Lancelot du Lac (1974)

Heerlijk eindelijk één van de Arthur-mythes eens niet gepresenteerd als full-out-actie-film.

Toegeven dan is Bresson ook wel meteen weer een hele extreme tegenpool daarvan, maar dat maakt het uitermate verfrissend.

Overigens betekend de sobere aanpak niet dat de film er niet goed uit ziet, maar wordt een tournooi hier wel zodanig gepresenteerd dat we voornamelijk de benen van de paarden zien en de vallende ruiters en niet de actie die zich daarboven afspeelt.

Ook kiest Bresson voor een zowiso al sombere affaire, hoe het ging met de ridders na de mislukte queeste op de heilige graal.

Merlijn al dood, de meeste ridders van de ronde tafel al dood en wat er van rest heeft weinig geloof en vertrouwen meer in elkaar.

En waarschijnlijk ook de enige ridderfilm waar het geklots van al die harnassen duidelijk op de soundtrack te horen is.

Een film van Bresson, het went nooit. Er zijn natuurlijk veel meer cineasten die aanspraak maken op serieuze beschouwing, maar Bressons werk is zo eigen, zo afwijkend, zo wars van alle uitgesproken en onuitgesproken vooronderstellingen over datgene waaraan een film schijnt te moeten voldoen, dat hier nog meer dan anders geldt: altijd meerdere keren bekijken. Al was het maar omdat je jezelf dat kijken steeds weer opnieuw moet aanleren.

Het is weer verbluffend hoe Bresson ook met Lancelot du Lac een ‘eigen’ realiteit creëert. De film als geheel kenmerkt zich naar mijn gevoel – in beeld, geluid én narratief – door een repeterende, mechanische, cirkelvormige beweging; een cirkel waaruit de personages ieder op hun eigen manier wel willen ontsnappen, maar stuk voor stuk niet opgewassen zijn tegen de kracht van het lot, dat wezenlijk niet anders is dan de kracht van hun eigen ijdele verlangens en geldingsdrang; of dat nu in de vermomming is van nobele eigenschappen als liefde, vriendschap, trouw en moed, of niet.

De intenties van Lancelot om uit die vicieuze cirkel te breken lijken oprecht, maar zijn uiteindelijke beslissingen op cruciale momenten leiden ertoe dat die cirkel juist gesloten wordt. Het lijken dus juist de ridderlijke idealen te zijn die leiden tot de ondergang; die de ontsnapping daaraan verhinderen. Aan die idealen wordt beurtelings geappelleerd door diegenen die een beroep doen op Lancelot: Arthur, Gawain, Guinevere...

Guinevere’s verwijt aan Lancelot dat hij God als een trofee ziet, ter meerdere eer en glorie van hemzelf, hebben verschillende commentatoren op IMDb beschouwd als een centrale stelling waaraan de film kan worden opgehangen. Dat lijkt me van een iets te gretig moralisme. Guinevere staat niet boven de partijen, ze heeft haar eigen programma, dat doorkruist zou worden door Lancelots werkelijke bekering. Schitterend ‘middeleeuws’ beeld trouwens van de ijdelheid: de naakte koningin, staand in bad met een handspiegel, zich voorbereidend op een nacht met haar geliefde...

Met de fabuleuze eindsequentie – als spiegeling van het begin – gooit Bresson, onder opgewekte marsmuziek, de Arthur-legende letterlijk en figuurlijk op de schroothoop. De cirkel is gesloten, de ronde tafel is leeg. Een definitief exit van de ‘ridderlijke idealen’? Och.. we zien wel op een gegeven moment het boerenkind als in aanbidding de hoefsporen van de zijn uiteindelijke ondergang tegemoet rijdende Lancelot kussen, dus niet getreurd...

Ik galoppeer nog even door, want in het Keltische kruis, waarbij Lancelot zijn bede tot God richt om hem vooral niet te verlaten, komt de cirkel terug. Het christendom heeft dat kruis overgenomen uit de Keltische traditie, zoals het zo veel heidense elementen incorporeerde; maar een cirkel en een kruis zijn toch wezenlijk verschillende zaken. Ik weet het niet zeker, maar ik vraag me af of de hier getoonde variant niet eerder de heidense, zeg maar ‘nationalistische’, dan de christelijke betekenis representeert. Als dat zo is, kun je stellen dat de gebeden van Lancelot verhoord worden...

De combinatie van een film over Lancelot en de regie van Bresson, klinkt op papier bijzonder interessant. Bresson weet door zijn minimalistische aanpak vaak een eigen draai aan verhalen te geven en die aanpak werkt daarnaast vaak ook bijzonder goed.

Bresson kiest hier ook duidelijk weer voor de minimalistische aanpak en probeert een beeld te schetsen van het treurige leven van een gedeelte van de ridders van de ronde tafel, die nog over zijn gebleven. Het tempo is laag en de nadruk ligt niet op actie, maar op de personages. Bresson speelt hier ook met de geluiden van de harnassen en zwaarden en verwerkt dat op originele wijze in de film. Daar staat echter tegenover dat ik het verhaal zelf wat minder boeiend vond. De minimalistische manier van acteren, vond ik hier niet echt goed werken. Nee, het acteerwerk is zelfs bijzonder slecht. Het mogen dan amateurs zijn, die hiervoor gebruikt zijn, maar dat is dan ook duidelijk te merken.

Het einde en dan vooral de laatste scene is dan wel weer bijzonder goed. Maar over het geheel gezien viel het toch wat tegen. Meestal kan ik Bresson wel waarderen, maar hier komt het niet helemaal uit de verf, al valt zijn originele aanpak van een verhaal als deze verder wel te prijzen.

2,5*

Iemand van achter besluipen zat er niet in voor Arthur en zijn ridders, wat een tering-herrie maken die harnassen zeg. Moeilijk om hier iets over neer te pennen, een probleem dat wel vaker de kop opsteekt bij Bresson. Ik vind sommige van zijn films echt goed, maar Lancelot vind ik voorlopig zijn minste film. Zijn stijl is altijd een beetje hetzelfde, en dat werkt bij sommige van zijn films, maar in dit geval zat ik me toch te ergeren aan de futloze besprekingen tussen Guinevere en Lancelot, die van een hoofse passie een voortgangsgesprek bij een gemeentedienst maakten. Aan de setting ligt het toch niet aangezien ik zijn Jeanne d'Arc (OK, wel een klein millennium later gesitueerd maar ook Middeleeuwen) wel kon waarderen.