O Ritual dos Sádicos (1970)

José Mojica Marins is in Brazilië een echte cultheld. Op zijn filmografie prijken meer dan zestig films en sinds kort is een fractie daarvan te bewonderen op DVD in het kader van de Coffin Joe collectie. Awakening of the Beast is net zoals The Strange World of Coffin Joe, eerder uitgebracht door Donut Media Distribution, een veelbesproken en controversiële film die omwille van z’n vlijmscherpe maatschappijkritiek lange tijd geweerd is uit de Braziliaanse bioscoopzalen.

Naar goede gewoonte wordt de prent ingeleid door de excentrieke Coffin Joe, een fictieve onheilsprofeet (tevens ook vertolkt door regisseur Marins die in deze film een dubbelrol speelt) die de kijker met veel pathos waarschuwt voor wat komen gaat. Uitgedost met hoge hoed en lange klauwen belooft hij de kijkers dat ze na het zien van de film niet meer zullen kunnen slapen. Dat we dit met een flinke korrel zout moeten nemen bleek ook al uit The Strange World of Coffin Joe waar een gelijkaardige voorspelling gevolgd werd door een duffe vertoning.

Awakening of the Beast is voor het overgrote deel in zwart-wit geschoten. Hierdoor lijkt de film een stuk ouder dan hij eigenlijk is en het zal het Europese publiek geen verrassing heten dat het, gezien de afkomst van dit werkje, even wennen is aan de theatrale invulling van het begrip “film”. Op korte tijd wordt de kijker namelijk om de oren geslagen met allerlei fragmenten die op de meest knullige wijze achter elkaar gemonteerd worden en die bovendien begeleid worden door een wansmakelijke score die het midden houdt tussen religieuze gezangen, zoetsappige liefdesserenades en frivole pianoriedeltjes. De beelden beperken zich tot dusver tot door LSD ingeleide orgieën die neigen naar goedkope sexploitation.

Maar… Na ongeveer een halfuurtje, wanneer het luidruchtige gejoel wordt onderbroken door een intermezzo waarin enkele geleerden met elkaar in de clinch gaan, wint het opzet van Awakening of the Beast min of meer aan klaarheid. Er ontpopt zich een verhitte discussie over de slechte invloed van drugs, waarin de verschillende partijen het uiteraard oneens zijn met elkaar. De daaropvolgende beelden ondersteunen een pleidooi tegen drugs dat ongenuanceerd wordt gelijkgesteld aan “het Kwaad”. Drugs = het Kwaad en haalt het slechtste in de mens naar boven én moet daarom zonder pardon verbannen worden uit de samenleving.

Deze al dan niet terechte denkpiste gaat steevast gepaard met fragmentarische episodes waarin we een hoop ellende te zien krijgen, in beeld gebracht op een pijnlijk amateuristische manier. Verrassend genoeg komt op het uur de grote ommezwaai, zowel in woord als in beeld. Regisseur Marins, die in deze sequentie aantreedt als zichzelf, neemt de kijker en zijn kritikasters vakkundig bij de neus door middel van een experiment dat drugs loskoppelt van het slechte in de mens. Als klap op de vuurpeil pleit hij voor een regulering van drugs in plaats van een verbod, een flinke portie “aap uit de mouw” moraal die vergezeld gaat van een epileptisch kleurenspel, een rigoureuze stijlbreuk met de zwart-witfotografie uit de rest van de film.

Dat Marins een belangrijk filmmaker is en was in zijn thuisland is erg aannemelijk. De controversiële en zelfs provocerende inhoud van zijn films zullen hoe dan ook verschillende polemieken hebben uitgelokt. Je hoeft het er niet mee eens te zijn, maar dat bepaalde gespreksonderwerpen op de agenda geplaatst worden is zondermeer een goede zaak. Zijn films, of althans sommige daarvan, hebben in de eerste plaats een historische en maatschappelijke waarde. Maar eerlijk is eerlijk, Awakening of the Beast is op filmtechnisch gebied een amateuristisch rommelboeltje waar enkel een geoefend filmliefhebber zich doorheen zal kunnen worstelen. Of anders gezegd, goede satire maakt nog geen goede film.

Het eerste uur moet je je echt doorheen worstelen, een aantal vage figuren waaronder volgens mij de welbekende regisseur van de film zelf ook, die even later ook weer Coffin Joe speelt, zijn hevig in discussie over drugs en dergelijke, maar wat hier nu precies het nut van was, was me niet duidelijk.

De stukjes discussie duurden nog geen minuut, het ene figuur haalde een voorbeeld aan waarom drugs het slechtste in de mens naarboven haalt. Vervolgens zie je een zo'n 5 à 10 minuten durend fragment met iemand erin die drugs heeft gebruikt. En dan weer terug naar de discussie, iemand die zegt dat het een belachelijk voorbeeld is.. En op naar een ander voorbeeld, en dus een nieuw fragment.

Sommige van die fragmenten zijn te krankzinnig en te vaag voor worden, zo zie je in een van de eerste fragmenten een groep mannen muziek maken omdat er een nieuwe vrouw in het groepje is gekomen, vervolgens gaat de vrouw in het midden staan en moeten ze een voor een de slip van de vrouw met hun mond uit te doen. Na zo'n 4 pogingen lukt het iemand, en de menigte begint te dansen en te zingen. Vervolgens komt er een man met een stok, die duwt de stok in de vrouw haar geslachtsdeel, ze overleed hieraan. Volgens degene die het voorbeeld aangaf, allemaal door de drugs, die het slechtste in je naarboven halen.

En zo gaat het een uur lang door, puur en alleen maar fragmenten die amateuristisch slecht gefilmd zijn, amateuristisch slecht gemonteerd zijn en waar mogelijk nóg slechter geacteerd zijn. Maar de fragmenten na ongeveer een halfuur lijken iets minder willekeurig en kijken gelukkig iets makkelijker weg.

Pas na een uur komt datgeen wat in de plotomschrijving hier op Moviemeter staat, een groep drugsgebruikers krijgen LSD in hun lichaam, ze komen terecht in de duistere wereld van Coffin Joe. Dit laatste halfuur is compleet anders, véél beter, minder amateuristisch en behoorlijk geniaal (slecht) gefilmd. Het blijft vaag, het blijft compleet willekeurig, maar het is ook kleurrijk (letterlijk) en sfeervol (op een bepaalde manier), in tegenstelling tot het eerste uur van de film, zwart-wit en door de korte fragmenten vrijwel sfeerloos.

Als we eenmaal uit deze nare, duistere wereld van Coffin Joe zijn, volgt de discussie weer, een verassende conclusie van naar ik meen de regisseur zelf volgt, en zo eindigt de film waar de film ook weer begonnen was. Typisch een film waar je het nog even moet laten bezinken, dat heb ik gedaan, en ik moet zeggen dat ik écht benieuwd ben naar de andere 3 films in de collectie, Finis Hominis, Hallucinations of a Derranged Mind en The Strange World of Coffin Joe. 3 sterren.