Estiu 1993 (2017)

Wanneer haar moeder sterft is Frida beide ouders kwijt en verhuist ze van Barcelona naar het platteland waar haar oom en tante zich om haar ontfermen. Ze speelt met haar nieuwe zusje Anna, speelt nog wat meer en nog meer. De eerste 55 minuten bestaan uit 'Dullest Home Videos' en bevatten geen verhaal, geen drama en geen karakterontwikkeling. Het is wachten tot de meisjes verstoppertje spelen voor er werkelijk iets interessants gebeurt en dat is dan de aanzet naar een acceptabel einde waarin we eindelijk een glimp te zien krijgen van wat zich afspeelt in het hoofd van de hoofdpersoon.

In deze autobiografische film slaagt regisseur Carla Simon er simpelweg niet in om sympathie op te wekken voor Frida, die zich veelal gedraagt als een verwend nest. Dat kun je de jonge hoofdrolspeelster natuurlijk niet kwalijk nemen, maar Simon had door middel van stilering en uitgekiende montage een veel interessantere film kunnen maken. Nu beperkt ze zich grotendeels tot het registreren van wat de kinderen doen en daar is eerlijk gezegd niet zo gek veel aan...

Erg fijne film. Waar ik kort geleden teleurgesteld werd door te zien hoe vlak, rechtlijnig en uitgesproken Three Billboards Outside Ebbing, Missouri (2017) is, is Estiu 1993 een verademing. Hier mag je de film interpreteren en moet je tussen de regels door lezen. In tegenstelling tot Ebbing, Missouri is dit dus geen film waar je even met popcorn in de hand voor achterover gaat leunen en gerust een oog dicht kunt doen omdat de regie je letterlijk en figuurlijk de hele film toch wel vertelt waardoor niets je kan ontgaan, maar ook waardoor niets aan jouw interpretatie als kijker wordt overgelaten en dus geen enkele inspanning van je wordt gevraagd. Niet dat ik Ebbing, MIssouri een slechte film vind (3,5*), het behoort tot de betere popcorndrama's, maar meer is het en wil het ook niet zijn.

Estiu 1993 is een heel ander verhaal. Geen crowdpleaser voor de dagjesmens die af en toe een bioscoop binnenloopt, en dat verklaart waarom deze film zo beperkt is gedistribueerd, en waarom ik zo lang heb moeten wachten voor ik het kon zien. Het volgt een 6-jarig meisje die op haar 3e haar vader verloor en nu ook haar moeder achter zich moet laten. We worden getuige van, hoe kan het ook anders, het zwijgzame rouwproces van een 6-jarige, al vraag ik me af of dat eigenlijk wel afwijkt van het rouwproces van een volwassene. Het begint met het gelaten toekijken hoe je vorige leventje door vreemden in dozen wordt gestopt, hoe je thuis wordt ontmanteld en je als zesjarige de laatste verhuisdoos blijkt te zijn die wordt ingeladen. Het uitzwaaien door haar vriendjes voelt aan als het onomkeerbare afscheid van haar hele bestaan tot dat moment. Beschadigd en overdonderd begint ze aan haar nieuwe leven, in een nieuw gezin, in een nieuwe omgeving.

Estiu 1993 is volgens mij een film die regisseur Charles Chaplin wel zou liggen. Weinig dialogen, veel emotie en veel niet verbale communicatie. De emoties die een kind in zo'n situatie ondergaat zijn wel te bedenken, een heel ander verhaal wordt het om ze zo te verbeelden en ze zo door kindacteurs over te kunnen brengen. Dat vergt wel heel veel inlevingsvermogen, het verbaasde me dus niet dat dit een autobiografische film bleek te zijn, de regiesseuse maakt ons getuige van haar ervaringen en gevoelens die ene zomer in 1993 toen ze als zesjarige haar laatste ouder verloor. En dat is een ware stormbaan aan emoties wat hier met alle subtiliteit wordt getoond, heil zoeken in het geloof, afvallen van je geloof, heimwee, frustratie, ijdelheid, jaloezie, haat, (smachten naar) liefde, eenzaamheid en machteloosheid zijn enkele van de emoties die ze ondergaat. Behoed van het verdriet door een soort van survivalmodus probeert ze wat van haar leventje te maken, een verdriet wat pas kan vloeien als ze erin slaagt om een veilige en geborgen plaats te hervinden in haar nieuwe omgeving. Zoals de film ons vertelt blijken kool en sla niet hetzelfde te zijn, haar nieuwe gezin is niet hetzelfde als haar oude, hoe erg ze ook probeert om daar wat aan te doen door het uitschakelen van die ene stoorfactor wat in haar vorige gezin niet aanwezig was (haar nieuwe stiefzusje) maar die nou net zowat de enige lijkt te zijn die haar wel onvoorwaardelijk accepteert.

Doordat het kind door volwassenen gespaard wordt, althans dat denken ze, krijgen we ook niet alles van de volwassen wereld mee. We moeten het doen met de glimpjes die hen ontglippen en die het kind, en dus wij als kijker, op weten te vangen. Zoals de stigma die ze krijgt toegemeten als kind van een aidsdode, de druk van haar komst op haar nieuwe gezin, de onvoorwaardelijke liefde en geduld van haar pleegvader (de broer van haar moeder) en de worsteling van en met zijn vrouw die voor haar eigen kind kiest. Ruzies zien we niet, maar opeens moet pappa wel de nachten op de woonkamerbank doorbrengen.

Zo zijn er wel meer scenes waar veel achter schuil gaat, zoals het moment dat zij moedertje speelt met haar stiefzusje, en ze in wezen ons laat zien hoe haar relatie was met haar liefhebbende maar door ziekte uitgeputte moeder. Wie daar niet genoeg van kan krijgen kan overigens bij Wrony (1994) terecht, die film toont een verwaarloosd meisje dat een dag lang moedertje speelt met een kleiner kind en daarmee haar eigen moeder en haar moeizame relatie met haar imiteert.

Estiu 1993 is geen dramafilm om met verstand op nul over je heen te laten komen, maar eentje om te contempleren, te interpreteren en te beleven. Carla Simon lijkt me iemand om, mits ze goede scripts onder handen krijgt, in de gaten te houden indien ze na dit autobiografische werk doorgaat binnen de filmwereld. De film won twee prijzen in Berlijn en werd door de National Board of Review geslecteerd als een van de vijf beste buitenlandse films van 2017. Ruime 4*.

Het dagelijks leven door de ogen van een klein kind, dat zojuist haar moeder heeft verloren. Reden voor een pakkend drama, denk ik dan, maar daar komt het eigenlijk niet van. Het is veeleer een vlakke registratie van een continu rouwproces en de hunkering naar geborgenheid en liefde, terwijl er slechts af en toe wat opwindends gebeurt. Een tegenvaller.

Wat een mooie film. Er is niks wat ik er niet goed aan vind. Het boeide mij van begin tot eind, het acteerwerk is uitstekend, heel realistisch, en het thema spreekt mij sowieso aan. Ik ben geraakt en erg onder de indruk. Welverdiende 5*.

Ik ken weinig films waarin kinderen gelaagde personages zijn die, ook al zijn ze cognitief misschien nog niet helemaal ontwikkeld, in hun doen en laten even complex kunnen zijn als alle andere mensen. Kinderpersonages lijken naar mijn gevoel vaak meer op hoe volwassenen hen willen zien dan op hoe kinderen werkelijk kunnen zijn. Ze zijn vooral een schattig of tragisch vehikel voor gemakzuchtige sentimentaliteit of om een statement te maken over hoe wreed de wereld eigenlijk is. Maar soms zijn er dan van die kleine pareltjes die wél op een overtuigende manier kinderleed en kindergeluk op beeld weten te krijgen. Zo staat bijvoorbeeld 'A Brand New Life' (2009) van de Zuid-Koreaanse/Franse cineaste Ounie Lecomte me bij, waarin de negenjarige hoofdpersoon - ze is gebaseerd op het adoptieverleden van de cineaste- serieus werd genomen als een weeskind dat door haar trauma's moeilijk was voor zichzelf en haar omgeving. De kleine Jin Hee was boos en onzeker terwijl ze twijfelde aan de intenties van haar nieuwe beschermelingen, maar kon het gevecht tegen hen ook niet winnen omdat ze als kind in een afhankelijkheidspositie verkeerde. En toch waren daar die kleine sprankjes nieuw geluk - hoe klein en relatief onbeduidend ook- wanneer ze structuur en veiligheid vond in haar moeilijke situatie.

Ook in 'Estiu 1993' (2017) wordt een overtuigend kinderperspectief geschetst vanuit de zesjarige Frida (Laia Artigas) die haar beide ouders verloor aan AIDS en naderhand gedwongen wordt om onderdeel te worden van het plattelandsgezin van haar oom en tante. Marga (Bruna Cusí) en Esteve (David Verdaguer) zijn een zelfvoorzienend koppel (ze telen bijvoorbeeld zelf de producten waar ze mee koken) en geven hun kinderen de vrijheid om rond te dwalen in de idyllische bosomgeving. Toch proberen deze imperfecte volwassenen hun nieuwe gezinslid vooral ook te beschermen tegen haar heftige, traumatische verleden. Door bijvoorbeeld informatie niet te delen over de auto-immuunziekte die als een donkere wolk over het jonge meisje hangt, terwijl ze niks begrijpt van de irritante doktersbezoeken of waarom andere ouders haar vies of eng vinden. 'Estiu 1993' (2017) is een intieme film met ogenschijnlijk weinig ontwikkelingen of wendingen, maar dit tempo past uitstekend bij een kinderperspectief waarin klein leed groot kan voelen en groot leed als een onbegrijpelijke, sluimerende dreiging op de achtergrond aanwezig is. Ook ontstellend knap hoe het de machtsverschillen schetst tussen ouders die willen beschermen en (adoptie-) kinderen die leren dat ze onafhankelijk zijn en ook hun beslissingen invloed hebben op de grotemensenwereld.

Deze ook eens meegebracht, maar vond er eigenlijk niet zoveel aan. Er gebeurde niet zo veel in en hierdoor was het niet altijd even boeiend. De cast deed het nochtans prima en verder as het wel een zomerse film, maar het verhaal lag me minder.

Het grootste deel van de film vond ik maar saai maar vanaf het moment dat er spanning in kwam (het drama in het bos) werd ik gegrepen, hetgeen ook mogelijk was doordat de film sowieso aldoor zeer realistisch is: de film toont een echt kinderleven waardoor ik onwillekeurig telkens zelfs aan mijn eigen kindertijd moest denken. Nu ben ik niet zo van het oude fotoboeken inkijken, waardoor de film me lang niet kon boeien, maar op een gegeven moment werd de tragiek en de pijn al te invoelbaar: noch het meisje noch haar pleegouders doen iets fout maar het meisje zit met een verdriet en daardoor lopen zowel zij als de ouders vast. Uiteindelijk heeft de film me diep geraakt.

Prachtig intiem en beheerst geregisseerd portret van een jong meisje dat haar plaats probeert te vinden in een nieuwe gezinssamenstelling. Er is stil verdriet en er zijn kleine momenten van conflict, maar temidden van het onvolmaakte is het toch steeds weer thuiskomen in een warm bad van genegenheid. En dat mag onderstreept worden, want films als deze - over vormen van gebrokenheid - neigen regelmatig maar al te snel naar dramatische exploitatie. Hier blijft dat dankbaar uit, en de slotscène is dan ook van een ongekende schoonheid.