Democrats (2014)

Bijna onwerkelijk dat de documentairemaker erin is geslaagd zo dicht op de COPAC te filmen. Ze had er zelf geen andere verklaring voor dan dat de papierwinkel (alle handtekeningen/ toestemmingen) op een zeker moment klaar was. De goedlachse en stokoude Mugabe heeft overal lak aan. Toch schijnt de documentairemaakster inmiddels niet meer welkom te zijn in het land. Het is me uit de Q and A op het moviesthatmatter festival te Den Haag niet meer duidelijk geworden waarom.

Deze documentaire geeft een bizar beeld van de strijd tussen MDC T en ZANU PF. Met name Mwonzara maakt naam in deze unieke docu over bureaucratie en democratie. Mwonzara blijkt het ook na deze docu niet op te geven, ondanks tegenvallers. Zijn tegenhanger Mangwana blijkt slave to the system...

Verbijsterende documentaire waarin de poging om een nieuwe grondwet in Zimbabwe vast te stellen worden gevolgd door Camilla Nielson. Paul Mangwane vertegenwoordigt de belangen van de Zanu, de partij van zittend president Robert Mugabe, en is bijzonder openhartig over de manier waarop Mugabe al die tijd de macht in handen heeft weten te houden. Voor de camera bespot Mangwana een bewaker die, na een (toegegeven) idioot militair ritueel, de poort voor Mangwane open doet. Het is duidelijk dat hij geniet van zijn macht en aanzien, maar het tekent ook de arrogantie van de heersende partij. Een arrogantie die de rode draad vormt in deze film. Mugabe gooit er nog een schepje bovenop en in een speech vernedert hij zijn politieke tegenstander Douglas Monzwora, die niets anders kan dan meewarig voor zich uit kijken. Intimidatie, corruptie en pure leugens drukken een belangrijke stempel op de onderhandelingen, maar het is ongelofelijk dat Camilla Nielson die elementen kon en mocht vastleggen in een unieke, niet te missen documentaire over één van de meest meedogenloze regimes uit de moderne geschiedenis.

Voor wie de moeilijkheid wil begrijpen voor idealisten en dromers om een solide, functionerende democratie in Zimbabwe te bewerkstelligen. Met 'Democrats' (2014) wist documentairemaakster Camilla Nielsson dicht op het moment te komen toen twee Zimbabwaanse politici geschiedenis mochten schrijven met het ontwikkelen van de eerste grondwet in hun land. Een hachelijk proces waarin ze zich in de onmogelijke spagaat bevonden tussen enerzijds dictator Robert Mugabe en anderzijds een volk dat haar moment voelde om verandering op te kunnen eisen. Aan de ene kant bevond zich Douglas Mwonzora van een centrumlinkse partij (MDC–T) voor wie de systemische corruptie een doorn in het oog was en die een rigoreus einde wilde aan de invloedssfeer van de vroegere heerser. Aan de andere kant Paul Mangwana van een patriottische partij (ZANU–PF) die vooral koos voor pragmatisme om veel bij hetzelfde te houden. Idealisme tegenover een frustrerende realiteit. Zowel Mwonzora als Mangwana begaven zich op glad ijs toen die op handen zijnde grondwetsherziening verschillende partijen in het harnas joeg. Met het gevaar van gevangenschap (of erger) moesten beide heren op zoek naar een consensus voor hun tegengestelde ideeën.

Wat 'Democrats' (2014) zo goed maakt, is dat documentairemaakster Camilla Nielsson carte blanche kreeg om deze machtswisseling op de voet te volgen. Het is een absurdistische vertelling waarin opposities als Paul Mangwana (een corrupte naprater van het regime) voor het oog van de camera de grootste lulkoek verkondigt, terwijl Douglas Mwonzora (een rechtsschapen politicus) zijn poot stijf houdt om het Zimbabwaanse volk een stem te geven. Voor mij zijn de tragikomische hoogtepunten die momenten waarin Paul Mangwana ongegeneerd groepen mensen optrommelt om inspraakrondes te traineren, of hoe hij het aanwezige journaille afblaft als ze te dicht komen bij de werking van het systeem. Het toont de volledige schaamteloosheid waarmee deze charismatische antiheld democratische beginselen weglacht en zelf vooral plezier veel plezier heeft in zijn nieuwe machtspositie. Collega Douglas Mwonzora blijft inhoudelijk standvastig en rechtlijnig, maar kan niet anders dan voor de bühne minzaam meelachen met de schavuit. Maar Mugabe's absolute invloed is tanende en de geest van het volk gaat niet meer terug in de fles. Ook Paul Magwana kan zijn vege lijf niet meer redden door te wedden op de dictator.

'Democrats' (2014) is een bitterzoet historisch document over twee uitgesproken persoonlijkheden die tot elkaar veroordeeld zijn om verandering te brengen in een land zonder democratie. Waar cynisme heerst over vooruitgangsdenken en de corruptie in het systeem barrières opwerpt. Het is ontroerend hoe deze twee heren op een menselijk niveau respect kunnen opbrengen voor elkaars positie, maar toch volharden in datgene wat zij nodig achten om deze turbulente periode te overleven. Hun bitterzoete gevecht tegen een alleenheerser als Mugabe die desnoods met geweld zal terugslaan als iemand hem raakt in zijn machtspositie. Maar dit is boven alles het verhaal van hoe Douglas Mwonzora dingen gedaan kreeg door zijn rotsvaste geloof in democratische beginselen, zelfs onder zulke ongunstige omstandigheden. Een les waar we ook in het westen lering uit kunnen trekken: democratie is geen cadeau, voor het behoud ervan moet actief gevochten (blijven) worden.