Those Who Feel the Fire Burning (2014)

Draait in competitie op IDFA.

Vanaf 7 mei 2015 in de bioscoop (Cinema Delicatessen)

Benieuwd.

zeer de moeite waard, aangrijpend, aparte filmstijl

Wat een goede en daarmee helaas vooral wrange timing qua release...

Over 'plagiaat' gesproken. Gaspar Noé, Leonard Retel Helmrich, Stan Brakhage, Pedro Costa, Ramin Bahrani, Lucien Castaing-Taylor en Verena Paravel = Those Who Feel the Fire Burning. Echter zo indrukwekkend in beelden en geluiden gevangen dat je geen tijd hebt om daarover na te denken. Kortom we hebben weer een groot Nederlands talent erbij.

Het ijzersterke en aangrijpende Those Who Feel The Fire Burning wordt besproken in deze video (eerste film): VoorDeFilm: Those Who Feel The Fire Burning, Happily Ever After, Het Nieuwe Rijksmuseum - YouTube

Merkwaardig lage score voor deze Nederlandse inzending voor de Oscar voor beste documentaire; IDFA nominatie, Gouden Kalf, Volkskrant vijf ballen, Parool vier.

Een klap in het gezicht.

Je schrikt wakker uit je sluimertoestand, je schudt je hoofd in verwarring teneinde weer bij je positieven te komen - to regain your senses, zoals de Engelsen zeggen. Dat beschrijft goed de ervaring van de klap die Those Who Feel the Fire Burning (verder: TWF) is: je probeert je zintuiglijke ervaring, je eigen oriëntatie in de wereld te hervinden en je probeert te begrijpen wat je is overkomen (dus 'sense' hier in de dubbele betekenis van het woord).

TWF is een tocht door de onderwereld, de donkere zijde van het Europese continent. De film is evenzeer een felrealistisch portret van het leven van statusloze vluchteling als een magische parabel over dolende zielen; de film is tegelijkertijd documentaire en fictie. De openingsscène alleen al staat open voor zo'n dubbele lezing: de vluchtelingen proberen letterlijk vasteland te bereiken over zee in een gammel bootje. Maar is het niet tegelijkertijd ook een gang over de Styx, een zekere dood tegemoet? De onderwereld is ten slotte niet te bereiken voor de levenden. In TFW neemt de hoofdpersoon ons mee in het dodenrijk, als ware het Hades die Orpheus naar zijn Eurydice leidt.

De Europese onderwereld is in TWF bevolkt met levenden die evengoed dood hadden kunnen zijn; figuren die voor de gemiddelde Europese burger in hun dagelijkse leven onzichtbaar zijn. De kracht van de film ligt erin deze wereld onder onze alledaagse wereld te tonen.

En het komt allemaal samen in het ultieme vernuft van de film: de bijzondere stijl. Welnu, de stijl is niet radicaal vernieuwend, Verhoeven noemt hierboven al een lijst van belangrijke referenties wat dat betreft. Maar TWF weet de stijl wel zo aan te wenden dat het een belang en urgentie krijgt. Door fictie met documentaire te vermengen, door objectieve registratie met een subjectief perspectief te combineren, overstijgt de film het nu, tilt het zichzelf naar een hoger plan.

De stijl van de film draagt bij aan het gevoel van verwarring en desorientatie. In de eerste plaats letterlijk door de wereld vanuit soms een menselijk en dan weer een niet-menselijk perspectief te tonen in de droneshots en de ondersteboven gekeerde aerial shots. Het perspectief is soms menselijk en gegrond, soms geestachtig (bepaald niet geestig) en vluchtig.

Daarnaast weet de zwevende camera, die zich niet gebonden weet door de wetten van plaats en tijd, effectief de sfeer van een andere dimensie te creëren die toch verbinding houdt met het onze; er lijkt als het ware een laag over onze werkelijkheid gelegd; de getoonde wereld is echt, maar tegelijk is er iets vreemds of onbegrijpelijks aan - unheimlich noemde Freud deze ervaring. Als kijker ben je bij de werkelijkheid betrokken alsof men je niet ziet, je lijkt onzichtbaar, maar toch weet je zeker dat je middenin de wereld staat en niet droomt. Je herkent de getoonde wereld, maar hoe je haar ziet is onalledaags.

Je zou willen ingrijpen, je wilt gehoord worden, maar men ziet of hoort je niet. Je vraagt je af of men je misschien niet wil horen, of ze je niet negeren. Dit is het gevoel van eenzaamheid. En dat is mijn belangrijkste punt in deze bespreking denk ik: dit is het perspectief van de vluchteling, van binnenuit zogezegd. Het gevoel niet te bestaan, ongewild en ongehoord te zijn. Laat ik mezelf duidelijker uitspreken: het nationalistische discours waarin de grenzen sluiten de oplossing voor alles is, dat is willens en wetens alle problematiek in de rest van de wereld niet willen zien. Maar goed, dat is voor mijn rekening. Terug naar de film. Gaandeweg nemen voice-overs van figuren uit de film (karakters, personages, hoe noem je ze hier?) het soms ook over van de hoofdfiguur. Dit meervoudige perspectief draagt nog verder bij aan de ervaring de wereld door het bewustzijn van een ander te beleven.

De mooiste scene uit de film is voor mij dan ook het moment dat het kleine kind recht in de camera kijkt. Natuurlijk, dit is een documentaire, en de maker heeft duidelijk zijn best gedaan om de camera (zichzelf) als het ware afwezig te maken. Maar kinderen laten zich niet makkelijk regisseren en zijn geneigd toch in de camera te kijken. Hoe wonderlijk dat dit 'foutje' voor de film zo'n zeggingskracht krijgt (tussen aanhalingstekens, want de regisseur heeft het moment natuurlijk uiteindelijk met een doel in de film gemonteerd). Voor dat ene moment, die luttele secondes, krijg je het gevoel dat je werkelijk contact maakt met een ander, dat je niet alleen op de wereld bent, dat er hoop is. Dat is de kracht van TWF, dat is de kracht van het medium film: het maakt een ontmoeting mogelijk (Dana Linssen noemt het in navolging van Alain Badiou hier liefde). Ik zal het een liefdevolle klap noemen.

Geniale documentaire! Lef!

Sterke docu over het traject die menig vluchtelingen dienen af te leggen vooraleer ze pakweg in Brussel of Amsterdam/Den Haag (?). De reis is lang en vol gevaar: smokkelaars, de gammele bootjes (waarmee de documentaire opent), een tussenstation ergens in Europa (hier Piraeus, Griekenland vermoed ik), de angst om opgepakt te worden, honger, gebrek aan huisvesting, etc ...

Ik kom op professioneel vlak ook geregeld in aanraking met asielzoekers, al dan niet erkend, en die verhalen zijn soms onthutsend, ook al zijn er weinigen die er graag of spontaan over vertellen.

Filmisch vanuit verschillende perspectieven gemonteerd, van dronebeelden tot hand cams welke indringende beelden opleveren. Wel eens de moeite om gezien te hebben. Doet me wat denken aan die andere docu over vluchtelingen die internationaal ook gelauwerd werd: Fuocoammare (2016).