Meningen

Ik had, vooraleer de film te bekijken, 'Der Golem' gelezen van Gustav Meyrinck (1915). Ik vroeg me af of dit Wegeners (on)rechtstreekse inspiratiebron was geweest. Na het zien van de film vermoed ik van niet. Het boek van Meyrinck lijkt immers behoorlijk complexer te zijn met een inititatieke én dieppsychologische dimensie, waarbij de Golem een spookachtige verschijning wordt die de mens in zichzelf doet afdalen. Wegeners film sluit meer rechtstreeks aan bij de laat-middeleeuwse overleveringen die in de streek rond Praag circuleerden.

Wat mij in Wegeners film vooral bijbleef, was naast het Duitse expressionisme en het bewust wankel ogende gettodecor, voornamelijk het slot. Het (in het wit geklede) niet-Joodse meisje, dat Golem iets aanbiedt (een appel?) en geen angst toont. Hierna laat Golem / Astaroth zich zonder verder verweer neutraliseren.

Het lijkt erop dat de 'redding' buiten de muren van het Jodendom te vinden is. Is het toeval dat het net een meisje is die de demon verslaat? Is dit een subtiele verwijzing naar het meer universele karakter van het christendom? Of koos Wegener voor een Freudiaanse aanpak (die in zijn regio toen behoorlijk populair was)? Hij speelde immers zelf Golem.

Wat er ook van zij: dit was zonder meer een goede expressionistische film met een extra pluim voor de decorbouwer Hans Poelzig. Mede door zijn aanpak wordt de soms apocalyptische sfeer en de doorlopende dreiging die de jood omringde, goed weergegeven.

Met het oog op wat de joden enige tijd later te beurt zou vallen, krijgt de film haast een visionair karakter.

Het is Chaplins eerste langspeelfilm en met die ingesteldheid heb ik The Kid dan ook bekeken. De genialiteit van een Modern Times of een Goldrush mag nog niet worden verwacht, maar de stereotiepe Chaplin, zoals hij voor eeuwig op ons netvlies gebrand zal blijven, is wel aanwezig. Ook het idee van de dwarse maar rechtvaardige armoedzaaier vinden we al terug in de zwerver met zijn stereotiepe wandelgang. Ik vermoed dat de spreidstand van de voeten zeer bewust gekozen werd. Niet alleen omwille van het visuele aspect, maar tevens vanuit anarchistische overweging. Hij stapt niet ‘rechtdoor’, maar behoudt met zijn voeten een ‘weidse’ blik als ik dat zo beeldend mag omschrijven.

De entree van 'The Tramp' in het aanvangsgedeelte is wat mij betreft beslist iconisch te noemen. Dit gedeelte, doorspekt met de kenmerkende Chaplin-slapstick, schept redelijk hoge verwachtingen voor de liefhebber van het genre. Verwachtingen die m.i. vervolgens niet helemaal worden ingelost.

Een pluim nog voor het acteertalent van Jackie Coogan. Dit moet ongetwijfeld één van de eerste hoofdrolspelers van dergelijk jonge leeftijd zijn geweest.