Eureka (2023)

Alles wat er mis is aan moderne arthousecinema komt samen in deze pretentieuze verschrikking. De 20 minuten durende proloog is een verschrikkelijk trage western waarin Murphy [Viggo Mortensen] op zoek is naar zijn dochter en een kamer huurt in een onrustig stadje. Een volstrekt nutteloze sequentie die ons via een dikke middelvinger naar de kijker brengt naar het verhaal van agent Alaina [Alaina Clifford] en sociaal werker Sadie [Sadie LaPointe], die ons laten ervaren hoe deprimerend, monotoon en saai het leven in het Pine Ridge Reservaat is. Tenslotte komen we uit bij inheemse goudzoekers, die rondhangen bij een waterval en vertellen wat ze de afgelopen nacht gedroomd hebben. Bevat een scène van 5 minuten waarin Sadie (na een moeilijk gesprek met haar opa) 5 minuten lang alleen maar koffie drinkt, terwijl ze weemoedig voor zich uit kijkt. Er zijn twee korte uitbarstingen van geweld, maar die komen uit het niets en voegen in feite helemaal niets toe. Film als slaapmiddel.

In deze parabel van de Argentijnse Lisandro Alonso die bestaat uit drie vertellingen worden aspecten van inheemse culturen naast elkaar gelegd en met elkaar in verbinding gebracht. Eureka is een rustige film. De beelden dobberen langzaam voorbij en bieden de kijker ruimte en tijd voor het ontstaan van eigen gedachten. Ik zal eerlijk zeggen dat niet elke gedachte die in de loop van deze tweeënhalf uur durende film opkwam direct in samenhamg stond met het getoonde. Af en toe was ik mijlenver van de film verwijderd. Het zegt iets over mijn mate van fascinatie tot de film.

De film trapt af in een klassieke westernsetting waarin Viggo Mortensen op zoek is naar zijn dochter. Het tweede stuk speelt zich af in een indianenreservaat in South Dakota en vertelt van de politieagente Alaina die het leven in het reservaat zat is. De film besluit in het regenwoud van de Amazone waar een aantal goudzoekers hun geluk beproeft op een idyllische en waterrijke plek. In de drie episoden is sprake van diverse filmstijlen en formats. De handeling is in iedere episode niet erg ingewikkeld. De shots zijn lang en sereen en wekken gemoedsrust. Het verteltempo is laag en nodigt uit tot contemplatie.

Eureka is de filmtitel oftewel: Ik heb het gevonden. En dat is wat de personages in de drie episoden doen. Ze zoeken en ze vinden. De eerste episode is in zwart-wit en gefilmd in 4:3 formaat. Een van de karakters heet El Coronel. Hij duikt in elke episode op en is een verbindende factor tussen de episoden. Van enige andere verhalende samenhang tussen de episoden is verder amper sprake. Een gemis, vond ik het. Het is prettiger kijken als er wat overeenkomstigheid is. De samenhang die er is speelt op een universeler vlak en is minder grijpbaar.

De tweede episode is het hart van de film. De meest boeiende episode, wat mij betredft. Het verhaal speelt zich af in het heden in het reservaat van de Lakota. De weersomstandigheden zijn slecht en we volgen Alaina bij haar dienst als politieagent. Een vermist kind, huiselijke ruzies en onregelmatigheden in het verkeer. Alaina doet haar werk, maar erg veel levensvreugde is bij haar niet te bespeuren. De setting werkt ook niet mee. Het is donker. Het is winter. Er hangt een troosteloze sfeer. Drugs, drank, armoede, werkloosheid. Het reservaat is een sombere plek. Levensvreugde is een woord dat in deze episode op geen enkel personage van toepassing is. Het boeide me.

Samen met het personage Sadie dat in deze episode een drankje nuttigt en in een maraboe verandert, vliegt de kijker uit. Op weg naar het derde segment alwaar de kijker zich andermaal kan opmaken voor een geheel andere setting en een ander genre. Een kijkje in het leven van een groepje gevluchte inheemse zelfvoorzienende goudzoekers in Zuid-Amerika. Een idyllische omgeving maar geen idyllisch bestaan. Goud blijkt een constructieve basis voor problemen. En kijk! In het water van een kreek drijft een blikje pepsi. Confronterende sporen van het consumentisme dat tot in alle uithoeken van de wereld is doorgedrongen en een dreiging is voor het voortbestaan van de inheemse cultuur.

Eureka is een tweeënhalf uur durende meditatie met verhalen uit de Transamerikaanse cultuur. Interessant, maar niet in gelijke mate fascinerend. Het hart van de film deed me iets. De andere episoden vermochten me minder te interesseren. In plaats van een vogelvlucht naar de Amazone, was ik liever in het Lakotagebied gebleven. Ondanks mijn gematigd enthousiasme wil ik Eureka toch een indrukwekkende film noemen. De diversiteit aan stijlen, settings en genres is boeiend. Inhoudelijk is het helaas tamelijk mager. De film is lang. De film is sereen. Ruimte voor contemplatie is fijn. Teveel ruimte voor contemplatie maakt een beetje ongedurig. De maraboe komt aan het eind nog even langs, neemt de dingen in ogenschouw, heeft het wel gezien en verlaat op parmantige wijze de film. Gelijk heeft ie. Genoeg is genoeg.