De Vijanden (1968)

Interessant filmpje, doet soms wat amateuristisch aan maar heeft zeker zijn charmes. Mooi camerawerk. 3*

Interessante, niet altijd professioneel aandoende, film. Erg mooie beelden (bijna elk shot heeft wel iets), goede locaties en passende (hoewel goedkope) muziek. Van de montage (die 'fade-out' beelden) was ik niet echt kapot.

Robbe de Hert speelt wat wisselvallig, hij gaat in zijn enthousiasme soms iets te ver. Del Negro lijkt ook geen doorgewinterd acteur. Rademakers komt komisch over als de 'dikke Duitser'. Sympathiek, klein, warm filmpje dat destijds beter verdiend had.

Handjes draaien, koekebakkevlaaien. Handjes draaien, koekebakkevis

Over exact een week (op 19 maart) is het 10 jaar geleden dat Hugo Claus vrijwillig uit het leven stapte via euthanasie. De man was een heuse literaire duizendpoot die naast schrijver (van onder andere romans, toneelstukken, poëzie en ook van filmscenario's) ook regisseur was. Zijn bekendste werk was De Leeuw van Vlaanderen maar hij maakte ook nog vier andere films. Met De Vijanden maakte hij in 1968 zijn filmdebuut en dit leek me wel een mooie gelegenheid om zijn oeuvre nog eens onder de loep te nemen.

De Vijanden is zo'n titel die me altijd is bijgebleven, vooral omdat in De Slegte in Antwerpen jarenlang een originele filmposter heeft gelegen. Het was toen de naam van Robbe De Hert die me aansprak en dan vooral de combinatie met het feit dat hij hier acteerde in plaats van regisseerde. De Vijanden dateert dan ook nog uit een tijd De Hert geen regisseur was (hij zou zijn eerste langspeelfilm pas in 1973 maken) en wanneer je hem hier ziet spelen, dan ben je blij dat hij de stap naar regisseren heeft gemaakt. De Hert vloekt in het Antwerps, verleid meisjes in het Frans, maakt ruzie in het Engels en zalft in het Duits. Een heuse talenknobbel dus en hoewel het op zich bewonderenswaardig is dat hij voor een groot stuk toch nog overtuigend is, is hij op sommige momenten tenenkrommend slecht. Sowieso een wat vreemde cast trouwens met Del Negro in de rol van Amerikaan en mede-regisseur Fons Rademakers als Duitse gevangene. Beiden doen het echter uitstekend en gelukkig beseft Claus ook dat hij de authenticiteit verstevigt door alle personages in hun moedertaal te laten spreken. Amerikanen spreken Engels, Duitsers spreken Duits, ...

Het interessante aan De Vijanden is ook dat dit geen grootschalige oorlogsfilm is zoals we er al zoveel hebben gezien in de loop der jaren. Claus gebruikt de setting eerder als een roadmovie tussen drie uiteenlopende karakters die tegen wil en dank met elkaar opgescheept zitten en dichter en dichter naar elkaar toegroeien. Het is een idee dat blijft boeien en het is een intrigerend beeld dat Claus schetst. Slim idee ook om dit in zwart-wit te filmen, maar het blijft jammer dat hij er niet in slaagt om dit wat compacter te houden. Nu is het iets te vaak een herhaling van zetten (Richard en Mike dolen rond, vinden een voertuig, verliezen datzelfde voertuig, dolen verder rond) maar sommige scènes laten zeker een indruk na. Het einde is er daar één van, maar ook het dansen op een simpel Vlaams kinderliedje staat op mijn netvlies gebrand.

Claus liet zich voor zijn debuut omringen door een aantal grote namen (Roland Verhavert trad op als producer en Lili Rademakers was zijn regie assistente) en is dat de reden waarom dit een nog erg behoorlijk debuut is geworden? De Vijanden werd bij zijn release in ieder geval verguisd, maar terecht is dat niet. Ben benieuwd geworden naar zijn andere films. Wordt vervolgd!

3.5*

Anti-oorlogsfilm die beter uitvalt dan verwacht.

Begint wat stuntelig, amateuristisch in setting, maar algauw ligt de nadruk op het chaotische, zelfs op kleinere schaal, die oorlogstoestanden kunnen teweeg brengen en eigenlijk valt dat nog best mee. De personages deden me af en toe zo denken aan deze uit zo'n wit-zwart Oostblokfilmpje uit de jaren zestig.

Begrippen als vriend en vijand vermengen zich voortdurend in de film, maar uiteindelijk heeft de mens zelf geen kans op eigen keuze, overmeesterd als hij is door het monster dat oorlog heet.

Robbe de Hert in zijn jonge jaren.