Isle of the Dead (1945)

Binnen de grenzen van de low budget-horrorfilm schiep producent Val Lewton in de jaren veertig een bijzonder oeuvre van negen horrorfilms! Bij Lewton draaide alles om de suggestie, om precies die beelden en geluiden op te roepen die grootste gruwelen suggereren, maar het eindresultaat liet hij over aan onze fantasie. En dat gruwelijke vond steevast zijn oorsprong in de menselijke geest. En hoe werkt dat beter dan een stel markante personen op een eiland vast te zetten. Een eiland-decor dat trouwens is afgekeken van Arnold Böcklins schilderij 'Het Dodeneiland' Nu is het een B-film maar zo voelt de productie helemaal niet aan. (zoals alle Lewtons) Met de decors en kostuums die restmateriaal zijn is duidelijk innovatief omgegaan en door complexe scripts, sterk acteerwerk en schitterend zwart/wit-fotografie is er volstrekt niets tweedehands of tweederangs aan de film.

Met personages als de pragmatische Griekse generaal (Karloff), een lossere Amerikaanse journalist (Cramer), de stijve Britse consul (Napier), diens zieke vrouw (Emery), een dienstmeisje en de femme fatale (Drew) en een oude bijgelovige vrouw, die denkt dat de 'vorvolaka' rondwaart, kan het niet anders dat het hommeles wordt! De acteurs doen hun best om de toeschouwer de rillingen over het lijf te bezorgen. De film verloopt wel traag en pas tegen het einde raakt het een beetje in een stroomversnelling. Er is vermoedelijk wel geknoeid tijdens de montage van de film omdat de typische poëzie van Lewton wat verloren gaat en hier voor in de plaats meer conventionele griezelfragmenten te zien zijn.

Zo bijzonder als het is dat als vertier bedoelde films zo’n pessimistische boodschap verkondigen, zo uniek is ook Lewtons status als producent-auteur. Meestal beschouwen we een oeuvre doorgaans als de persoonlijke creatie van een regisseur,echter in geval van een Val Lewton was de producent-auteur net zo belangrijk. Nadat dit de vierde film die ik van hem bekijk,kan ik ook niet anders concluderen dan dat hij garant staat voor heerlijke psychologisch horror! Misschien niet zijn beste maar toch wederom een heerlijk film waar genoeg in te genieten valt. Persoonlijk vond ik de mooiste scène diegene voordat de levend begraven vrouw uit haar schijndood ontwaakt.

Sfeervol griezeldrama over een aantal personen die ten tijde van de Grieks-Turkse oorlog in 1912 in quarantaine moeten blijven in een kasteel nadat de pest op het eiland is ontdekt. De culturele en ideologische tegenstellingen tussen de verschillende karakters leveren goede momenten op waarbij Karloff - als een Griekse generaal - er qua acteerprestatie bovenuit steekt. Het horrorelement komt voort uit een lokale legende waardoor enkele van de aanwezigen vermoeden (en vrezen) dat één van hen een vampier in een menselijke gedaante is. Gezien het beperkte budget uitstekend geproduceerd en erg sfeervol, ook al leunt deze film vooral op dialoog en minder op actie, waardoor het geheel wat statisch is.

Heerlijke film. De eerste maal dat ik Boris Karloff in een 'normale' rol aan het werk zie en ik vond hem wel goed gecast in deze film als maniakale generaal die het noorden langzamerhand verliest.. Wanneer zijn personage in de eindscene doodziek door de kamer strompelt, roept hij herinneringen op aan het wereldberoemde monster dat hij voor Universal voordien neerzette: leuke referentie. Behalve goeie acteerprestaties zit de sterkte van de film voor mij vooral in de prima b& w fotografie van Jack MacKenzie die blijkens zijn cv eerder tot de tweede garnituur behoort maar hier toch wel een sterke prestatie neerzet met schimmige nachtelijk verlichte taferelen en binnenhuisscènes. Zo bevindt de zieke vrouw des huizes St. Auby zich dikwijls in haar slaapkamer waar schaduwen van de lamellen zich steevast aftekenen tegen de muur, in de beste expressionistische/noirtraditie traliewerk suggererend.
Heel de film moet het trouwens hebben van een psychologisch dreigende sfeer die gevoed wordt door het bijgeloof van de eilandgasten. Prachtig hoe regisseur Mark Robson en zijn producer Val Lewton een beklemmende sfeer weten neer te zetten, en dit louter op basis van suggestie. De horror bevindt zich in de verbeelding van de mensen. Op dat vlak deed de film me ook wel denken aan I Walked with a Zombie binnen het verdere oeuvre van Lewton. Ten laatste wil ik zeker de prachtig majestueuze maar toch ingehouden muziekscore van de gelauwerde Leigh Harline benoemen die de perfecte gezel is voor dit stukje cinema.

Bijgeloof en magie versus de wetenschappelijke uitleg. Het thema speelt in deze film waardoor het eerder naar een psychologische 'wat als' "horror" neigt. De sfeer is beklemmend en die wordt goed neergezet door de personages. Al bij al een vrij trage film die me niet helemaal greep.

Wel een sterke rol van legende Karloff. Mooie zwart wit fotografie ook. Een film die het meer moet hebben van sfeer dan van gruwel.