Kathapurushan (1996)

Vorig jaar uitgegeven door Second Run en krijgt hier een lovende (beeld)recensie. Ben benieuwd!

Elippathayam (1982) Rat-Trap

Kathapurushan (1996) Man of the Story

Twee films van Adoor Gopalakrishnan uitgegeven op het Second Run DVD label

Ik was blij om Gopalakrishnan zelf in het interview op de DVD van Rat-Trap te horen zeggen "this is not the kind op cinema that you lap up, it has to sink in slowly" want dat is zeker waar. Nu waren mijn kijk-omstandigheden ook echt niet ideaal en als (nog) onbekende met zowel het werk van de regisseur als de wereld waarin en waarover hij films maakt, zit je in het begin vooral op culturele dingetjes te letten, uit te puzzelen hoe de familie precies in elkaar zit en het geheel in zijn algemeen door een Westerse bril te bekijken. Zo had ik tijdens het kijken totaal niet in gedachte dat de essentie van beide films zit in het klassenverschil en de overgang van een feodaal systeem naar een socialistische samenleving waarin deze klassenverschillen worden opgeheven.

Vanuit dat oogpunt is het ook heel goed dat Second Run juist voor déze twee films gekozen heeft omdat Rat-Trap ons een laatste afstammeling van een landheer laat zien die totaal niet om kan gaan met deze verandering en als gevolg zijn familie tiranniseert (of iig de middelste zus, die dat ook zelf toelaat en aanmoedigt eigenlijk, maar er tegelijk aan onderdoor gaat) , en Man of the Story gaat over een man die geboren is in dezelfde positie, maar juist van kinds af aan al met de bedienden omgaat alsof het zijn gelijken zijn. Eentje neemt zelfs de rol van zijn vader over en voor de dochter van een ander krijgt hij romantische gevoelens

Ook hier was het constant puzzelen in het begin omdat de samenstelling van het huishouden niet direct herkenbaar is... is die man nu zijn vader?... of toch iemand anders (blijkt een bediende)... Dat zullen vragen zijn die deels door een gebrek aan kennis van de cultuur en deels door de ondertitels die niet alle subtiliteiten van de taal (formele aanspreekvormen vs meer familiaire) (kunnen?) weergeven, opgeroepen worden, waar een lokaal publiek dan ook geen moment bij stil zal staan. De boekjes bij de DVD zijn dus zeker een welkome extra. Maar wat ook helpt is de uiteindelijk toch wel heel heldere vertelstructuur in beide films. Ook al maakt Gopalakrishnan soms behoorlijk sprongen in de tijd en laat hij niet alle gebeurtenissen in het verhaal ook echt zien, de rode lijn blijft altijd wel duidelijk. Dus als de beelden zijn ingezonken en de bedoeling langzaam duidelijk wordt, vallen alle scenes en personages makkelijk op hun plaats.

Naast de vertelstructuur die geen enkele overbodige scene en ook een lekker rustig tempo kent, is de tweede sterke kant van zijn werk de kracht van de beelden. Hij heeft vooral oog voor kleuren en belichting en weet ook precies waar hij zijn camera neer wilt zetten waarbij de framing en een groot aantal deep-focus doorkijkjes van de huiselijke settings sterk doen denken aan Japanse cinema en met name ook aan Ozu. Dus zelfs als je de bedoeling van het verhaal een eerste keer niet helemaal begrijpt, zijn dit geen moment vervelende films om naar te kijken.

Omdat de films zo'n sterke band hebben met de plek waar ze gemaakt zijn (en Man of the Story bevat ook veel autobiografische elementen uit de jeugd van Gopalakrishnan) is de grote vraag natuurlijk wat je er persoonlijk mee kan. Zeker met de eerste film Rat-Trap die een vrij onaangename hoofdpersoon kent die alleen maar met zichzelf bezig is (en steeds banger wordt voor alles, waardoor zijn leefomgeving steeds kleiner wordt), was het moeilijk een band op te bouwen. Maar omdat die tweede dus juist een tegenovergestelde reactie laat zien en ook de historische omwenteling die aan de crisis ten grondslag ligt daar meer nadrukkelijk wordt geschetst, wordt de humanistische blik van de regisseur wel duidelijk. Het pleidooi voor idealisme van Man of the Story (blijven vechten voor waar je in geloofd, ook al lijk je er alleen maar mee te kunnen verliezen) spreekt me zeker aan. Ook de vrouwelijke karakters waar ik in dit korte stukje nog nauwelijks over gesproken heb, zijn allemaal even belangrijk voor het verhaal en worden met complexiteit en compassie neergezet. Door dit alles ben ik zeker benieuwd naar meer en denk ik dat Gopalakrishnan terecht gezien wordt als één van de beste filmmakers van India.

Terecht heruitgebracht. Adoor Gopalakrishnan weet turbulente periodes uit de geschiedenis van India te koppelen aan de persoonlijke ontwikkeling van zijn hoofdpersonage. Wel lastig te volgen zonder voorkennis van de geschiedkundige feiten waar het naar refereert, maar gelukkig is de heruitgave van Second Run voorzien van een fijne uitleg.

Wat mij het meest bij blijft is een prettige mix van nostalgie, trauma en mythevorming, dat aanvoelt alsof het zowel spiritueel en transcendent is, als dat het aards en nuchter is. Het is alsof er ook voor de kijker ruimte geboden wordt voor contemplatie en bezinning op de gebeurtenissen die net aan hem of haar voorbij trokken.Een iets minder sterk aspect is het acteerwerk. Er lijkt gekozen te zijn voor amateurs om het dorpsleven en de onderklasse een zekere authenticiteit mee te geven, maar zij missen de screen presence om belangrijke dramatische scenes goed uit de verf te laten komen.