Afghanistan: Das Verwundete Land (2020)

Documentaire die enig inzicht geeft in waarom er nu al meer dan 40 jaar oorlog is in Afghanistan. Je hoeft echter maar Wikipedia te lezen om te ontdekken dat de 4-delige documentaire nog maar een deel van de hoofdlijnen geeft en er ook veel is weggelaten, met name zegt de documentaire niets over de verschillende etnische groepen die er volgens mij in onmin met elkaar leven (zoals dat bv. de aan Pakistan gelieerde Pathanen al sinds de 19de eeuw bezig zijn de aan Iran gelieerde Hazara uit te roeien): het conflict is er zeer complex hetgeen ermee te maken heeft dat in Afghanistan de hele wereld lijkt samen te komen en helaas niet op een vredige manier: naast de etnische spanningen en de verschillende krijgsheren is er de moderne wereld (Kaboel) vs. de traditionele wereld (het platteland) alsmede de invloed en ook de invallen door het Westen (VS) en het Oosten (Sovjet-Unie) waarbij de ‘atheïstische’ communisten de door VS en Pakistan gesteunde opstand van islamisten voortbrachten en het Westen zowel ten tijde van de Shah als de Amerikaanse inval corruptie en grote ongelijkheid meebracht. Ook de buurlanden houden de strijd gaande. Uiteindelijk lijken de Taliban de enige partij die rust kan brengen, al is dat door middel van een tiranniek regime waarmee in zekere zin Saoedi-Arabië en Pakistan de oorlog hebben gewonnen ten koste van de Afghaanse bevolking die aldoor slachtoffer is geworden van elk regime en elke buitenlandse bemoeienis.

Vanuit het grotere plaatje bezien zou je misschien kunen stellen dat het de vloek is van Afghanistan dat het – mede vanwege de bergen – niet te veroveren is en daarom wel de “graveyard of empires” is genoemd: al 2400 jaar heeft elke wereldmacht – van Alexander de Grote tot de VS – gefaald om Afghanistan in te nemen, maar die buitenlandse machten kunnen er wel de oorlog gaande houden. De les voor zo’n wereldmacht moet zijn: je kunt winnen als je de opstand steunt die een regime omverwerpt maar geen enkel door een buitenlandse mogendheid geïnstalleerd regime kan standhouden omdat het niet de steun van de bevolking zal behouden: zowel in Irak als Afghanistan hadden de VS weinig moeite het regime omver te werpen maar verloor het alsnog de oorlog doordat ze meegezogen werden in een spiraal van geweld door een terreurgroep met een burgeroorlog als gevolg waardoor ze de steun van de bevolking verloren.

Dit zijn mijn aantekeningen waarmee ik de vier afleveringen heb samengevat:

Afl. 1 Koninkrijk
Koning Mohammed Zahir Shah moderniseerde zijn land en stelde hem open voor onder meer toerisme waardoor Westerse hippies het land op doorreis naar India vonden. Kabul werd een verwesterde stad die zo echter in schril contrast stond met het conservatief-islamitische platteland. De moderne elite leefde in een bubbel terwijl onder studenten islamisten streden tegen de ongelovige communisten die banden hadden met de Sovject-Unie. Toen door aanhoudende droogte duizenden boeren de hongerdood stierven zonder veel reactie vanuit de elite greep prins Daoud Khan de macht, werd Afghanistan een republiek en kwamen er sociale hervormingen. Islamisten zag hij als de vijand die naar Pakistan vluchtten om vanuit daar de opstand te organiseren. Toen hij zich ook tegen de Sovjet-Unie en de communisten keerde om Afghanistan onafhankelijk te houden – Afghanistan stond onder invloed van zowel het Westen als de Sovjet-Unie maar heeft een traditie van onafhankelijkheid en verzet tegen bezettende machten – grepen de communisten in 1978 op bloedige wijze de macht (April-revolutie) en installeerden een wreed stalinistisch regime met Taraki aan het hoofd dat iedereen die zich tegen hen zou kunnen keren vermoordden. Ze vermoordden zelfs elkaar, waarbij de premier Amin Taraki liet vermoorden en de macht greep, en het land verviel in chaos waarbij de islamisten grote delen van het land veroverden. De Sovjet-Unie vreesden een islamitische revolutie zoals in Iran en vielen het land in 1979 binnen. De moord op Amin en de bevrijding van talloze politieke gevangenen was een bevrijding maar toen het Sovjet-leger bleef kwam iedereen in verzet tegen dat Sovjet-leger, resulterend in de Sovjet-Afghaanse oorlog.

Afl. 2 Jihad
De Russen wilden slechts de orde herstellen en Afghanistan socialistisch houden, maar stuitten op hard verzet van de mujahideen (moedjahedien) die vanuit de bergen een guerillaoorlog en een jihad voerden tegen de Russische bezetters en die de steun van de bevolking hadden zodat de Russen niet konden winnen. De verzetstrijders zochten steun, geld en wapens om de strijd te kunnen beslissen en de VS gaven die graag om zo Afghanistan tot het Vietnam voor de Sovjets te maken. De mujahideen waren onderling verdeeld en er was grote competitie tussen de charismatische Massoud en de fundamentalistische Hekmatyar die ook wel tegen elkaar vochten. De oorlog bracht terreuraanslagen en enorme vluchtelingenstromen terwijl omgekeerd Arabieren naar Afghanistan kwamen om de moedjahideen te helpen waaronder Osama bin Laden. Deze Arabieren brachten de extreme islam en de koranscholen waaruit de Taliban zouden ontstaan. Reagan voerde de hulp aan de verzetstrijders op zodat de strijd beslist kon worden waarop Gorbatsjov de Russen uit Afghanistan liet vertrekken.

Afl. 3 Taliban
Na het vertrek van de Russen in 1989 was er hoop op vrede en een mooie toekomst waarbij de communistische president Nadjiboellah het gesprek met de moedjahedien wilde aangaan maar die weigerden en wilden nu ook Kaboel veroveren. In Kaboel werd Nadjiboellah gegijzeld en Hekmatyar en Massoud vochten er tegen elkaar waarbij de burgerbevolking niet werd gespaard. De strijdende groepen kregen steun van buurlanden waarbij het conflict tussen India en Pakistan een hoofdrol speelde: India steunde Massoud en Pakistan steunde Hekmatyar. In 1994 kwam een nieuwe groep vanuit Pakistan die het opnam tegen alle moedjahedien: de Taliban. Zij veroverden snel het land omdat zij de steun van de bevolking hadden vanwege het feit dat het ‘geestelijken’ waren en gerechtigheid en vrede beloofden. Ook in Kaboel ontmoetten zij nauwelijks weerstand waarop Hekmatyar naar Iran vluchtte en Massoud zich terugtrok in de Pansjirvallei. De Taliban bleken echter een schrikbewind te voeren met een strenge sharia; president Nadjiboellah en vele anderen werden op gruwelijke wijze vermoord. Omdat de VS Osama bin Laden in Soedan zochtten wegens terrorisme vluchtte die in 1996 naar Afghanistan waar hij tot ongenoegen van de Taliban z’n terreurgroep al-Qaida trainde. In 2001 vermoordde leden van al-Qaida Massoud en pleegden zij de aanslagen in de VS.

Afl. 4 De Val
De Afghanen vreesden de wraak van de VS; de Taliban gaven aan dat ze Osama bin Laden niet meer beschermden en adviseerden hem het land te verlaten. Maar de VS vielen – met de hulp van de oude moedjahedien als de nieuwe krijgsheren ( de Noordelijke Alliantie) – toch Afghanistan en de Taliban aan. De VS vreesden een lange oorlog zoals de Russen die hadden gevoerd maar de Taliban viel al na twee maanden: een deel vluchtte het land uit en het andere deel ging in de bevolking op. De VS bleken niet agressief naar de bevolking, gaven de vrouwen vrijheden en stelden een inclusief parlement in waar echter ook de krijgsheren en andere corrupte personen in zaten die massa’s geld van de VS incasseerden terwijl het volk verarmde. Dat volk keerde zich daarom tegen de regering en de Amerikanen terwijl de Taliban langzaam aan kracht wonnen en delen van Afghanistan innamen. Het geweld van de Taliban zorgde voor een spiraal van geweld waarin de VS in werden gezogen en het werd een oorlog waar de bevolking tussen zat. Door het gebrek aan steun bij de bevolking konden de VS niet winnen en toen Osama bin Laden in 2011 nota bene in Pakistan werd gevonden en vermoord, begonnen de VS zijn troepen terug te trekken en gingen de Taliban aanslagen plegen. Met Ghani aan de macht werden de onderhandelingen met de Taliban gestart. Intussen waren vrouwen opgeleid en namen zij deel aan de onderhandelingen met de Taliban: ook met de Taliban aan de macht lijkt het ondenkbaar dat vrouwen uit het publieke leven worden verbannen.

Indrukmakende documentaire met een goed totaalbeeld aan wat de burgerbevolking al jaren aan leed en verdrukking heeft weerstaan.

Van de monarchie met zin voor modernisering en verwestering wat niet iedereen zinde en tot een volksopstand leidde, de communistische invloeden met uiteindelijk de Sovjetbezetting en de guerrilla-strijd. De terugtrekking van Sovjets - Amerika' steun voor het verzet - bracht hoop maar alras zat het land in een burgeroorlog. De komst van de fanatieke Taliban beknotte vele vrijheden en na 9/11 dook een VN-inmenging ter plaatse op, goed bedoeld maar niet bij machte orde te scheppen.

Eigenlijk een zeer aan te bevelen doc. die meerdere achtergronden in het probleemland Afghanistan goed toelicht.