Het Ondergronds Orkest (1998)

Weer een integere documentaire van Honigmann. En het gros van de muzikale bijdragen zijn van bijzonder hoog niveau. Tevens klinkt een harp in de echo-ende metrotunnels wel erg buitenaards.

Tientallen musici komen aan het woord, over hun vlucht naar het buitenland en hun liefde voor muziek, vreemdelingenhaat in Parijs en dromen die wel eens uit zouden kunnen komen. Voorlopertje van Honigmanns 'Forever', zelfde structuur + aanpak.

De documentaire is simpel van opzet: de Parijse metro wordt ingedoken om er de straatmuzikanten te interviewen over hun leven en hun muziek. Deze muzikanten blijken politieke en/of economische vluchtelingen, vaak zonder verblijfspapieren en soms ook gedreven door een beetje avontuurzucht, maar deze neo-nomaden zijn toch vooral bannelingen die zich ontworteld en ‘vreemdeling’ voelen waarbij ze ook figuurlijk ‘ondergronds’ (clandestien) een bestaan proberen op te bouwen of simpelweg proberen te overleven. Sommige vluchtavonturen zijn indrukwekkend en het zijn stuk voor stuk sympathieke, talentvolle kunstenaars – die zich soms ook fraai weten uit te drukken, bv. ‘Ik huil om niet te moorden; ik lach om niet te hulen’ – die een verrijking voor onze samenleving kunnen vormen zoals de multicultuur het heeft bedoeld, al was het maar met de prachtige muziek die ze hebben meegenomen (het zijn alle mensen die al muzikant waren voordat ze vluchtten en in Parijs simpelweg opnieuw hun beroep zijn gaan uitvoeren maar dan bedelend voor wat geld in ruil voor de muziek).

Ik zou het hierbij moeten laten, ware het niet dat ik licht werd geprikkeld door de eindeloze reeks aan links-activistische filmpjes die Cineville als voorvertoning liet zien met de GroenLinks-PvdA-boodschap dat we sociale wezens zijn en dus lief voor de ander moeten zijn, dat we tegenwoordig te weinig naar elkaar luisteren en empathie weten op te brengen, etc. Dat is natuurlijk een prima boodschap – die ik ter harte neem waardoor ik graag luister naar bv. de verhalen van de vluchtelingen in deze documentaire – maar dat irriteert omdat degenen die de boodschap uitdragen zelf precies degenen zijn die nooit willen horen wat de ander (‘rechts’) te zeggen heeft of daar empathie voor voelt. Ook deze documentaire heeft natuurlijk die links-activistische insteek: het wil de ‘menselijke’ kant van vluchtelingen laten zien zodat die beter worden geaccepteerd. Dat is prima – het is ook een prima documentaire – maar om die politieke reden wil het tegelijk niets horen van de andere kant van het verhaal over bv. de overlast door of misdaden van vluchtelingen. Dit had ik niet opgeschreven als ik niet was geïrriteerd door de overvloed van linkse propaganda in de voorvertoning die daarmee de documentaire een beetje verpestte: het concept van Honigmann is volgens mij dat je onbevangen luistert naar de ander maar na zo’n overmatig politiek gekleurde voorvertoning was de onbevangenheid er helaas wat af. Maar hoe dan ook, de (wereld)muziek van de documentaire is prachtig zodat de universele, apolitieke taal van de muziek de ervaring redde.