Chez Nous (2017)

“Iedereen kan partijleider van FN worden, zelfs je vriendin”
Chez Nous was al bekend toen alleen de trailer bekend werd gemaakt. Vandaag zag ik de film op het IFFR 2017. Het begon aardig maar werd al snel een film waar duidelijk aan te zien was dat er vooral héél veel waargebeurde verhalen in verwerkt zijn. Het was een beetje "te". Dat maakte het een makkelijk te verteren politiek misdaaddrama/ soap met vele bad guys en een overduidelijke moraal. Het had -wellicht- stukken intenser gekund. De film is dan ook bloedserieus maar heeft ook tenminste één hilarisch stukje:de vriendin op de poster. De acteurs doen het aardig maar alles licht er te dicht bovenop. Te veel feiten gestapeld.

De Q&A was één van de boeiendste en langste die ik gezien heb tot nu toe op het IFFR. Het regende vragen, maar gelukkig ook antwoorden van Belvaux. Belvaux die de film maakte over Noord Frankrijk, een streek die hij goed kent. De film is geïnspireerd door feiten: de paintbalgroepering is geinspireerd door “du Peuple Flamand” een extreemrechtse groep in Lille, waar de FN man, Claude Hermant dan weer warme banden mee had. Ook vertelde de regisseur dat hij natuurlijk diverse nazi-attributen via het www had moeten buit maken. En ja de FN/ Le Pen link…die hoefde hij niet uit te leggen. Wel gaf hij nog even de verkiezingsuitslagen van de afgelopen jaar op een rij. In Frankrijk heerst angst, veel angst: dat is duidelijk.

Voor de héle ervaring toch krap 3,5*

Wanneer een Fransman je wil vertellen dat hij thuis is, zal hij misschien de uitdrukking "je suis chez moi" ("ik ben bij mij") gebruiken. Ik heb dat altijd een interessante zegswijze gevonden: de idee dat een materiële woonplaats een soort verlengstuk van je persoon wordt, geeft blijk van een ontzettende kneuterigheid en drang tot isolement. Bovendien suggereert het een vorm van sociaal aanvaarde onverschilligheid: wie "chez soi" is, heeft het voorrecht om zich als een onbehouwen proleet te gedragen, iets wat we ook terugvinden in de voetballeuze "on est chez nouz", gezongen door supporters die de tegenpartij willen intimideren met iets in de aard van: "we doen waar we godverdomme zin in hebben"

De titel van deze film liet me ook hopen iets meer weten te komen over Franse bekrompenheid, een thema dat de massamedia sinds de jaren '60 met z'n coquette 'o-la-la St Tropez' Francoise Hardy madammen vakkundig weggemoffeld hebben maar door de recente FN-revolte niet meer te ontkennen valt. De Franse agrarische wortels komen bloot te liggen: meer dan ooit krijgen we zicht op een 'boer vreet niet wat ie niet kent' volkje dat begint te fulmineren van zodra ze correct uitgesproken Engels of iets met een umlaut horen (om maar te zwijgen van Arabische keelklanken), het scheldproza van een gemiddelde zeeman hanteert en een superioriteitsgevoel krijgt van door met sterk werkethos kleinburgerlijke rituelen te vervullen, zoals 's ochtends keurig de lakens opplooien. Chez Nous opent veelbelovend, met een tragisch shot van een achtergelaten confituurbokaal en een oude communistische bloeddrukpatiënt die zich met dagelijkse porties 'saussicon et fromage' het graf in eet. Maar helaas, hierna gaat het bergaf en wordt de film een prekerige meli-melo die open deuren intrapt en ongeveer evenveel te vertellen heeft over het huidig politiek klimaat als memes op de facebook wall van de 17-jarige aspirant-sociale wetenschapper: FN heeft een brandingstrategie met een excuustruus als pseudo-progressieve dekmantel maar is eigenlijk zo fascistisch als de neten, in hun radicalisme verschillen FN stemmers niet veel van de door hen zo verguisde moslimextremisten, die zogenaamde anti-establishment politici wonen eigenlijk in art nouveau paleizen op een boogscheut van de Eiffeltoren en – de eeuwige dooddoener – hoe kan je overdag het multiculturalisme verketteren en 's avonds smakelijk ossobuco, kip vindaloo of een merguez worstje verorberen?

Een oorspronkelijk vrij apolitieke verpleegster laat zich voor het karretje spannen van een filmisch Front National. Heel lang een vrij degelijke film over hedendaags populisme, maar de matige derde akte gooit roeit in het eten. Echte scherpte mist aan de eindstreep, alhoewel de urgentie van een film als deze met het oog op zondag al wel gewaarborgd is.

Op het eerste gezicht zou je wellicht denken dat dit een vrije directe links-liberale aanklacht is tegen Front National, gezien de titel en het uiterlijk van partijleider Agnès Dorgelle [Catherine Jacob] die wel heel erg lijkt op Marine LePen. Er is zelfs een equivalent van Jean-Marie in het verhaal verwerkt!

Maar gelukkig heeft Belvaux een film afgeleverd die niet denkt in scherpe contrasten tussen goed en kwaad. Dat zit 'm voor een aanzienlijk deel in de keuze van de hoofdpersoon, de integere, hardwerkende verpleegster Pauline [Émilie Dequenne] die zich aansluit bij Dorgelles partij omdat zij misstanden wil aanpakken en zich daarom kandidaat stelt in haar woonplaats. Ze is zich onvoldoende bewust van de gevolgen van haar keuze: vanwege de kritiek die de partij heeft op immigranten, keren patiënten zich tegen haar en zet ze vriendschappen op het spel. Bovendien blijkt haar kersverse relatie met een jeugdvriendje een probleem, omdat hij - zonder dat zij dat weet - lid was van een militante groepering die niet schroomde om geweld te gebruiken tegen immigranten.

Belvaux neemt geen politiek standpunt in, maar lijkt er juist alles aan gedaan te hebben om niemand teveel tegen het hoofd te stoten. Dat valt hem in deze politiek onrustige tijden niet heel erg kwalijk te nemen, maar het levert wel een film op die dramatisch niet zo heel sterk is, ook al omdat ik moeite had te geloven dat Pauline zich zo makkelijk voor het karretje van een controversiële partij liet spannen. Niet alleen omdat je zo'n beslissing sowieso niet snel neemt, maar ook omdat het mij totaal niet duidelijk is wat precies haar politieke en ideologische ideeën zijn. Ze komt niet verder dan 'ik wil de wereld veranderen' en het is daarom moeilijk om je met haar te identificeren. Daardoor mist de film spanning en kabbelt het zonder hoogtepunten naar het einde.

Het verhaal speelt zich af in het fictief stadje Hénart in het Noorden van Frankrijk, waar Pauline Duhez werkt als thuisverpleegster. Ze moet ook nog zorgen voor twee kinderen en haar bejaarde vader, een ex-vakbondsman en communist. Ze is bij veel mensen geliefd wat in het oog valt van haar huisarts en collega Berthier, die lid is van de (fictieve) extremistische partij RNP in de stijl van het Front National. Hij ziet de sympathieke, knappe maar naïeve verpleegster als een ideale kandidaat voor de volgende gemeenteraadsverkiezingen. Wanneer Pauline zijn voorstel aanvaardt beseft ze niet wat de gevolgen hiervan zullen zijn.

Deze gedurfde en actuele sociale schets is vakkundig in beeld gebracht en goed geacteerd. De bedoelingen van de filmmakers waren nobel: ze pogen bij de kijker de ogen te openen en de verborgen fascistische façade van extreemrechts te onthullen. Nette dames en heren verstoppen zich daar immers vaak achter beredeneerde campagnetaal die op het randje van maar net niet racistisch is. De film komt misschien wat traag op gang maar mist toch het beoogde effect niet. Degelijk.

Zoals wel vaker gebeurt wordt een populaire wijkverpleegster met zalvende algemeenheden door een rechts populistische groepering binnengehaald als stemmenkanon. Zonder dat ze dat in de gaten heeft laat ze zich steeds meer inpalmen om uiteindelijk middenin een lokaal politiek moeras verzeild te raken.

Een actueel politiek getint drama met een look-a-like van Marine Le Pen als aanvoerster van de politieke partij. Dan hoef je je niet meer af te vragen welke waarschuwing deze film uitdraagt.

Émilie Dequenne laat zich van haar beste zijde zien als het goedgelovige slachtoffer van het politieke gekonkel, maar over het algemeen genomen is het een nogal slap verhaal. Al sluit ik niet uit dat de film een redelijk realiteitsgehalte heeft.

Ze is realistisch en beroepshalve en familiaal sterk gemotiveerd, kijkt met ongeloof naar het voorstel dat haar wordt gedaan, voelt zich uiteindelijk gecharmeerd en boordevol goede intenties, ondergaat de diepe ontgoocheling tot enkel woede overblijft. Vele gevoelens die perfect door Emilie Dequenne worden weergegeven. Ze is het menselijk lichtpunt in deze film die aansluitend - en met duidelijke linken naar - met politieke toestanden in Frankrijk, nog steeds levendig en actueel.

Geen grootse film maar wel interessant omwille van het blootleggen van extreme gevaren in het politieke landschap met het meedogenloos opslorpen van de kleinste vorm van privacy.

Even dacht ik dat de film op een happy-end ging afstevenen maar uiteindelijk primeert toch de boodschap.