Ulisse (1954)

Zeer gecomprimeerde versie, waardoor we vele avonturen en ontmoetingen van Odysseus moeten missen (geen Lotofagen, geen Aiolos, geen Laistrygonen, geen runderen van Helios en geen Calypso) en ook een aantal kleine maar treffende details en bijfiguren sneuvelden, maar desalniettemin kleurrijk en redelijk onderhoudend. Pluspunten zijn de fraaie dubbelrol van Silvana Mangano en de prachtige transfer (Italiaans gesproken, Nederlands ondertiteld, inclusief Duitsgesproken trailer) van Videofilmexpress uit 2006. Zelf vond ik het vooral leuk om Franco Interlenghi (Moraldo in Fellini's I vitelloni) als Telemachus te zien. Geen klassieker, wel leuk om te zien.

Houterig en veel te oudbollig naar mijn smaak.Er zit niks van schwung in. Niet echt een film die ik kon waarderen. De scène met Polyphemos de cycloop vond ik nog leuk maar de rest vond ik niet echt top. Dit is wel een film die een remake zou verdienen. Soms weerklinkt er een Italiaans zinnetje tussen de Engelse dialogen. Vreemd.

Gekeken omdat ik het boek recent las. De film heeft de tand des tijds niet goed doorstaan. Het is zeker lastig om het epos te verfilmen. Mijns inziens zijn er twee zaken belangrijk bij de plot in dit soort films:

ten eerste moet de held een gewichtig karakter hebben, hij heeft een sterk rechtvaardigheidsgevoel en meestal is hem onrecht aangedaan. Het lijden van deze persoon moet voor ons zeer herkenbaar zijn en hij moet bereid zijn zich op te offeren voor het hogere doel (hallo christelijke cultuurtraditie).

Ten tweede moet moet de film metaforisch appelleren aan de hedendaagse realiteit. Bovennatuurlijke elementen mogen niet de overhand krijgen omdat dit ons geloof in de film belemmert. Monsters en getover dienen evenwichtig te worden verweven.Goed beoordeelde fantasy films steunen dan ook doorgaans op conventies van de historische film, en voegen hieraan enkele dingen toe.

De verweving van énkele bovennatuurlijke elementen en een gewichtig personage dat aan de filmconventies tegemoet komt is lastig bij de Odyssee.

Dit komt ten eerste omdat Odysseus' queeste-doelen onecht aanvoelen. Homerus wijst in het gedicht sterk op de importantie van het gezin en de familieband, gastvrijheid, de relatie met thuis, het belang de grilligheid van de goden (oftewel de onvoorspelbaarheid en het gegeven van het menselijk lijden) te accepteren. Hierbij prijst de dichter een zekere werkethiek aan. Omdat dergelijke normen voor ons niet aanvoelen als ultieme queeste-doelen (de bevrijding van het ultieme kwaad zoals een Sauron, Nazisme etc.) is het lastiger om mee te leven. De spanningsboog zakt weg en de obstakels voor Odysseus die - in metaforisch opzicht zich eigenlijk duidelijk moeten verhouden tot dat einddoel van de 'thuis-waarden' - voelen misplaatst en zelfs kolderiek.

Ten tweede ontbreekt één bindende antagonist, een absoluut kwaad. Bij Homerus is Poseidon een grote tegenstander, maar een dergelijke godheid is moeilijk te verwerken tot een waardige antagonist. Een introductie van dit karakter zal al gauw naar een overdaad aan bovennatuurlijke elementen leiden, die het publiek moeilijk kan accepteren.

Ten gevolge van het weinige gewicht dat de queeste draagt en de slappe, onduidelijke antagonist, voelt de reis aan als een korte opeenstapeling van rare taferelen, waarbij het lijkt dat de makers ook graag een lijstje wilden afvinken.

Een betere film over Odysseus die een sterk 'evenwichtig' karakter en queeste kan verenigen lijkt dan toch een hoop kernelementen uit het verhaal te moeten weglaten.

Bijna 75 jaar geleden werd er al een versie van The Odyssey uitgebracht, zij het wat gemankeerd en minder spectaculair. De italiaanse productie heeft echter zeker zijn charme en ziet er vooral visueel nog best indrukwekkend uit. Het trage eerste half uur is een nadeel, net als de malle italiaanse nasynchronisatie van Kirk Douglas. Wanneer de focus ligt op de belevenissen van de hoofdpersoon komt de vaart er gelukkig wat meer in en leeft de boel flink op.