Samsara (2023)

De eerste interactieve film van mijn leven.

In Laos bereiden boeddhistische jongens zich in een tempel voor op een mogelijk leven als monnik. Verder weg ligt een oude vrouw op sterven.

Na haar dood verkeert zij in een staat van bardo, de overgangsfase naar een nieuw leven. Uniek hoe ook de filmkijker deze fase in licht en geluid meebeleeft.

In het derde deel is de oude vrouw geïncarneerd en verplaatst de handeling zich naar Zanzibar waar vrouwen met zeewier handeldrijven.

Met de nodige scepsis ging ik naar het filmtheater en volkomen overtuigd verliet ik de zaal.

De film gaat over wat aan gene zijde van ons bestaan ligt, over het mystieke, dat wellicht niet begrepen kan worden maar wel enigszins kan worden ervaren hetgeen de film de kijker ook uitdrukkelijk wil laten ervaren. De wijze waarop lijkt op die van Weerasethakul en andere ‘boeddhistische’ films met een meditatief karakter: in feite laat de film ons simpelweg het dagelijkse leven van een paar mensen in Laos zien en – na een reis door de tussenwereld van het bardo – het dagelijks leven van een paar mensen in Tanzania met de suggestie dat de gestorven oude vrouw in Laos uit het eerste deel is gereïncarneerd als een lammetje in Tanzania. De film laat je bovenal dat leven rustig observeren waardoor je in een soort ASMR-trance raakt waarbij de geluiden net zo belangrijk zijn als de beelden (zoals rusten in de natuur met alle krekelgeluiden e.d. om je heen je automatisch ontspant). Je raakt als het ware onthecht van je eigen bestaan om opgenomen te worden in het ritme en de flow die de puls vormt onder het leven in al zijn verschijningsvormen; die puls geeft tegelijk wat je hoort en ziet net even een intensere of betekenisvollere gloed zodat je dat oer-Zijn ervaart door middel van de aanschouwing van de dingen om je heen (in plaats van simpelweg te verdwijnen). Het geloof in de overgang van het ene leven naar het andere leven door middel van het bardo kan met behulp van Nietzsche’s concept van het Dionysische eenvoudig worden verklaard: in wezen is er slechts het oneindige en vormloze dat we ervaren als ons individueel bestaan er niet meer is en we als het ware opgenomen zijn in de oerkolk van het bestaan (door middel van de trance, zoals uitgedrukt en opgewekt door middel van muziek, maar ook wat we volgens dit geloof zullen ervaren als we dood zijn), hetgeen een vreeswekkend duister is zonder houvast of rust zodat we verlangen naar een (nieuw) lichaam, een vorm en een eindig bestaan, waardoor we iets zijn en iets kunnen doen en zo grip kunnen krijgen op het leven. Althans denken er grip op te kunnen krijgen want dat individueel bestaan en bewustzijn is een tijdelijke illusie, hetgeen we ervaren in de trance.

Al met al is de film een bijzondere ervaring, maar het dompelde me niet in een mystieke trance: het was vooral aangenaam rustgevend.

Het eerste deel speelt zich af in Laos en draait om tiener Amid [Amid Keomany], die regelmatig op bezoek gaat bij Mon [Simone Milavanh], een slechtziende vrouw die op sterven ligt, om haar voor te lezen. Het tweede deel speelt zich af in Zanzibar, aan de westkust van Tanzania en volgt een groep vrouw die zeewier winnen voor zeepproductie. Het volgt Juwairiya [Juwairiya Idrisa Uwesu] en de lotgevallen van haar geitje Meena. Vol fraaie beelden en prachtig gemonteerd, maar het eerste deel is houterig geacteerd en heeft nauwelijks verhaal, het tweede deel heeft helemaal geen verhaal. De ruim 10 minuten die de twee verhaallijnen met elkaar verbinden leveren je een onbeschrijfelijke, nooit geëvenaarde ervaring op. ‘The Parallax Test’ uit The Parallax View en ‘The Stargate Sequence’ uit 2001: A Space Odyssey verbleken hierbij. Volg de instructies tot de letter en laat je overrompelen. Jammer voor de rest van de film, al verdient Meena een ereprijs voor ‘beste rol van een dier’.

Samsara is een film die zich onderscheidt door zijn mooie beelden en diep spirituele thema’s, maar voor mij werd het als langdradig en te esoterisch ervaren. Zonder veel dialoog of verhaallijn presenteert “Samsara” een meditatieve montage die vooral gericht lijkt op het oproepen van contemplatie en reflectie. Voor kijkers die geduld hebben en openstaan voor spirituele en filosofische bespiegelingen, biedt “Samsara” wellicht een betere kijkervaring. Echter, degenen die een meer concreet verhaal prefereren, zullen de film waarschijnlijk nogal saai en te zwaar op de symboliek vinden. Ik kon er persoonlijk maar weinig van genieten, de tien minuten met ogen dicht ten spijt.

Naar deze Samsara keek ik wel uit wegens de goede kritieken die de film kreeg. Maar uiteindelijk viel deze toch wat tegen. Het is eerder een esoterische film over het boeddhisme met knap geschoten beelden en wat reli-filosofisxh geneuzel. Ik was misschien ook niet geheel in de stemming om dit te bekijken.

Een film met twee verhalen eigenlijk die bizar aan elkaar verweven worden. Vrij plotloos ook over het dagdagelijkse leven en over reïncarnatie. Neen, ik voelde het niet. Misschien ooit nog eens proberen.

Er is hier al het één en ander gezegd over deze film hier in de commentaren, ik ervoer het als een mooie ervaring en bijzondere "experimentele" film.

De rust, geluiden, trage tempo, sfeer, kleuren, aardse gesprekken over onaardse zaken, het sprak mij in ieder geval erg aan. Al het leven verbonden, mooi.