Meningen

Ik plaats hier eigenlijk nooit meer berichten, maar ik had een stukje geschreven en misschien vind iemand het wel interessant. Inclusief plaatjes staat die hier:

What I Watch - whatiwatch.net

-----------------------------------------------------------------

Stalker

Het is pas een jaar of twee geleden sinds ik Stalker -en daarmee Tarkovsky- voor het eerst zag, maar in die tijd is hij langzamerhand uitgegroeid tot één van mijn favoriete regisseurs. De film had iets bijzonders wat me enorm aansprak, zonder dat ik echt kan verklaren wat het toen was. In die twee jaar zijn ook de overige films uit Tarkovsky's oeuvre de revue gepasseerd en heeft Zerkalo me nog meer weten te raken, maar toch is Stalker enorm blijven hangen. Ik heb vrij vaak terug moeten denken aan bepaalde scènes, de bijzondere sfeer en de betekenis van het verhaal. Over dat laatste heb nooit een sluitende verklaring gehad en ook na deze tweede kijkbeurt blijft het verhaal nog redelijk open, maar daarover later meer.

Om maar bij het begin te beginnen: Ergens in Rusland is een meteoriet neergestort (hoe actueel overigens) en in dat gebied, bekend als de Zone, heersen vreemde krachten en het wordt dan ook afgesloten door het leger. De 'gids' Stalker leidt mensen naar een kamer in deze zone, die de vurigste wensen in vervulling laat gaan. Iemand die nog niet bekend is met de films van Tarkovsky zou misschien denken dat dit interessant materiaal is voor een sciencefiction thriller met alles erop en eraan, maar dan ben je aan het verkeerd adres. Zoals eigenlijk alle films van de grootmeester is dit gegeven namelijk ondergeschikt aan de rest van de film. Daarom is de vraag: 'Waar gaat de film over?', in dit geval onmogelijk te beantwoorden omdat het nooit de lading zal kunnen dekken.

Stalker is één van Tarkovsky's meest surrealistische prenten, wat direct in het begin al duidelijk wordt. Het dorpje waarin de film begint is vervallen wat door het gebruik van sepia nog extra kracht wordt bijgezet. De gezichten van de drie reizigers in de film zijn getekend door deze triestheid en het is dan ook niet erg verwonderlijk dat ze 'het geluk' op willen zoeken. Het begin van deze reis levert al direct één van de mooiste scènes uit de hele film op: het treinkarretje. Drie starende personen die op een klein karretje het verlatene inrijden, onder het monotone geluid van de wielen op de rails en de psychedelische klanken van de sublieme soundtrack. Zelden is 'niets' zo mooi geweest.

Als de zone bereikt wordt verandert de film. Niet alleen op visueel gebied, de sepia-tinten worden ingewisseld voor kleur, maar ook het verhaal gaat door middel van dialogen en gedichten meer de diepte in. Het probleem hiermee is wel dat het soms wat lastig te volgen wordt. Mijn Russisch is namelijk niet top en ik werd meer dan eens afgeleid van de ondertiteling door de beelden.

Wat deze zoektocht daadwerkelijk moet betekenen is lastig uit te leggen. Het is echter wel duidelijk dat het vooral karakterstudie is van drie uitersten. Want hoewel deze personages, en met name de Stalker, nogal bedrukt zijn en bij vlagen onpeilbaar, hebben ze alle drie ook iets waarin je je zou kunnen herkennen. Ik las een reactie die aangaf dat Tarkovsky als geen ander de complexiteit van een persoon over weet te brengen. Ik zou het niet beter kunnen verwoorden.

Hoewel je in bijna al zijn films duidelijk merkt dat Tarkovsky een gelovig man is, komt dat in dit geval het meest en vooral het best tot uiting. Die links naar het geloof komen in de diverse bijbelpassages en Stalker als een soort van personificatie van Jezus erg duidelijk tot uiting, maar eigenlijk zie ik het hele verhaal als een zoektocht naar God. Stalker is hierin de gids die de twee personen uit de grauwe wereld en langs een moeilijke weg naar het doel wil leiden. Als gelovige kan ik me hier goed mee identificeren, maar ik kan me voorstellen dat niet iedereen dit erg zal trekken. Het verhaal kan ook van een andere kant bekeken worden en een ieder kan daar zijn eigen conclusies uit trekken. En zelfs als je dat helemaal niet interesseert blijft er nog genoeg over om van te genieten.