The Testament of Ann Lee (2025)

Zeer bijzonder. Al greep het me niet helemaal.

Stel je voor: Je probeert financiering te krijgen voor een film over een invloedrijke naar Amerika geemigreerde Britse 19-eeuwse evangeliste met musicalnummers die bestaan uit bewerkingen van reglieuze liedjes van toen. Geregisseerd en geschreven door mensen die zichzelf als niet-religieus zien. Dat klinkt niet meteen als een investering waar je veel wint op maakt.

Maar de film is gemaakt door het echtpaar Brady Corbet en Mona Fastvold. Het koppel dat een dik jaar terug de filmwereld overdonderde met The Brutalist, Ze schrijven doorgaans samen en regisseren om en om. Van Corbet zag ik alle films, dit is de eerste van Fastvold die ik zag (er zitten er twee voor). En thematisch ligt dit in het verlengde van The Brutalist. Het gaat over Amerikaanse waarden en wordt neergezet door een verhaal over een immigrant die naar de VS komt in de historie. In deze film is het de verhouding tussen religie, vrijheid en seksualiteit en de pioniersgeest. De musicalvorm is fascinerend. De film wandelt soms wat snel door het verhaal heen en lijkt soms wat al te vlot door sommige delen daarvan te gaan. Ik kan mijn vinger er niet helemaal opleggen, maar ik denk dat het daar zit waarom de film me boeide, maar niet zo inpakte als de drie films van Brady Corbet.

Ik zag hem overigens op 70mm. Dat geeft toch een soort extra levendigheid die je niet hebt bij digitaal. Alleen Kino in Rotterdam vertoont hem analoog. Dat is ook wel echt aan te raden.

Biografie van Ann Lee [Amanda Seyfried], die geboren werd op 29 februari 1936 en na een rampzalig huwelijk soelaas vond bij een religieuze beweging waarvan ze uitgroeide tot de geestelijk leider en de nieuwe messias. Afgezien van het onvermijdelijke einde laat Fastvold alle belangrijke/boeiende momenten uit Lees bewogen leven de revue passeren in voice-overs van Anns nichtje [Thomasin McKenzie]. In plaats daarvan vult Fastvol 120 minuten met seks (met een vleugje SM), drie bevallingen, expressieve dans, gezongen mantra’s (met afgrijselijke muziek), kattengejank en aanverwant hysterisch, religieus gedoe. 135 minuten naar dit gedrocht kijken, is minstens zo erg als de marteling die de Ann Lee ondergaat.

De film schetst de levensloop van Ann Lee. Geboren in Manchester in het jaar 1736 en wel op 29 februari. Een passende geboortedatum voor een gemystificeerde persoon, zoals de ongeïdentificeerde en kinderlijke stem van de voice-over de kijker laat weten. In haar tijd genoot Ann Lee een zekere bekendheid als grondlegger en leider van de christelijke geloofsgemeenschap de Shakers. Een ietwat merkwaardige naam voor een geloofsgemeenschap maar wel een toepasselijke. Tijdens de gebedsdiensten barsten de leden in extase uit in canongezang en voerden daarbij wilde dansen uit.

De film is een metafysische biopic die is gevuld met hoogdravende leerstellingen en zinnelijke gelukzaligheid. In het middelpunt daarvan een vrouw die vanaf haar kindertijd hemelse visoenen heeft en geobsedeerd is door God. Ann Lee zag zichzelf als de goddelijke incarnatie van de heiland en dat kwam mooi uit want een tweede heiland die bovendien van de vrouwelijke kunne zou zijn, werd in haar geloofskring verwacht. Was Ann Lee een ordinaire aandachtszoeker? Was ze geestelijk verward? Of was ze misschien een wanhopige vrouw die de geloofsgemeenschap het celibaat oplegde om zo vervelende seks met haar echtgenoot te vermijden? De voice-over laat weten dat Ann al vanaf haar jeugd een afkeer van seks had. Vragen. Vragen. De film laat het open. Ann Lee is een film lang emotioneel en mentaal niet te doorgronden.

De film valt uiteen in twee delen. De eerste helft speelt zich af in Engeland en vertelt van de ontstaansgeschiedenis van de Shakers. De tweede helft laat de bloei van de gemeenschap op Amerikaanse bodem zien. De periode in Engeland is gedrenkt in sepiakleurige tinten en bevat woelige scènes die aansluiten bij de aardse onrust die gepaard gaat met het ontstaan van een nieuwe geloofsrichting. De Amerikaanse periode heeft een koeler kleurenpalet en de scènes stralen meer rust uit. Het geloof is gesetteld en de hemelse gelukzaligheid is alomtegenwoordig. Visueel aardig gedaan.

Dat neemt niet weg dat ik het al voor de aankomst op Amerikaans grondgebied zat was. „Shut Your Bone Box“, roept een geïrriteerde zeeman tegen de zang- en danslustige hoofdpersoon en haar aanhang tijdens de overtocht naar Amerika. Ik begreep hem en was het hartgrondig met hem eens. Wat een zenuwtergende ellende. De muzikale eentonigheid weerspiegelt een vervelend eendimensionaal verhaal dat zowel in biografische als in psychologische als in theosofische zin maar bitter weinig heeft te melden. Het gezang van repetitieve vrome teksten, het indringende spervuur aan sektarische regelgeving en de warrige enscenering van regisseur Mona Fastvold die een soepel lopend verhaal in de weg staat. Ze waren mij op den duur een gruwel.

The United Society of Believers in Christ's Second Appearing, ook wel bekend als The Shakers. Een van de meest intrigerende religieuze groeperingen - of mag ik het een sekte noemen - die ik eigenlijk alleen ken vanwege het erg fraaie, minimalistische maar super-functionele design van hun meubels en interieur. Geniaal in eenvoud, perfect in uitvoering en bruikbaarheid. Twee, driehonderd jaar voor Ikea, hetzelfde basisidee qua functionaliteit en eenvoud, maar origineler, beter en mooier. Zo ongeveer het mooiste wat je maken kan als hobby-meubelmaker, maar ook veel, veel moeilijker en uitdagender want het vereist serieus vakmanschap en beheersing van de technieken op een niveau dat haast vergeten lijkt.

Een film over het ontstaan van die beweging was dus verplichte kost voor me, en ik was ook enorm benieuwd naar de achtergrond van de stroming en wat precies allemaal de drijvende invloed van dat design was. Helaas komt het daarbij niet veel verder dan wat cliche-plaatjes van de Shaker stoelen die aan de wand hangen - meh, dat wist ik vanzelf al wel zo'n beetje.

Amanda Seyfried zet aan de andere kant wel een perfecte Ann Lee neer - of ze werkelijk zo was is voer voor ellenlange discussies waarin ik graag alleen zou luisteren, want ik weet er gewoon te weinig van, en de enige vraag in mijn hoofd is of er wel iets van historische verantwoording is voor de Ann Lee die we te zien krijgen buiten de overbekende weetjes. Net als met de zang van de Shakers - ging dat zo, of toch anders. Geluidsfragmenten uit die tijd zijn er vanzelf niet, dus het moet allemaal uit beschrijvingen en van horen zeggen komen, en dan lijkt me de ietwat musical-achtige benadering die we hier te zien krijgen toch wat twijfelachtig - zeker als je er iets als de Sacred Harp tegen af zet lijkt het allemaal wat te hedendaags en te frivool. Maar zoals ik al zei, ik ben toch niet bepaald een expert.

Wat wel duidelijk is is hoe fraai twijfelend, zoekend en lijdend Seyfried de twijfelende, zoekende en lijdende Ann Lee speelt. Daarin, en ook in de sfeer in de hele film is duidelijk de parallel met de eerdere films van het duo Fastvold/Corbet te zien. Erg sterk, en erg toepasselijk voor het onderwerp. Het klopt in dat opzicht gewoon helemaal, en in de uitvoering is er mits je in de uitleg mee wilt geen speld tussen te krijgen.

Daarmee precies wat ik graag zie in een film, iets wat vrij onbekend is verteld en uitgelicht op een manier die iets toevoegt aan de wellicht ontbrekende historische feiten - of het begrip daarvan. Jammer dat er nauwelijks iets uitkomt van de meubels en de design filosofie daar achter, daar had je volgens mij toch minstens genoeg materiaal in kunnen vinden voor twintig films en even zoveel Oscars. Maar een fraaie film met een enorm sterke rol van Seyfried is ook prima.