Voor Ik Het Vergeet - Seizoen 1 (2019)

Wannes Deleu kennen we nog van Op Straat, de docu waarbij hij een maand lang tussen de daklozen ging leven. Deleu z'n sterkste eigenschap is zijn zachte karakter en het feit dat hij heel geduldig met anderen omgaat. Hij velt nooit een oordeel en laat het geheel ook niet rond zijn persoon draaien. Ook deze keer laat hij vooral de beelden spreken. Voor Ik het Vergeet is een pak persoonlijker, dat voel je als kijker ook. Dankzij zijn connectie met grootmoe krijgen we ook beter zicht op hoe een dementerende, al is het natuurlijk bij iedereen anders, omgaat met mensen die ze eigenlijk niet meer herkennen.

Het leverde fascinerende, diep ontroerende en bovenal heel oprechte televisie op. Geen moment van vals sentiment of gratuit gemaakt beeld te bespeuren. Sereen en respectvol. Het was ook niet al kommer en kwel. Hoe schrijnend en pijnlijk sommige scènes ook waren, er was altijd ook de aanwezigheid van een zeker sprankeltje hoop. En het feit dat er ook nog gelachen kan (en mag) worden. Gelukkig.

Ik ben mij vooral veel gaan afvragen hieromtrent.

Volgens mij zag Wannes vaak uitspraken van grootmoe als antwoorden, terwijl dit mogelijk geen antwoorden waren. Ijdele hoop? Door de afleveringen heen zei grootmoe namelijk vaak standaard zinnen als "Das zeker.", "Dat zal zo zijn.", "Ik denk het ja.", "Ja, dat is goed hé." Daarbij viel mij vaak op dat ze dit ook doet wanneer blijkt dat ze helemaal geen idee heeft waarover het gaat. Een soort van reflex. Maar anderen zien er helder moment in, wat zeer begrijpelijk is. En het is gewoon ook verwarrend. Want soms weet ze wel even waar het om draait.

Daarnaast vraag ik mij ook af of de wartaal wel altijd wartaal is. Soms heb ik sterk de indruk dat enkele patienten in hun hoofd echt wel weten wat ze willen zeggen, maar de connectie met de juiste woorden ontbreekt. Als je die woorden vervangt en invult door het onderwerp waarover het op dat moment gaat, klinkt dat namelijk helemaal niet meer als totale onzin.

En dat het feit dat zowat iedereen daar alles van na hun jeugdjaren totaal vergeten is, maar de kindertijd wel nog ergens aanwezig is. Soms héél levendig, soms eerder vaag. En vaak afwisselend. De verklaring kennen we, -extreem simplistich uitgelegd-, wat we als kind allemaal absorberen gebeurd op een heel andere manier en is grotendeels elders opgeslagen. Vandaar dat ze hun oude zelf in de spiegel soms helemaal niet herkennen of een adres uit hun kindertijd als hun thuis zien. Ze zijn een kind, maar schrikken als ze hun eigen handen zien. Alsook het voortdurend verwijzen naar moeder en vader of school. Volgens de informatie die in de bovenkamer nog beschikbaar is, zijn ze dat kind nog. Zo zie je soms ook dat ze moderne toestellen, waar ze voorheen nochtans vertrouwd mee waren, niet meer kunnen plaatsen, maar oudere versies van tig jaar geleden wel.

Begrijpelijk dat deze mensen soms in totale paniek slaan of zich, zoals enkele personen, volledig afsluiten van de wereld omdat die naar hun beleving helemaal geen 'sense' meer maakt. Ik kan mij niet voorstellen hoe het moet zijn wanneer al wat je ziet, hoort en beleefd niet meer strookt met wat je vanbinnen kent. Wanneer elke dag opnieuw heel je omgeving en alle mensen die er in rondlopen totaal nieuw voor je zijn. Verschrikkelijk.

Als je dan bedenkt hoe ze helemaal opleven door middel van bijvoorbeeld oude deuntjes uit hun jeugd, vraag ik mij af waarom ze daar niet veel meer op inspelen. Speelgoed en andere voorwerpen uit hun kindertijd, televisieprogramma's, radio-uitzendingen, allemaal linken uit de tijd van toen. Zou het etisch juist zijn hen ook te behandelen als het kind die ze denken te zijn? Zou dat alles niet makkelijker maken voor iedereen, of die waan hen enkel verder doen wegzinken? Moeilijk. Er zijn uiteraard ook vele gradaties.

Zelf heb ik, omwille van bepaalde gezondheidsproblemen, beduidend meer kans dan gemiddeld ooit met deze aandoening te maken te hebben. En ik heb al ervaren hoe het is om iemand plots helemaal niet meer te kunnen plaatsen of benoemen (niet de gewoonlijke vergeetachtigheid die iedereen wel eens heeft), ook al heb je er (bv) een half jaar eerder haast dagelijks mee samengewerkt. Het is absoluut niet vergelijkbaar, in de verste verte niet, maar dat is al confronterend genoeg om mee te maken. Er is weinig in deze wereld dat mij ietwat angstig kan maken, maar dit is met grote voorsprong de uitzondering.

Enfin. Uit de reportage heb ik vooral nogmaals de bevestiging gezien dat je deze mensen niet stilletjes moet laten wegkwijnen omdat ze het toch allemaal niet ten volle beseffen. Laat staan dat je moet wegblijven omdat ze je niet meer herkennen. Dat isolement is ondraaglijk, onmenselijk zelfs. Wees er voor hen. Doe moeite. Het loont. En je zal er alleen maar kracht uit putten, denk ik. Zoals Wannes ook duidelijk kunnen ervaren heeft.

Mooie, relevante, hoognodige televisie die mij diep heeft geraakt.

PS: Dit is veel langer geworden dat de bedoeling was. Het moeten natuurlijk niet altijd nostalgische fratsen zijn.