Uilenspiegel Leeft Nog (1935)

Derde film van het duo Jan Vanderheyden en zijn Duitse levensgezellin Edith Kiel. Volgens de credits stond Vanderheyden in voor de regie maar in feite was Edith Kiel hiervoor - zoals altijd - verantwoordelijk. Net zoals alle films van het duo is ook het scenario (mee)geschreven door Kiel.

De film opent met een shot waarin Jef Bruyninckx de hoofdrol speelt, en meteen refereert aan zijn rol als de onsterfelijke De Witte (1934) . Maar net zoals in die film, eveneens gebaseerd op een boek van Ernest Claes trouwens, is de hoofdplot voorbehouden voor enkele liefdesperikelen. Verder is ook Nand Buyl weer van de partij. Beiden zijn ongeveer even jong, maar voor Jef is op dat moment het beste van zijn acteercarrière al achter de rug (ook omdat hij plaats zal nemen achter de camera's), terwijl voor Nand nog een zeer lange en vruchtbare loopbaan wacht.

Het scenario is vintage Kiel/ volkse komedie met stukjes operette erin geplakt, al blijft dat laatste wel tot het minimum beperkt. De film speelt zich af in Damme en Brugge, waarbij men dankbaar gebruik maakt van de historische stadsgezichten. Verplaatsingen gebeuren te voet, met de fiets, of met de wagen (wat betekent met paard en kar), geen automobiel te bespeuren. De champetter loopt in die tijd nog rond met een degen aan de ceintuur.
En nog een teken des tijds: Jef Bruyninckx en zijn kompaan worden op een gegeven moment meegenomen door de champetter wegens verstoring van de orde … omdat ze het gewaagd hadden in vrouwenkleren op straat rond te lopen.

Met deze film heb ik me prima vermaakt. De grappen waren niet dik gezaaid maar zorgen wel op tijd en stond voor een lach. Het is ook gewoon fascinerend om het Vlaanderen van zovele jaren geleden in beeld te zien, met de sfeer die toen heerste. Waarbij het nog te vermelden waard is dat de binnenopnames verricht werden in de Cinetone filmstudio’s van Amsterdam.

Hier kust men

Ik weet niet juist exact wat het is, maar er zit iets in de films van Jan Vanderheyden en Edith Kiel dat me altijd wel charmeert. Grappig om te zien hoe hun oeuvre gesplitst is (het schijnt inderdaad dat Kiel eigenlijk vanaf het begin de regisseuse was, maar het was pas vanaf de vroege jaren '40 dat ze effectief zo gecrediteerd werd. Voorheen ging die eer naar Vanderheyden) maar op 5 geziene films heb ik nog geen enkele onvoldoende uitgedeeld. Het laagste was 3* voor De Spotvogel (Kiel) en voor Havenmuziek (Vanderheyden) en ik was wel benieuwd wat ik van Uilenspiegel Leeft Nog ging vinden. Ik was als kind namelijk wel gecharmeerd door het verhaal van Tijl Uilenspiegel en Lamme Goedzak.

Om dan eigenlijk tot de conclusie te komen dat de film daar absoluut niets mee heeft te maken, een vrij belabberde inschatting langs mijn kant. De film speelt zich weliswaar af in Damme nabij Brugge maar de focus is komen te liggen op een fanfare genaamd "De Uilenspiegels". Beetje vreemde titel weliswaar maar misschien is er een link met Ernest Claes die ik mis. Claes heeft namelijk hier het scenario voor zijn rekening heeft genomen en liefhebbers van de schrijver zullen dan ook wel opmerken dat hij hier en daar inspiratie is gaan zoeken in zijn eigen boeken en verhalen. Guske die wordt buiten gegooid bij de fanfare en besluit om zout op het bier te kappen bijvoorbeeld. De link met De Witte (die - als ik me niet vergis - ook bij de fanfare zat) en het legendarische "is er al zout op de patatten?" moment is snel gelegd. Ook een trombone die verstopt is door een vod/pet komt uit één van de Zichem verhalen en zo kun je denk ik nog wel even doorgaan. Het is natuurlijk niet verwonderlijk dat Claes deze richting uitgaat, want een jaar eerder hadden Kiel en Vanderheyden veel succes met de verfilming van De Witte. Wat overblijft is een kolderieke klucht die eigenlijk een beetje te lang duurt. De scènes met Sepke en Anneke bijvoorbeeld hadden voor mij niet perse gehoeven en ook dat willekeurig in zingen uitbarsten staat me niet altijd aan.

Nog een reden dat je dit erg makkelijk kunt linken aan De Witte is natuurlijk de grote bijrol van Jef Bruyninckx als Guske. Hij speelt hier opnieuw een soortgelijke rol, en zou dat eigenlijk zijn hele carrière voor de camera blijven doen, maar ik vind het eigenlijk wel een leuk typetje. Er straalt een zekere kwajongensachtige charme in en Bruyninckx zijn mimiek is altijd wel leuk. Ik schreef hierboven om de scènes met Sepke eruit te halen, maar dan hadden we natuurlijk geen jonge Nand Buyl in de film gekregen. Hij was maar 4 jaar jonger dan Bruyninckx maar op die leeftijd is dat een wereld van verschil. Waar Buyl hier nog een schattig jongetje is, is Bruyninckx toch echt een schelm. Verder nog wel wat leuke bijrollen en bevat de fanfare zelf een leuk dwarsdoorsnede van de verschillende soorten mensen in een gemeente. Een apotheker, een dierenarts, een rokkenjager, ... Het geeft voldoende afwisseling aan de verschillende kluchten waar Guske en Jan (Frits Vaerewijck) in verzeild geraken.

Eventjes getwijfeld om hier 3* aan te geven of dan toch 3.5* en ik ben er nog altijd niet goed uit. Gevoelstechnisch zit dit echt perfect tussen De Witte en Havenmuziek in maar vind ik het moeilijk om Uilenspiegel Leeft nog dezelfde score te geven als één van die twee. Door de amusante chemie tussen Bruyninckx en Vaerewijck dan toch maar het voordeel van de twijfel geven en zet ik dit op dezelfde hoogte als De Witte. Al is die laatste toch nog net iets beter.

3.5*

Het is een tijdje geleden dat ik de film gezien heb en ik weet dus niet meer exact wie er in de credits vermeld wordt als scenarist. Je zal wel gelijk hebben dat men Claes vermeld. In het boekje 'Edith Kiel & Jan Vanderheyden - Pioniers van de Vlaamse film' wordt gesteld dat Ernest Claes het eerste scenario heeft geschreven, losjes gebaseerd op zijn verhaal 'De fanfare de Sint-Jansvrienden'. Volgens 'Pioniers van de Vlaamse film' heeft Edith Kiel dit scenario nadien hertimmerd. Aangezien het scenario al een losse bewerking was van Claes' eigen verhaal, is het misschien moeilijk te achterhalen wie nu welke bijdrage geleverd heeft voor het scenario van de film. Van Edith Kiel weten we in elk geval wel dat zij verantwoordelijk was voor toevoeging van de liefdesplot aan De Witte. Mij zou het dus niet verbazen als zou blijken dat ze ook bij Uilenspiegel Leeft Nog dergelijke zaken heeft toegevoegd. Maar vraag is of dat ooit nog achterhaald kan worden.

Aha, interessante informatie Bobbejaantje! Ik durf zelf ook niet meer 100% zeggen hoe het juist op de credits vermeld staat maar ik denk dat Kiel gecrediteerd staat voor het draaiboek en Claes voor het scenario. Op de poster wordt Kiel zelfs helemaal niet genoemd trouwens en staat er enkel Claes en Vanderheyden hun naam op. Ik vrees dat we het nooit echt zullen weten, nagenoeg elke ooggetuige is ondertussen al lang overleden vermoed ik.

Inderdaad Metalfist. Uit interviews is ook duidelijk gebleken - en zoals je al kan vermoeden - dat Edith Kiel er totaal niet mee bezig was hoe ze gecrediteerd werd. Wel had ze een duidelijke visie wat werkt en wat niet werkt in het filmbedrijf, en die visie wilde ze ook doorvoeren. Het filmbedrijf zag ze verder als een gezamenlijke onderneming met haar levenspartner Vanderheyden en dat was voor haar belangrijker dan de lettertjes in de generiek.

In de eerste jaren werd ze weliswaar vanuit een bewuste keuze veel minder geafficheerd als regisseur omdat ze een Duitse immigré was. Zeker voor hun eerste film De Witte - ook de eerste grote Vlaamse film - vonden Vanderheyden en Kiel het niet commercieel interessant om haar naar voor te schuiven als regisseur hoewel zij in de praktijk wel de regie deed. Na de oorlog moesten ze hun beleid daaromtrent bijstellen. Vanderheyden had zich verbrand in de samenwerking met de bezetter en werd veroordeeld. Toen moest Kiel wel op de proppen komen als regisseur. Tussen haakjes verloren Kiel en Vanderheyden na de oorlog alle rechten op hun films inclusief het nog steeds succesvolle De Witte, wat voor hen een zéér bittere pil was die ze nooit hebben kunnen accepteren (maar wel moesten accepteren).

Vlaams erfgoed van onder het stof gehaald en er plezier aan beleefd.

Ernest Claes' "De St Jansvrienden" naar Damme en Brugge verplaatst.

Het verhaal haalt niets uit maar het is volks, poëtisch en eerlijk.

"Mens" schrijven we al lang niet meer met "sch", een snede brood afsnijden, het brood tegen de borst gekneld gebeurt ook wel niet meer zo vaak en kousen stoppen ook al niet, strohoeden zijn al lang niet meer in de mode, Franstalige borden in een Vlaamse stad waren typisch voor die tijd en we kunnen meteen ook vaststellen dat er in die stad toen zeker geen parkeerproblemen waren.

Bovenal te genieten is er evenwel de liedjes ("Op Lang zal hij leven", mij onbekend) en de humor met vooral de guitige fratsen, helaas heden ten dage vervangen door videootjes, die we kunnen "downloaden" en "delen", of vergis ik mij en leeft Uilenspiegel nog steeds.