Der Student von Prag (1913)

Der Student von Prag is vooral interessant vanwege haar invloed. De twee-strijd en duistere kant van de mens zou het thema worden van het latere Duitse Expressionisme.

Een echt meesterwerk vind ik het niet. De twee-strijd wordt weliswaar erg interessant weergegeven in een zeer geslaagde eindscene, maar de film is (begrijpelijk voor haar tijd) wel heel kaal gefilmd. Ik kon de duistere shots van de stad zeer waarderen en er wordt een fijn klassiek dorps-beeld getoond maar er gebeurt onscreen te weinig (ook qua spanning) om voor mijn gevoel echt een klassieker te zijn. Der Student von Prag kan geroemd worden vawege haar geweldige invloed op het Duitse expressionisme en haar sfeerschepping rond decor.

De "poster" is overigens een gefotoshopped plaatje, typisch voor het bedrijf "Alpha Video", dat deze film op deze DVD heeft uitgebracht (en tevens bekend staat vanwege haar zeer simpele releases).

Zo zie je maar : Verkoop je ziel aan de duivel of verkoop je hem je spiegelbeeld, het resultaat is hetzelfde.

Films van een vroegere datum dan deze zag ik nog nooit en ik moet bekennen dat dit pionierswerk me wel bekoord heeft.

Neen, een groot meesterwerk is het niet maar inhoudelijk is het best te smaken en filmisch sta ik toch in bewondering. Bovendien hadden de makers ook nog het lef het verhaal een eeuw eerder te plaatsen wat toch ook een aanpassing van decor, costumering vergde...

Look in the mirror. The face that pins you with its double gaze reveals a chastening secret. - Diane Ackerman

Balduin (gespeeld door Paul Wegener) is een wilde student en begenadigd schermer, maar het lukt hem maar niet om de vrouw van zijn dromen voor zich te winnen. Hij sluit een pact met een mysterieuze man, die iets uit zijn kamer mee mag nemen in ruil voor een grote som geld. Hierna blijkt dat de koper er met zijn spiegelbeeld vandoor gaat. Een echte Doppelgänger dus, die vervolgens Balduin in grote moeilijkheden brengt.

Der Student von Prag werd door ARTE als de eerste independent film bestempeld, en vaak de eerste horrorfilm genoemd. Over dat laatste valt wellicht te discussiëren, aangezien er al films met horrorelementen door Méliès gemaakt werden in het eerste decennium van de cinema, en er ook in 1910 al films als Frankenstein uitkwamen. Toch is Der Student von Prag een van de eerste lange horrorfilms, die jaren voor Der Golem, Caligari en Nosferatu gemaakt werd. Een variatie op de Faust legende met een vleugje Edgar Allan Poe (William Wilson) van voor de Eerste Wereldoorlog dus, vier jaar voor de UFA werd opgericht.

Wat wel opvallend is wanneer je een film als Der Student von Prag kijkt, is hoeveel de (Duitse) cinema nog gegroeid is in de zestien jaar erna. Film bestond als zelfstandige kunstvorm nog geen kwart eeuw, en dat merk je hier en daar in stijl en manier van vertellen toch echt wel, vergeleken met de meesterwerken van de Weimar periode. Tijdens het maken van deze film hoorde Wegener de Golem legende, die hij vervolgens met Henrik Galeen tot script en vervolgens film bewerkte. Hoewel een succes in 1915, is die versie verloren. Vijf jaar later maakte hij het expressionistische Der Golem, Wie Er in die Welt Kam (1920), en die valt gelukkig nog wel te bewonderen. Der Student von Prag behaalde in 1995 de 12e plek in een poll over de belangrijkste Duitse films, The 100 Most Significant German Films. Diezelfde Henrik Galeen Van Der Golem, maakte in 1926 een remake: Der Student von Prag (1926).

Wat vindbaarheid betreft, de versie van Alpha Video van 41 minuten is allesbehalve geweldig, maar er is ook een gerestaureerde versie van 83 minuten. Beide staan op YouTube, en als je de beeldkwaliteit ziet, is zelfs voor de kijker die drie kwartier lang zat vind voor een short, de keuze snel gemaakt. Horror is het niet echt, en een meesterwerk evenmin, maar de filmhistorisch georiënteerde horrorliefhebber die misschien al wat meer van de grotere werken heeft gezien, kan zijn tijd slechter besteden.

3*

De eerste lange Horrorfilm volgens vele en een film die aan de bakermat van de Duitse Expressionisme stond. Later zal Paul Wegener ook de film Der Golem maken. Toch vind ik de verteltrant en het getoonde van Wegener minder dan films als bv. Caligari of Noferatu. Voor een groot gedeelte komt dat doordat in de film het Horrorelement niet groot is. In deze is het alleen het spiegelbeeld wat verkocht wordt. Alhoewel het thema: de twee-strijd der mens vaker voorkom in de Duitse Expressionisme, vind ik het hier iets teveel zoeken in de dramatiek.Historische gezien een interessante film En zeker geen slechte maar ook geen meesterwerk.

Der Student von Prag staat ook wel bekend als de eerste horrorfilm, al is het horrorelement niet zo groot. Het is een nogal Faustiaans verhaal waarbij Balduin (enigszins ten gevolge van een list) zijn spiegelbeeld verkoopt, waarna deze dubbelganger zijn leven gaat lopen versjtieren. Het is een klassiek verhaal waar op zich niet zo veel mis mee is, maar de film is toch een bijzonder taaie zit gebleken. Ten tijde van deze film werd het hele concept van een verhaal vertellen door middel van cinema nog volop ontwikkeld, en het is aan de langzame, rechttoe rechtaan verteltrant te merken dat dit nog echt in de kinderschoenen stond toendertijd. Ik heb groot respect voor wat er hier gepoogd wordt neer te zetten, en in historische context is dit ook wel interessant, maar echt genieten van de film zit er hier nog niet in. Ik had wellicht toch beter voor de korte versie kunnen gaan.