Tiantang Jiaoluo (2014)

Gisteravond bij de Europese premiere geweest op het IFFR. Ik ging van tevoren met redelijk hoge verwachtingen de zaal in. Het verhaal spreekt aan en de zwart-wit shots zagen er erg mooi uit. Toch vond ik dit een flinke teleurstelling. Je kan zeggen dat het niet mijn soort film is. Een film met bijzonder weinig dialoog en uitleg. We kijken grotendeels over de schouder mee van de 11 jarige hoofdpersoon die zijn moeder zoekt. Ja, mooie shots te over, maar dat is voor mij niet genoeg om ook een boeiende film te maken. Na een half uurtje was ik daar wel op uitgekeken en dan blijft toch weinig over. Visueel vond ik het, behalve het mooie zwart-wit, ook geen interessant werk. Maar wellicht ben ik niet arty genoeg voor dit soort films en moet je daarom niet naar mij luisteren.

Met minimale middelen en non-acteurs een 'experimentele' speelfilm uit de grond stampen kan goed uitpakken. In deze Chinese prent lukt het bij tijd en wijle, maar een aantal artistieke keuzes doen de film echt de das om.

Allereerst het vele gebruik van de slow motion, fast forward en back knop in de editing kamer. Een paar keer (de eerste keer fast forward was een effectief schrikmomentje) is uit te houden, maar als een trucje tot een irritant stijlmiddel verwordt... dan zijn de rapen gaar.

Ten tweede de uitgesproken symboliek die 'too bloody obvious' aanwezig is. Ja, opium is bad, kinderarbeid en -uitbuiting is not done, er heerst veel armoede op het Chinese platteland, analfabetisme, misdaad (let op het wijzend vingertje in de vorm van een muurschildering over de law en prison), om over de opzichtige homoseksueel die zijn sjaaltje verliest nog maar te zwijgen!

Ten derde, de non-cast. Prima hoor, maar geef instructies aan iedereen dat ze koste wat het kost NIET, ik herhaal NIET in de camera moeten kijken. De magie van de film gaat hierdoor flink de mist in.

Mist, zei ik mist? Rook bedoelde ik. Want dat symbool (chi) komt nadrukkelijk vaak voorbij. Het immateriële zeg maar. Het volgt de gedachten en daarmee 'blijf je in leven'. En daarmee zijn die oh zo positief ingestelde Chinezen zo dol op of zo, volgens mijnheer de regisseur tijdens de Q&A. In real life heeft het hoofdrolspelertje geprobeerd zelfmoord te plegen omdat hij graag een kijkje wilde nemen in de hemel (wat dus de titel verklaart). De finale van de film spreekt spreekwoordelijke boekdelen.

Ideeën zijn er, maar qua uitwerking, nou nee. Gelukkig genoeg mooie plaatjes van het platteland en doolhofjes om de aandacht van de slappe lach te laten verslappen.

Inderdaad valt hier veel op aan te merken. Het 'acteren' van de locals die beschikbaar waren is rampzalig. De kinderen en opa kunnen er werkelijk helemaal niks van. De situaties waar het jochie in beland zijn ook te knullig uitgewerkt, al was het komische effect vaak wel intentioneel denk ik, net zoals het in de camera kijken ook intentioneel is (maar dat maakte de film er niet beter op). Slow motion wordt verder belachelijk gebruikt. Voegt niks toe en maakt het alleen maar opzichtig en zorgt vooral voor een schaterlach (fast motion is wel leuk gebruikt wat mij betreft). De mooifilmerij wordt ook te ver doorgevoerd. Het tegen de zon in filmen met de nodige lens flares ten gevolg zorgt voor een zelfde soort opzichtigheid.

Toch wordt een hoop ook goed gedaan, nou ja vooral in cinematografisch opzicht dan. Hoewel de beeldkwaliteit niet al te best is met bijeffecten als combing vind ik het overgrote gedeelte érg mooi geschoten. De IFFR-site maakt ook al de vergelijking, maar de combinatie van de steadicam met zwart/wit fotografie van desolate mistige landschappen heeft inderdaad het nodige weg van Trudno Byt Bogom (2013), die vorig jaar op het IFFR draaide. Met name in het begin werkt dit geweldig met nog een aardige score eroverheen. Mooi is ook de tegenstelling tot het eerste en het tweede uitzicht over het industriestadje, van hoopvol naar teleurgesteld. De vuurwerkscène vond ik daarnaast erg fraai gedaan. Zo'n dansscène op het plein moet eigenlijk ook een hoogtepuntje zijn, maar die wordt dan weer tenietgedaan door de slow motion, waardoor het weer lachsalvo's oplevert in plaats van je melancholisch mee te voeren. De opiumtuin is ook weer een voorbeeld van hoe Zhang door te veel met het medium te willen zijn eigen glazen ingooit. Zonde, had een meesterwerkje kunnen zijn, maar vind het nog steeds wel een voldoende waard omdat ik vaak wel heb genoten.

Het is vaak heel knullig inderdaad, soms saai en het matige focussen met de camera was af en toe ronduit irritant en het doel van de slow/fast motion ontging me soms. Maar dan toch...soms is het camerawerk juist oogstrelend goed, levert af en toe wonderschone en bijzondere beelden , surrealistische situaties, een opgezogen worden in het plattelandse Chinese leven...ik vond het mesmerizerend en moest soms aan vroege Sokurov denken.

Nee!

Het is mij een raadsel hoe mensen hier 'elegante camerabewegingen ... fraaie vloeiende bewegingen' (website IFFR) in kunnen zien. Ik zag toch vooral tamelijk hoekige, niet zo fraai uitgekiende camera bewegingen die eerder handheld lijken geschoten dan met een steadycam (de trailer op mijn lap top zag er nog wel mooi uit, maar op het grote scherm was het toch echt niet om aan te zien). Tel daarbij op het volkomen gebrek aan gevoel voor kadering, de povere beeldkwaliteit, de matige belichting, de volstrekt a-ritmische montage, het houterig acteerwerk, de uitgekauwde en belerende 'maatschappelijk betrokken' inhoud - en zie: daar heb je het recept voor een regelrechte, rampzalige verzoeking voor de festivalganger. Het is mij een raadsel hoe zoiets op het IFFR terecht is gekomen - of eigenlijk niet, maar daarover zal ik mijn cynische mening verder maar voor me houden.

Gauw vergeten, maar dat zal niet moeilijk zijn.

Eens.

Met de kadrering was helemaal niks mis, nu geen dingen erbij verzinnen Ik vind die technische mankementen juist wel wat hebben. Komt waarschijnlijk door mijn Lav Diaz verslaving Oude bioscoopschermen weten sowieso de meeste films wel redelijk te verpesten als het aankomt op de textuur van de film en het matige contrast vond ik hier weinig storend. De camera die deze Chinees heeft gebruikt was overigens de enige die op dat moment beschikbaar was, hetzelfde verhaal als met het jongetje. Nogal houtje-touwtje allemaal. Denk wel dat steadicam is gebruikt, maar niet de beste apparatuur gok ik zo. De regisseur zei ook vooral een optimistische film te hebben willen maken (naast natuurlijk van cinema te houden, wat dus ongeveer betekent dat er 'inhoudelijk' weinig uit valt te halen) en ik denk dat veel maatschappelijke thema's die hij aanstipt met een korrel zout zijn te nemen en het dus ook niet zozeer belerend is te noemen. Als komedie/drama toch wel geslaagd zo bezien

Kan dit onmogelijk een diepe onvoldoende geven, want daarvoor was er echt teveel moois. Met name in de eerste helft. In het eerste stuk van de tocht van de hoofdpersoon vond ik bijvoorbeeld echt mooi. Als de camera consequent het jongetje volgt en 'm af toe laat opgaan in zijn omgeving. Hier wordt ook wat lacherig gedaan over het in de camera kijken van de jongens die hij later tegenkomt, maar voor mij was het duidelijk dat daar in de film het perspectief veranderd. Op dat moment kijken we door de ogen van het jongetje, terwijl de camera daarvoor nog observerend gebruikt wordt. Ik vond dat waarschijnlijk het beste stuk uit de film. De blikken en de houding die die jongens zichzelf proberen te geven en hoe dat over gaat komen op de hoofdpersoon, met cameragebruik die de hoofdbeweging van de jongen volgt.

Maar ik kan het ook onmogelijk een hoog cijfer geven. Daarvoor gaat er echt teveel mis. Met name als de film meer wordt dan een vlucht zonder doel. Of als de bijpersonages ook gaan praten of een rol krijgen. De nogal nadrukkelijke maatschappelijke thema's zijn ook zo plat als een dubbeltje. Zoals de scene waarin hij tot hij inzakt werkt, waarschijnlijk de slechtste scene uit de hele film. Onwaarschijnlijk lelijk zijn ook de slow motion en versnelde beelden. Op zo'n moment wilde ik de regisseur bijna toeschreeuwen dat hij van die knop af moest blijven.

Dan heb je nog de opiumkitscene die hinkt op twee gedachten en het dus presteert om ongeveer tegelijk slecht en goed te zijn.

Soms erg mooi, soms echt erbarmelijk. Soms ruwe schoonheid, soms gammele anti-cinema. En toch sluit ik bepaald niet uit dat ik naar de volgende film van deze regisseur ga. Om te zien waar het zich heen gaat ontwikkelen.

2.5* dan maar

Deed mij bij vlagen denken aan Storm Children van Lav Diaz. Ben er nog niet uit, een film die op een dun koordje wankelt. Aan welke kant hij er afvalt is nog de vraag.