Jan Svankmajer

Moznosti dialogu (Dimensions of Dialogue) (1982, 12 min)

In het kader van de kortfilms van de gebroeder Quay in het Antwerps filmmuseum heb ik ook dit meesterwerkje van hun grote inspiratie gezien. Over hun werk kan ik niet anders dan herhalen dat het geweldig interessant en haast uniek is, maar dit filmpje is gewoon een van de mooiste dat ik ooit gezien heb, en dat is toch nog een paar trapjes hoger. Ik kan niet anders dan een reactie op imdb citeren: You'll never forget the stunning ease with which Svankmajer teases out every possible scenario and variation to its logical conclusion, then its illogical conclusion, and then proceeds to go several steps further than that. It's technically brilliant, with some stunning use of sound effects, and exerts a weird, magnetic force that defies you to turn away. You'll never stop wanting to see what happens next.

Absoluut 5.0 *, en het wordt tijd dat dit schijnbaar genie ook eens een retrospectieve krijgt .

Een andere kortfilm van hem (Tma/Svetlo/Tma, oftewel Darkness/Light/Darkness) kun je hier bekijken, geeft een mooi beeld van zijn claymation-stijl, maar weet ineens dat dít filmpje in de verste verte niet kan tippen aan dat hierboven, niet qua originaliteit en zeker niet qua inhoud. Maar zijn geweldige animatiekunsten blijken er wel uit, en het is een leuk idee, 3.5 * dus hiervoor.

Ondertussen heb ik drie films van Svankmajer gezien. Jammer genoeg raakt ik bij twee films niet verder dan 1.5* De man is een erg fijn klei kunstenaar wat mij betreft, maar z'n films zijn toch vaak oerlelijk. Op gebied van montage, belichting, kleur- en cameragebruik gaat het vaak totaal de mist in.

Spiklenci Slasti (Conspirators of Pleasure) beviel mij wel, en z'n kortfilmpjes vind ik ook best geinig (zoals diegene die Freud hierboven post), maar enig genie ben ik nog niet tegengekomen in het werk van Svankmajer.

De twee Svankmajers die ik heb gezien (Sileni en Little Otik) vond ik juist prachtig qua belichting, kleuren en camerawerk. Ik houd wel van die Oost-Europese / DDR / USSR stijl.

De animaties zien er mooi uit, het is alleen jammer dat altijd dezelfde elementen terugkomen. Kruipende en likkende tongen e.d. Ik zie maar weinig progressie in Svankmajers produkties. Te veel een etiket, weinig vernieuwing, te safe...

Dat vond ik ook bij de kortfilmpjes die ik heb gezien, de setting (decor, belichting,...) is erg banaal en weinig inspirerend. Maar Moznosti dialogu komt daar mee weg, zeker het eerste deel dat haast tweedimensionaal is, waar hij Arcimboldo-achtige figuren uit verschillende soorten afval elkaar laat verslinden en verteren. En waarbij de montage misschien niet geniaal is, maar wel overdonderend door de snelheid.

Ik heb Moznosti Dialogu net gezien en het laatste deel deed me sterk denken aan de scène uit Modern Times met die 'eetmachine'. Verder een heel leuk en bizar filmpje.

Otesánek binnenkort op dvd:

http://www.moskwood.nl/store/index.php?main_page=product_info&products_id=311

Zijn kortfilms zijn inderdaad best goed. Wil zelf nog steeds vreselijk graag Alice zien, lijkt me een heerlijk vreemde verfilming.

Ben toch geen bewonderaar van Švankmajer. Zoals Onderhond al vermeld is hij een kunstenaar met klei, maar als filmer kan ik maar weinig met z'n creaties. Ziet er allemaal te flets uit en kan bovenal gewoonweg niet genoeg boeien.

Z'n rommelige stijl hangt me steeds na een paar minuten de keel uit en daarom is een kortfilm als Darkness.Light.Darkness goed te doen. Deze duurt kort en is wat mij betreft beter uitgewerkt dan zijn feature films.

Kan me vaak niet vinden in zijn esthetiek, heb niets met die rommeligheid die hij uitbeeld. De verhalen vind ik dan wel weer interessant (heb nu Alice en Faust van hem gezien). Hoopde daarom ook dat ik zou vallen voor zijn beeldende stijl, maar dat is helaasch niet het geval.

Švankmajer is voor mij 1 van de weinigen die mooi met stopmotion overweg kan. Quay is te kitsch en blood tea en blabla is zo oerlelijk uitgevoerd dat het een worsteling werd om doorheen te komen. Kan me overigens prima voorstellen waarom mensen Švankmajer niet trekken, zijn extreme close-ups en vele herhalingen zijn soms nogal irritant, echter voor mij valt er genoeg te halen in zijn duistere universum en van mij mag hij ook keer op keer hetzelfde blijven doen.

Bij Otesánek (2000):

2008 nieuwe film van Svankmajer!!!

"Surviving Life (Theory and Practice)" (komt uit in 2008) over een man die in een droomwereld vlucht om zijn dramatische jeugd onder ogen te zien

Heb respect dat hij met zijn 73 jaar en ook nadat zijn vrouw is overleden nog doorgaat.

Ik ben alvast benieuwd, maar heb nog steeds geen hele speelfilm van hem gezien en dat terwijl alle door hem gemaakte titels er zo interessant uitzien!

Infotekst bij de DVD-box "The Collected Shorts of Jan Svankmajer" (2005, The Kimstim Collection), door Wendy Jackson Hall (www.jacksonhall.com):

Czech filmmaker Jan Svankmajer (born Prague, 1934) has been captivating audiences with his bizarre and beautiful films since the mid-1960s.

His countryman and contemporary director Milos Forman described Svankmajer famously with the equation: "Disney plus Bunuel equals Svankmajer." Upon elaboration, Forman's recipe would be expanded to include the influence of Breton, Eisenstein, Fellini, Freud and a handful of Surrealists, the very least of which would be Disney.

Like an alchemist, Svankmajer concots the magic of his films with many ingredients. Live-action, montage, puppets, collage, drawn animation, clay and object stop-motion animation and a healthy dose of fantasy mingle together in harmony and contrast troughout his body of work, transforming film, an audio-visual medium, into a sensual, nearly synesthetic experience. His stories blur the line between the sweet and the grotesque, the real and the unreal.

As profilic as he is peculiar, Svankmajer has made more than two-dozen shorts and four feature films, all while living in a country that has survived the rise and fall of six different political regimes and their corresponding, often conflicting ideologies. Methaphorical references to politics and culture are inherent in his work, and the irony that the government funded many of these subversive statements was not lost on Communist censors.

In 1972, Svanmajer's "unauthorized" use of politicaly-charged documentary footage in his short film Leonardo's Diary resulted in his being officially banned from filmmaking for seven years.

From 1972-79, Svankmajer focused on sculpture, ceramics, poetry and other static art forms, and collaborating with his artist wife, Eva Svankmajer, culminating in a body of work he refers to as his "tactile experiments".

Returning to filmmaking in the 1980s, Svankmajer made several films and gained international acclaim when in 1983, his fillm Dimensions of Dialogue won the Grand Prix at the prestigious Annecy International Animation Festival in France, where he was later the subject of a major retrospective exhibition. In 1987 he made his first feature film, Alice, funded by European investers. In 1988 he made a music video for Hugh Cornwell, which introduced him to MTV, a network that later commissioned Svankmajer to make station I.D.s and two short films, Flora and Meat Love. The development of such relationships would soon prove to be very valuable to Svankmajer.

In 1989, the Velvet Revolution ended the Communist regime in Czechoslovakia and drastically changed the economic and political landscape of what is now two countries: the Czech Republic and Slovakia. While the new capitalist economy gave Svankmajer and other Czech filmmakers the freedom to speak their minds, it also forced them to seek support outside of traditional government-funded productions. Fortunatly, Svankmajer's work had already developed an international following, and European investors financed several more films, including the politically cathartic short, The Death of Stalinism in Bohemia and three more feature films: Faust, Conspirators of Pleasure and Little Otik.

In the 1990s, while focusing on making feature films, Jan Svankmajer travelled to film festivals and was the subject of several retrospective exhibitions. He continues to live in Prague, make films and receive accolades from the international fillm community.

Voor NOG meer uitleg, zie volgend interview met Svankmajer: http://www.awn.com/mag/issue2.3/issue2.3pages/2.3jacksonsvankmajer.html

Heb ondertussen de volledige DVD "The Collected Shorts of Jan Svankmajer" bekeken, met daarop:

A game with stones (1965)

Et cetera (1966)

Punch and Judy / Rakvickarna (1966)

The Flat (1968)

Picnic with Weismann (1969)

A quiet week in the house (1969)

The Fall of the House of Usher (1980)

Dimensions of Dialogue (1982)

Down to the Cellar (1983)

The Pendulum, the Pit and the Hope (1983)

Meat Love (1988)

Flora (1989)

The Death of Stalinism in Bohemia (1990)

Food (1992)

... en ik moet bovenstaande algemene tendens bijtreden: best wel wat leuke ideeën, maar echt interessant is het niet en visueel is het vaak gewoon slordig. Vooral het houterig camerawerk met de vele extreme close-ups en de onnodig snelle montage komt vaak knullig over. Zeker in zijn werk uit de jaren '60 is dit het geval (dieptepunt: A quiet week in the house), vanaf de jaren '80 wordt het soms iets minder chaotisch en iets beter narratief verankerd (bv. Down to the cellar), dit kon ik dan ook al wat beter smaken (zie ook Food en het reeds hierboven genoemde Dimensions of Dialogue, vond dit ook zijn beste). Toch blijft het vooral bij enkele leuke stop-motion en andere visuele experimentjes, de verhaallijnen (als ze er al zijn) stellen weinig voor. Pluspunt is wel het bij tijden duister sfeertje (bv. The Pendulum, the Pit and the Hope). De video's van Tool lijken me trouwens zeker geïnspireerd door Svankmajer.

Waarom worden de films van Svankmajer in zo'n fucking snapper uitvoering uitgegeven????

Van 15 december 2018 tot en met 3 maart 2019.

Vandaag met beavis deze tentoonstelling bezocht. Veel 'sculpturen' (fetisjen, fantasie 'dieren' en zo) en veel geknipte collages. En enkele shorts. Een echte aanrader (in de trailer van EYE die hiervoor door kappeuter is geplaatst wordt de nadruk op de film gelegd, maar persoonlijk vind ik het andere werk misschien wel beter (en de shorts vind ik eerlijk gezegd meestal beter werken dan zijn lange films)). We hadden iets meer dan anderhalf uur, maar je kunt er zeker wel twee uur voor uittrekken.

Al zijn lange films zijn trouwens ook te zien: https://www.eyefilm.nl/tentoonstelling/jan-svankmajer#full-program