Masaryk (2017)

Interessante, voor televisie gemaakte biografische film over aspecten van het leven van Jan Masaryk, zoon van de eerste president van Tsjechoslowakije, zoals het land tot 1993 zou heten. Ik zeg met opzet aspecten, want ik vond de film nogal fragmentarisch, met de nadruk op zijn psychische problemen, zijn cocaïne verslaving en zijn vele vrouwengeschiedenissen. Zie ook de alternatieve titel van deze film.

Het is natuurlijk een keuze van de makers, al vroeg ik me af wie daar 70 jaar na zijn dood nog op zit te wachten. De huidige generatie, met name de jongeren, zegt die vooroorlogse geschiedenis van het land, inclusief de persoon van Masaryk weinig. Hun ouders hebben hun herinneringen vooral aan de Communistische tijd. De oorlog, en wat daaraan vooraf ging is een grijs gebied. Waar die labiliteit van Masaryk, die in de meeste biografieën niet terug te vinden is, nou precies door veroorzaakt werd maakt de film eigenlijk niet duidelijk. Ook de diverse personages worden niet duidelijk geïntroduceerd. Je moet maar raden wie wie is. Ook de ronduit beroerde ondertitels voor de Tsjechische dialogen helpt niet mee. Terwijl de gesproken taal in het Engels soms nauwelijks is te verstaan.

Maar sfeervol en hier en daar meeslepend is de film wel. Opvallend is een aantal verwijzingen naar zelfmoordpogingen, of iets wat daar op leek. Want de dood van Masaryk in 1948 is nog altijd in nevelen gehuld. De film doet daar ook niet veel mee, en dat had zeker gekund, want er zijn diverse naoorlogse onderzoeken naar gedaan. De officiële versie, zeker in het westen, is dat hij is vermoord door de communisten door hem uit het raam van het ministerie van Buitenlandse zaken te gooien. Maar als je ziet hoe labiel hij was en hoe wanhopig, nadat de communisten in februari de macht gegrepen hadden, dan lijkt zelfmoord ineens een stuk waarschijnlijker. Ook zijn familie hield het daarop.

Ik heb vorig jaar zijn graf bezocht. Niet uit bewondering, meer bij toeval, omdat ik het zomerpaleis van de Tsjechische presidenten in Lany wel eens wilde zien en leerde dat hij daar met zijn vader en moeder was begraven op de plaatselijke begraafplaats, in een eenvoudig graf. Dat vond ik eigenlijk indrukwekkender dan deze film.