De Dream (1985)

Mooi historisch drama.

Peter Tuinman steelt de show en Joke Tjalsma is ook erg goed. Veel mooie sfeerbeelden.

Grappig om Huub Stapel enkele zinnen Fries te horen spreken.

Interessante film, al was het maar omdat hij in m'n moedertaal is (en daarvan zijn de 'grote' producties toch op een handje te tellen). Soms moeilijk te geloven dat dit zich allemaal hier echt heeft afgespeeld...

3*.

De film kent zo zijn momenten, maar heeft de tand des tijds niet helemaal doorstaan. Zoals Verhoeff vanavond ook al melde mist de film vooral wat dynamiek en snelheid.

Geinige rol van Stapel trouwens...

3*

Een Friestalige film uit 1985 en ook best een grootse productie voor die tijd. Het verhaal is ook boeiend over drie broers die onschuldig worden opgepakt en een politiek proces krijgen als socialistische propaganda, terwijl ze daarmee verraden worden door hun socialistische collega's. Maar als film is het helaas allemaal veel te statisch en saai. Ook is het allemaal veel te afstandelijk gefilmd en deed het me denken aan een ouderwets tv-spel. (niveau Zwiebertje) De belangrijke emotie is in deze film daarmee ver te zoeken. In 1985 werden er al wel betere films gemaakt dat zeker, maar de Nederlandse film heeft ook nog een hoop positieve ontwikkeling meegemaakt in de vele jaren daarna. Dat wordt met deze film ook weer duidelijk.

Heerlijk knullige Nederlandse film. Deze film reconstrueert de gebeurtenissen voorafgaand aan de geruchtmakende de Hogerhuis-rechtszaak. Een 'gerechtelijke dwaling met voorbedachte rade' dat Nederland in zijn ban hield. (SDAP-voorman Pieter Jelles Troelstra kreeg zelfs een celstraf) In december 1895 wordt er door drie gemaskerde mannen de woning van de rijke boer Gatze Haitsma overvallen hierbij vallen schoten en raakt de aanwezige broer van de huishoudster gewond. Nu was er in die tijd veel armoede en ging er een golf van inbraken door Friesland. Doordat het Justitiële apparaat niet bij machten was om dader te vinden werd er gekozen om de drie broers Hogerhuis die een rol speelden in de socialistische beweging, verantwoordelijk te houden, de hele zaak kreeg hierdoor een politieke geladenheid. Dat is zeer plausibel in het licht van de klassenjustitie van die tijd. De film laat de bewijsvoering komen uit een liefdesverhaal van Wiebren Hogerhuis (Peter Tuinman) met Ymkje Jansma. Doordat haar droom om te trouwen vervliegt Hoewel verhalend redelijk sterk was en de vertolkingen goed (Tuinman kreeg zelfs een Gouden Kalf) mist de film een ook duidelijke invalshoek. Huub Stapel loopt er ook in rond als een soort Sherlock Holmes maar ook een dorpsonderwijzer doet onderzoek. Blijkbaar ook één van de allereerste films in het Fries met Nederlands ondertiteling. De film wordt kneuterig en met lichtheid in beeld gebracht, wat dit tot een fijne film maakt.

En daar was dan eindelijk De Dream, en dat leverde toch wel een vreugde momentje op afgelopen zaterdag in één of ander sneuphok in Leeuwarden. Dus het kon dan ook niet lang duren om hier voor te gaan zitten met mijn net zo geïnteresseerde vader, met de kanttekening dat mijn moedersfamilie Hogerhuisen zijn en de broers familie waren. Hoe en waar weet ik niet precies want we hebben het over 125 jaar geleden, de mensen die het kunnen vertellen zijn er inmiddels niet meer en een stamboom is er evenmin. Toch na lang steggelen met mijn vader hielden we er op dat het neven of, nog waarschijnlijker, ooms van mijn opa geweest zijn.

Maar verder met de film waar een aangename sfeer geschapen wordt op het koude Friese land met sneeuw en zoiets nostalgisch als de hondenkar en het meeste te voet gedaan wordt. De cast is prima met Tuinman, Stapel en Veerman, en voor een Fries zitten er nog veel meer bekende namen in met Gratema, Westra, Smink en Lageveen. Dan is de stemmige en minimale soundtrack best wel goed en zijn de locaties super interessant zoals de Blokhuispoortgevangenis in Leeuwarden waar ik een paar jaar terug nog bezoeker was. Sowieso is het daarna gissen waar er nog meer gefilmd is waar we onderandere nog dachten Harlingen te herkennen en natuurlijk het oude gerechtsgebouw in Leeuwarden gemakkelijk te herkennen valt. Verder qua verhaal lijkt De Dream op enkele details na best goed bij de feiten te blijven.

Nu moet ik zeggen dat het meer dan prima boek van Sleurink en Frieswijk alweer even geleden is maar van een relatie zoals hier tussen Wybren en Ynkje was meen ik geen sprake. Ja, ze hadden omgang gehad, en ja ze had een oogje op hem, en ja ze heeft hem erbij gelapt uit wraak vanwege afwijzing. Tevens zie ik de stugge Hogerhuis broers niet uit vole borst acteren zoals in de opening, de Hogerhuisen zijn gesloten en stille mensen, en in dit geval levend in armoede. Het gemetselde huis dat we op een gegeven moment zien is iets uit hun dromen want het moet een krakkemikkige bouwsel geweest zijn mogelijk van alleen hout en half gedeeld of op hetzelfde terrein met een ander familie of gezin in Bitgum. Saliant detail wat we vervolgens niet terug zien is de stroperij en jagerij waar de broers zich schuldig aan maakten vanwege de bare tijden. Stroperij was bij de wet verboden en stond synoniem voor laag allooi. In de film wordt heel erg de socialistische beweging en protesten als stigma gebruikt tegen de Hogerhuisen maar het was eerder klassenjustitie.

En verder klopt het allemaal wel, een roerig Friesland, de drie aanvallers bij boer Haitsma en de geloste schoten, het pistool van Wybren, de beruchte lantaarn, de brief met aanwijzingen uit Amerika, de vlucht van de echte daders, de druk die bijvoorbeeld op de broer van Ymkje gezet werd en het veranderende verhaal van Ymkje zelf en dat de zaak niet heropend werd. Justitie en veroordeling werkte in die tijd nogal anders en werd na deze zaak, waar Troelstra zich mee bemoeide en waar het zelfs de nationale politiek haalde in vraag en antwoord, stevig op de schop genomen. Van een verdediging was in dit tijd namelijk ook geen sprake. Keimpe draaide uiteindelijk door en kwam de straf geestelijk nooit te boven en Wybren verhuisde naar Den Haag waar hij regelmatig de rechter die hem veroordeelde tegen het lijf liep, maar dat terzijde. Om als laatste detail te vertellen dat een groot deel van de Hogerhuisen hun naam na die tijd verandert hebben naar Hoogerhuis met dubbel 'oo' om van de associatie af te zijn.

Ik vond de film een uitermate plezierige en goede zit die hier en daar een beetje opsmuk gekregen heeft maar buiten dat toch meer dan goed de lading dekt met een sfeer vol nostalgie. schets Daarom 4 sterren wat mij betreft.