Fréwaka (2024)

De Ierse Shoo wordt door haar werkgever naar een afgelegen Iers dorp gestuurd om daar aan een oude vrouw palliatieve zorg te verlenen. De vrouw lijdt aan agorafobie en heeft panische angst voor duistere wezens. De oude dame gelooft heilig in de macht van duistere wezens die de Sidhe worden genoemd. Ze zou ooit door deze wezens zijn ontvoerd, maar wist door toedoen van haar verloofde te ontsnappen. De Sidhe loeren nog steeds op haar. Shoo wordt langzamerhand meegesleept in de paranoia en het bijgeloof van de oude vrouw en wordt met gruwelijke ervaringen uit haar verleden geconfronteerd.

Fréwaka is de tweede film van de Ierse schrijfster en regisseuse Aislinn Clarke. Ten behoeve van de film die bijna geheel in de Ierse taal is gestoken, put zij dankbaar uit het reservoir met duistere fabels waaraan Ierland rijk is en vertelt een verhaal dat veel weg heeft van een macaber sprookje. Een sprookje met plaats voor sociale stigmatisering en een tirannieke rol voor religie. Dat de film zijn inspiratie uit het folkloristische verleden haalt blijkt uit de titel. Fréwaka betekent zoiets als roots. En die roots zijn vergroeid met het dorp en zijn merkwaardige bewoners.

De film vertegenwoordigt het subgenre van de folkhorror. Behalve in folkloristische motieven uit zich dat in een verontrustende mengeling van heidense en christelijke rituelen en afbeeldingen. Opvallend in de film is dat de twee hoofdpersonages van de vrouwelijke kunne zijn terwijl de vertegenwoordigers van de onderdrukkende rituelen het patriarchaat vertegenwoordigen. Moderne en verlichtende waarden voeren strijd tegen en dalen af naar de repressieve afgronden van het archaïsche (bij)geloof. Fréwaka heeft absoluut een feministische touch. Die touch vond ik af en toe wel wat erg nadrukkelijk aanwezig. Feministische horror is blijkbaar niet erg aan mij besteed.

Maar goed. Dat klinkt uiteraard allemaal heel interessant. Deels is het dat ook. Deels ook niet. De film bevat veel repetitieve scènes, momenten en gebeurtenissen die verhinderen dat de spanningsboog steeds strak gespannen staat. Het acteerwerk van de beide hoofdrollen is goed, maar ik vond de personages niet per se sympathiek en had niet de neiging om samen met hen de strijd aan te gaan. Ik hield mij afzijdig. Het kon me eigenlijk niet zoveel schelen.

De film moet het niet hebben van effecten en jumpscares. De kracht van de film zou moeten liggen in het gevoel dat het kwaad in elk segment van Shoo’s realiteit kan zijn geïnfiltreerd. Het kwaad kan zich overal schuilhouden en opeens opdoemen. Op zich is een dergelijke gedachtegang behoorlijk angstaanjagend. Het repetitieve karakter van de film en de weerzin om me in te leven in de karakters brachten dat gevoel bij mij echter niet tot stand.

De Ierse folklore is rijk aan verhalen over feeën, elfen en andere magische wezens. Ook het geloof in Aos Sídhe leef sterk onder de Ierse bevolking. Daarnaast hangt het overgrote gedeelte van de bevolking het Katholieke geloof aan. Er is dus veel folklore, bijgeloof en mythen die verweven zijn met hoe mensen in Ierland hun religie belijden" Deze film is daarnaast bijna de gehele film in het Iers (Gaeilge /Gaelic) De titel van de film is ook een verbastering van het woord fréamhacha, wat 'wortels' als in waar je oorspronkelijk vandaan komt, betekent.

De film volgt Shoo, die na de zelfmoord van haar vervreemde moeder samen met haar toekomstige vrouw het huis moet opruimen, maar dan een baan aanneemt op het platteland om voor de oudere vrouw Peig, die geestelijk en lichamelijk achteruitgaat, te zorgen. Tijdens deze baan ontdekt ze dat de demonen uit haar verleden weer naar boven komen in haar huidige situatie

De film onderzoekt Shoo's traumatische verleden, wat eveneens verweven was met Peigs verleden. Trauma van haar Ierse roots en trauma dat door families heen echoot gesymboliseerd door een rode deur. Een film die met veel kenmerken van een horrorfilm (Afgelegen huis, waarschuwingen van de lokale bevolking, gebrek aan telefoonbereik) op een langzaam manier naar een vage onthulling toewerkt.

Qua productie ziet de film er indrukwekkend uit, ook op het acteerwerk is weinig aan te merken. Het geluidsontwerp en de soundtrack (de Ierse componist Die Hexen) verhogen de stemming en sfeer. Regisseur Aislinn Clarke weet ook een aantal mooie scènes te creëren en de film probeert tenminste met ouderwets occultisme angst aan te jagen zonder veel moderne schrikmomenten. (niets overtreft die opening, die is voortreffelijk!) Echter ook al zit de film vol voortekenen en griezelige hints, zet het veel teveel in op trauma.

In die context begint de bron van alles maar een bijzaak te worden en is het niets minder dan de zoveelste verkenning van trauma, verpakt als horror. Het op stoom komen, duurt zolang dat je na uur nog steeds de maar enkele vage gebeurtenissen heb gezien In het laatste derde deel is er meer Ierse folklore maar als niet-Ierse kijker, of enige uitleg in het voorgaande, heb je ondertussen geen idee of dit schokkend is.Ondanks een paar erg mooie scenes, verzandt dit door symbolisch traumatisch gedoe, in een maar matige horrorfilm. Erg jammer want er zijn veel goede dingen!

Ik weet nog goed dat ik voor het eerst een Ierse horrorfilm zag (dead meat 2010) . Dat was niet best maar je ziet wel een stijgende lijn. Deze Frewaka slaat de juiste onbehagelijke toon aan. Ik vind bijgeloof en gekte, indien goed geacteerd en gefilmd met degelijk verhaal, bijzonder effectief voor een echt enge horrorfilm. Frewaka levert subliem op deze punten. Tel daarbij op dat mysterieuze Gaelic taaltje en je hebt een onderhoudende rolprent.

Wel ligt het tempo soms net even te laag en is het gebruik van voornamelijk een huis als locatie zowel de kracht (het brengt een claustrofobisch gevoel en je zit net als de oude vrouw enigszins opgesloten) als een zwakte. Al met al kun je wel zeggen dat de Ierse folk horror bij deze volwassen is geworden wat mij betreft.