevol bij zich te houden.

'Shirkers' (2018) schetst een enigmatisch en cryptisch beeld van 'Shirkers' (1992) als een film die nooit mocht zijn. Sandi Tan heeft nu in elk geval haar eigen verhaal kunnen afmaken met een documentaire, maar sommige mysteriën rond de totstandkoming blijven bestaan. De film eindigt met de prachtige scène van jonge acteurs in een wasstraat. De borstel en het schuim versluieren hun blik op de toekomst. Zij weten nog niet dat hun acteerwerk 'verloren' zal gaan in een ongemonteerde en geluidloze versie. Een koortsige tienerdroom of een stukje filmgeschiedenis? Of allebei? De enige zekerheid is dat ze met elkaar geprobeerd hebben om de Singaporese cinema op de kaart te zetten. Nu hebben we de documentaire als tastbaar bewijs.