Ayeh Haye Zamini (2023)

Lees volledig

Negen satirische sketches waarin Iraanse burgers van alle leeftijden te maken krijgen met bureaucratie of opgelegde normen en waarden. Gefilmd met een statische camera waarin we het ‘slachtoffer’ te zien en de bureaucraat of moralist slechts horen. Altijd amusant, ook al zijn de satirische punten soms snel gemaakt. Daar staat een aantal juweeltjes tegenover. Mijn favorieten: een meisje [Afghavan Shabani] dat een schoolkostuum krijgt aangemeten (met een glansrol voor de koptelefoon), een regisseur [Farzin Mohades] die zijn scenario moet aanpassen en een vrouw van middelbare leeftijd [Goha Kheirandish] die op zoek is naar haar chihuahua.

De film is opgezet als een serie van negen tableaux met telkens een vaste camera die is gericht op een inwoner van Teheran die wordt onderworpen aan een vernederende ondervraging en/of behandeling door een anoniem blijvende bureaucraat of werkgever die duidelijk een machtigere positie heeft waartegen de burger bijna kansloos moet strijden om zijn recht te halen of überhaupt zijn waardigheid te behouden. Dit riekt naar machtsmisbruik, al gaat het meestal om politieke implementatie van religieuze wetten – de “verses” in de titel zal naar de Koran verwijzen waarbij het hier gaat om de politieke vertaling ervan in het wereldse leven van alledag – waarbij de ambtenaar slechts de regels uitvoert en het beleid uitvoert (dat we sinds Arendt kennen als ‘de banaliteit van het kwaad’).

Dit klinkt montoon maar de meeste scenes hebben zo’n realistische, sterke dialoog en is het gevecht van menselijkheid en respect tegen de starre autortieit zo kafkaësk absurd dat het aldoor verwondert en amuseert. Daarbij heeft de regisseur deze aanklacht tegen de politiek van de Iraanse autoriteiten ook een op de Koran zelf geïnspireerd verhaaltje gegeven (zoals ook de regisseur in de film wordt geadviseerd door de bureacraat die zijn film beoordeelt): het opent met een beeld van de stad Teheran en eindigt met een aardbeving waarmee de stad instort waarmee niet alleen wordt verwezen naar de aarbevinggevoelige breuklijn onder Teheran, die in een van de verhalen wordt genoemd, maar ook naar de Koran-soera, die in een andere wordt genoemd, over de Dag van het Oordeel waarmee de film suggereert dat Teheran vanwege zijn corruptie en machtsmisbruik door Allah zal worden vernietigd als uitdrukking van de (seculiere) hoop op een geslaagde opstand van de bevolking tegen het regime. Zowel als zwarte komedie als als satire/aanklacht tegen het Iraans regime is de film geslaagd.

Negen kortverhalen op een 75 minuten. Dat is veel kwantiteit, maar niet altijd met evenveel kwaliteit. Centraal staat de positie van de vrouw. Niet zo verwonderlijk is dat niet zo bijster positief te noemen.

Er was één scène zonder vrouwen, vrijwel in het begin met David. Best grappig, maar het toont net als in de andere scènes aan hoe kort het regime erop zit. De kritiek op de staat Iran laat niets over tot de verbeelding.

Tragisch, maar wel gebracht met een kwinkslag en de nodige humor. Opvallend hoe ook telkens maar 1 persoon in beeld komt. De andere partij wordt enkel betrokken door zijn stem. De POV is dan ook geslaagd waarbij de andere vaak in de camera kijkt.

Deze kwam binnen. 'Pijnlijk absurde' scènes over een land waar misbruik van macht centraal staat, en waar door religieuze fanatici wordt bepaald of je met je hondje mag wandelen, of hoe je je eigen kind mag noemen. Of je een vriendje mag hebben, een shirt met Mickey Mouse mag dragen, of tattoos mag hebben. Een hip kind dat Tik-Tok dansjes oefent wordt gesluierd waardoor haar onschuldige vrolijkheid van het ene op het andere moment verdwijnt.

Censuur, onvrijheid, onderdrukking zijn de bases van de Iraanse samenleving. Ongelofellijk triest, en walgelijk. Een originele manier van filmen met dialogen waar telkens 1 persoon in beeld blijft en de gesprekspartners erbuiten.

De mensen die jij hier zeer denigrerend 'palipijpers' zijn bewuster dan jij misschien denkt over welke afschuwelijke taferelen zich afspelen in onvrije dictaturen als Iran. Verder zal ik me inhouden aangezien politieke discussies hier niet zijn toegestaan, behalve dat ik vind dat je met deze bewoordingen de plank volledig mis slaat.

Vier. De scène met de man die zijn rijbewijs wilde verlengen, de sollicitant op een bouwplaats, en een scène met een filmmaker die driekwart van zijn script moest schrappen.

“Terrestrial Verses” is een anthologie van negen korte verhalen die een blik werpen op het leven van verschillende mensen in het hedendaagse Iran. Elk segment draait om de interactie van de personages met overheidsinstanties en hoe ze moeten omgaan met bureaucratische obstakels, machtsmisbruik en beperkingen van hun vrijheid.

De film reflecteert op de dagelijkse uitdagingen waarmee gewone burgers worden geconfronteerd, waarbij sociale druk en politieke repressie centraal staan. Met humor en subtiliteit laat het de veerkracht en vindingrijkheid van de Iraanse samenleving zien. De regisseurs onstnapten na hun vorige films niet aan censuur en pesterijen. Zijn wij niet gelukkig dat we in geen autoritaire theocratie leven? De moeite waard.

De film laat in een aantal losse scènes verschillende mensen zien die om diverse redenen contact hebben met Iraanse gezagsdragers. De film hanteert daarbij een satirische toon en accentueert daarmee de absurditeit van de situaties die zich voordoen. Zo is er een jonge vader die zijn pasgeboren zoon aanmeldt en hem de naam David wil geven. In zijn ogen een eenvoudige administratieve handeling. Toch niet, want zodra de beambte de naam van het kind hoort, is er een probleem. Volgens de richtlijnen is die naam niet toegestaan. De man is stomverbaasd en begrijpt niet dat een vreemde hem komt vertellen hoe hij zijn zoon niet moet noemen. Nog een voorbeeld. Tijdens een sollicitatiegesprek moet een werkzoekende veel meer bewijzen dan alleen zijn kwalificaties. Hij wordt ook ondervraagd over zijn kennis en naleving van de Koran en moet zelfs voordoen hoe hij zich ritueel wast voordat hij gaat bidden.

Autoritaire regiems staan er niet voor open om bekritiseerd te worden. Het regisseursduo Ali Asgari en Alireza Khatami heeft dat al meerdere malen ondervonden. Zo kreeg Asgari in september 2023 een filmverbod opgelegd en mocht hij het land niet verlaten. Het weerhield hem er niet van deze film te maken. Een film die de idiote uitwassen van een star systeem laat zien. In Ayeh Haye Zamini wordt de spot gedreven met het Iraanse regiem door mensen te tonen die normale wensen hebben en een normaal leven willen leiden, maar dat niet kunnen omdat ze door de geboden, verboden en starre bureaucratie worden tegengewerkt.

De film bestaat uit negen episoden. In elk van die negen episoden wordt erg duidelijk gemaakt dat het welzijn van de burger niet de eerste prioriteit heeft. Elke episode is een tweegesprek. De camera heeft een belangrijke rol. Die observeert een personage vanuit het perspectief van de gezagsdrager. In elke scène zien we steeds één persoon. Van de gezagsdrager horen we enkel de stem. De camera beweegt niet maar registreert genadeloos de arme man of vrouw die een trivialiteit probeert uit te leggen, maar niet serieus wordt genomen. De zienswijze van de camera roept bij de kijker net als bij de ondervraagde een ongemakkelijk en boos gevoel op. De gezagsdrager heeft daar geen boodschap aan. Die heeft geen ander doel dan met gebruikmaking van een irritante monotone stem zijn gelijk door te drukken. Behalve een stukje ongemak brengen de episoden ook verbazing en hilariteit teweeg over zoveel inhoudelijke onzinnigheid en stompzinnige koppigheid.

De film laat de kijker getuige zijn van bizarre situaties die alle een verlies aan vrijheid aan de kaak stellen. Situaties waarin de politiek direct ingrijpt in het leven van mensen. In Iran wordt iedereen in de gaten gehouden. Het regiem heeft marionetten tot zijn beschikking om zijn ideologie uit te dragen. De hulpmiddelen die daarbij worden gebruikt zijn formulieren, wachtkamers en vertragingstactieken. Asgari en Khatami slagen erin een film te maken die niet alleen ontstelt maar die gelukkig ook bijzonder hilarisch is.