Rapsodia Satanica (1917)

"Amore, Morte? Dimmi il mio destino?" (Love, death? What is my destiny?) - Alba d'Oltrevita

Na Der Student von Prag (1913), nu nog een Faust adaptatie, ditmaal van de jonge regisseur Nino Oxilia, over de oude Gravin Alba d'Oltrevita die een pact met de duivel (Ugo Bazzini) sluit om weer jong te zijn, op voorwaarde dat ze nooit meer verliefd zal worden. Rapsodia Satanica is een van de hoogtepunten van de vroege (Italiaanse) film tot 1915, waar ik gelijk meer zin door krijg om toch eindelijk Cabiria (1914) eens op te zetten. Die duurt echter die meer dan 100 minuten langer. En is (helemaal) geen horror

Zorgvuldig belicht, in beeld gebracht, met pijn en moeite ingekleurd en met Lyda Borelli had de film een van de grootste Italiaanse sterren van die tijd in de hoofdrol. Ondanks de relatief korte speelduur van drie kwartier, lijkt Rapsodia Satanica niet in de eerste plaats een plotgestuurde film. Met name in de tweede helft wordt overgegeven aan dromerige beelden, waarin Borelli zich in wapperende sluiers door weelderige gangen en over haar landgoed beweegt. Er wordt hierbij optimaal gebruik gemaakt van de ruimte en objecten als spiegels daarin, om Alba’s geestelijke staat weer te geven, tot uiteindelijk het onvermijdelijke moment van de afrekening met Mephisto komt.

Een horrorfilm is het (niet geheel verbazingwekkend) echt nauwelijks, maar toch blijft dat Faust thema mij persoonlijk wel fascineren. Ook Alba moet diep van binnen weten dat ze met de keuze die ze maakt een pad inslaat, dat niet goed af kan lopen. Toch kan ze zich niet beheersen, kan ze niet anders dan toegeven aan wat ze zo begeert: haar jeugd, haar leven, haar schoonheid... In essentie is de Faust legende niet veel anders dan een verhandeling over de gevolgen van het maken van een keuze waarvan we diep van binnen weten dat het niet de juiste is. Iets van alle tijden, als je het mij vraagt.

Pietro Mascagni’s (o.a. Cavalleria Rusticana) speciaal voor deze film geschreven score tilt het geheel naar een nog hoger niveau. Hij werd daardoor pas in 1917 uitgebracht, maar dat moet ook voor de makers het wachten waard zijn geweest. Of Oxilia bij de première in april van dat jaar aanwezig was, kan ik niet met zekerheid achterhalen, maar lang heeft hij er helaas hoe dan ook niet van kunnen genieten: hij bezweek in november van dat jaar aan de gevolgen van een granaatscherf die hij in de Eerste Slag om Monte Grappa opliep. Ik ben oprecht benieuwd naar wat hij nog meer gemaakt zou hebben.

Hoewel Nino Oxilia’s verbeelding hiervan mij gedurende de hele speelduur bijzonder geboeid heeft, zou ik hem niet direct aan de meeste horrorfans aanraden. Liefhebbers van stille, mooi gefilmde (vroege) stomme films daarentegen, kunnen het stukken slechter treffen dan met stukje filmgeschiedenis.

4*

Met een titel die klinkt als een metal-plaat.

Rapsodia Satanica vertelt een Faustiaans verhaal, met een vrouwelijk hoofdpersonage; De ouder wordende gravin Alba D’Oltrevita ( Lyda Borelli) die alleen woont in haar “Castello dell’illusione”. Ze sluit een pact met Mephisto om haar jeugd terug te krijgen, in ruil voor het afzweren van de liefde.Tja schoonheid gaat samen met verdriet, dus het gaat mis...!

Bijzonderheid aan deze korte zwijgende film is dat het kleur bezat. De hele film werd beeld per beeld met inkt ingekleurd. Tinting, toning en stenciling waren wel vaker gebruikte kleuren-procedés, maar zelden werden ze op deze manier, tegelijk, ingezet. Jammer genoeg kon ik met de rest van de beelden veel minder en voelde het voor mij aan alsof ik naar een op film vastgelegde operavoorstelling zat te kijken. Kanttekening daarbij is dat er vooral in het tweede gedeelte wel een paar hele mooi beelden te zien waren. De Italiaanse actrice Lyda Borelli speelt de hoofdrol. In het Italië van de jaren tien was ze een superster. Echter kon ik helemaal niets met haar. Het zijn enkele factoren die mij gewoon minder aanspraken en die niet kwamen door de film zelf.

Trivia: Regisseur Nino Oxilia stierf in 1917 tijdens de Eerste Wereldoorlog aan het Italiaans-Oostenrijkse front. Een jaar later, op het hoogtepunt van haar carrière, stopte Lyda Borelli met acteren. Ze huwde en kreeg kinderen. Het verhaal doet de ronde dat haar rijke echtgenoot probeerde alle bestaande fotokopieën op te kopen en te vernietigen. Gelukkig is deze daar wel aan ontsnapt!

Hoe we toch lekker verschillen in appreciatie van films, dat maakt het allemaal zo leuk. Meestal kan ik mezelf meer terugvinden in de smaak van joolstein en een stuk minder in die van John Milton. Laat het met deze film nu toch eens een keer omgekeerd zijn. Niet dat ik het een superfilm vond, maar het fijne eraan is dat de film kort een krachtig is met mooie beelden en ja ik was wel 'betoverd' door Lydia Borelli met haar sluiers en mooie gewaden. Dat er met kleur is gewerkt hielp ook wel mee met de sfeerschepping dromerig en vrolijk of onheilspellend als het rood van Mephisto in beeld kwam. Faustiaans plot simpel maar effectief en zoals ik al eerder zei kort en krachtig zonder al te veel poespas of nevenplotjes.