Over Otto Gebühr
Otto Gebühr zal voornamelijk herinnert worden als de acteur die maar liefst 12 keer in de huid kroop van koning Frederik II van Pruisen, ook wel liefkozend 'Der alte Fritz' genoemd. De fysieke gelijkenis met deze historische figuur was zeer opmerkelijk te noemen. Otto Gebühr werd geboren op 29 mei 1877 te Kettwig, een stadsdeel van Essen dat toen nog deel uitmaakte van Pruisen en nu gelegen is in de deelstaat Noordrijn-Westfalen. Zijn vader was een fabriekseigenaar, maar nadat deze overleed groeide hij voornamelijk op in Keulen, waar hij ondermeer studeerde aan het Realgymnasium en het Friedrich-Wilhelm Gymnasium. Hierna volgde hij nog een opleiding als koopman die hem een baan opleverde bij de firma Hergersberg en Co. te Berlijn. Rond deze tijd volgde hij ook toneellessen en maakte zijn debuut in 1897 op het toneel van het Stadttheater te Görlitz. In de jaren 1898-1908 was hij ook werkzaam aan het Königlichen Hoftheater te Dresden en het Lessingtheater te Berlijn. Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog nam Otto Gebühr vrijwillig dienst bij het derde Garde-Feldartillerieregiment en schopte het tot de rang van luitenant. Na de oorlog nam hij het acteerwerk weer op en werkte in de jaren 1917-1919 voor de grote Max Reinhardt aan het Deutschen Theater te Berlijn. Door tussenkomst van zijn collega Paul Wegener beleefde hij in 1917 zijn filmdebuut in Veilchen Nr. 4. In 1920 speelde hij de rol van de keizer in de beroemde Duitse filmklassieker Der Golem, wie er in die Welt Kam, naast Paul Wegener, die niet alleen de regie voerde maar ook de titelrol speelde. In hetzelfde jaar was hij voor het eerst te zien in de rol van de vermaarde Pruisische koning Frederik de Grote in Die Tänzerin Barberina van Carl Boese, gevolgd door het grootschalige filmproject Fridericus Rex, dat uit vier filmdelen bestond en gedraaid werd gedurende de jaren 1921-1923. Intussen vertolke hij ook andere rollen zoals de titelrol in Gobseck (1923). Verder nog ondermeer Wilhelm Tell (1923), Die Perücke (1924), Die Eiserne Braut (1925) en In Treue Stark (1926). In 1926 speelde hij voor de derde keer de rol van Frederik II in Die Mühle von Sanssouci, al snel gevolgd door de twee-delige filmserie Der Alte Fritz (1927/1928) onder regie van Gerhard Lamprecht. In 1929 vertolkte hij de rol van een ander historisch figuur, veldmaarschalk Blücher in Waterloo. In zijn eerste geluidsfilm, Das Flötenkonzert von Sans-souci (1930) hoorde het Duitse publiek Otto Gebühr voor het eerst spreken in zijn paraderol. Waren zijn Frederik de Grote films aanvankelijk nog bedoeld als anti-republikeins, vanaf 1933 moesten ze vooral het Nationaal-Socialistische gedachtengoed dienen. Vlak na de machtsgreep van de Nationaal-Socialisten kwam Der Choral von Leuthen in de bioscopen, die in Oostenrijk onder de titel Der Führer seines Volkes werd vertoond. In 1936 volgden Heiteres und Ernstes um den Grossen König en Fridericus. Na zijn rol in Das Schöne Fraulein Schragg (1937) werd hij in 1938 geeerd en benoemd tot 'Staatsschauspieler'. In 1940 vertolkte hij wederom de rol van koning, echter ditmaal als koning Johann van Saksen in de Nazi-propagandafilm Bismarck, met Paul Hartmann in de titelrol onder regie van Wolfgang Liebeneiner. In 1942 speelde hij voor de allerlaatste keer de rol van Frederik II in Der Grosse König onder regie van Veit Harlan, gevolgd door films als Immensee (1943), Die Goldene Spinne (1943) en Der Erbförster, een film die reeds in 1943 werd opgenomen, maar pas vlak na het einde van de Tweede Wereldoorlog in de bioscopen kwam. Otto Gebühr, die in 1944 nog door Josef Goebbels op zijn omstreden Gottbegnadeten-lijst was geplaatst, kreeg na het einde van de oorlog een tijdelijk beroepsverbod. Sommigen van zijn films werden zelfs verboden verklaard. Vanaf 1947 trad hij echter weer op in het theater en beleefde in ....Und Über Uns der Himmel, naast Hans Albers zijn terugkeer op het witte doek. Tot zijn dood was hij vanaf nu vooral te zien in licht vermaak en heimatfilms zoals Melodie des Schicksals (1950), Grün ist die Heide (1951), Wenn die Abendglocken Läuten (1951), Wenn Abends die Heide Traumt (1952), Tausend Rote Rosen Blühn (1952), Rote Rosen, Rote Lippen, Roter Wein (1953) en Der Mann meines Lebens (1954). Otto Gebühr trouwde twee keer in zijn leven. In 1910 met Cornelia Bertha Julius met wie hij samen een dochter had, de latere actrice Hilde Gebühr die in 1945, vlak na het einde van de oorlog op slechts 34-jarige leeftijd overleed. Na de scheiding met zijn eerste vrouw, trad hij in 1942 in het huwelijk met de actrice Doris Krüger en kregen een zoon, Michael Gebühr (1942-2021). Dit huwelijk hield stand tot haar dood in 1950 op 36-jarige leeftijd. Otto Gebühr overleed, nog tijdens de productie van zijn laatste speelfilm, Rosen-Resli, op 13 maart 1954 te Wiesbaden aan een hartaanval. Hij werd 76 jaar. Hij vond zijn laatste rustplaats naast zijn tweede vrouw op de Sophien-friedhof III te Berlijn. Tot 2014 was het een 'eregraf van de stad Berlijn'. Het graf is inmiddels geruimd.
Otto Gebühr
