La Folie Almayer (2011)

Was getipt voor Cannes, maar is helaas afgevallen, althans volgens mij...

Vanaf 31 augustus te koop op DVD

had dit liever in de bios gezien

maar nog steeds cool inderdaad

Dat had ik je op voorhand al kunnen zeggen, Beavis! Distributeur Cinéart staat bekend om zijn vele aankopen maar durft de échte films nooit uit te brengen. De zoveelste.

Mooi. Ben benieuwd, jammer dat het geen filmhuis-release is geworden.

Update: de dvd-release is verschoven naar 7 januari.

Volgens de Filmkrant "het vergeten meesterwerk van vorig jaar". Ze geven 5 sterren. Review is van Niels Bakker.

De openingsscène, in relatie met het Ave Verum van Mozart, is in ieder geval fantastisch. Maar gaandeweg begon ik helaas mijn interesse te verliezen. Het verhaal wordt verteld met weinig woorden en mist mijns inziens drama (en dat is vreemd want het spel in deze excentrieke kunstachtige film is behoorlijk theatraal). Je moet waarschijnlijk een liefhebber zijn van gestilleerde, statische beelden, waar de regisseuse zeer uitgebreid de tijd voor neemt.

Een film over ontheemding. Een Fransman (Nederlander?) leeft in de jungle van Maleisie en wordt er gek van. Zijn dochter is een halfbloed en wil niet bij de blanken horen. De film is aanvankelijk nog wel kunstzinnig en bijzonder. Maar de beelden zijn erg traag en het verhaal wordt niet erg boeiend verteld, waardoor de film toch erg gaat vervelen en het moeilijk is om je ogen open te houden. Qua sfeer heeft de film wel wat weg van Werner Herzog in de jungle. Maar Klaus Kinsky is een heel stuk boeiender dan Stanislas Merher.

Kaspar Almayer is een Nederlandse koopman in de jaren 50 in Maleisië. Ondanks de revolutie tegen de Engelse bezetters leeft hij teruggetrokken met zijn handel. Hij hoopt dat zijn geliefde dochter Nina ooit met een rijke man zal trouwen. In al zijn hebzucht, trots en vooroordelen stort hij hen beiden in het ongeluk. Gebaseerd op het boek van Joseph Conrad.

Van bovengenoemd verhaal vind ik maar weinig terug in de film. Het lijkt wel of de maker van dit verhaal wel het boek gelezen heeft, maar de film niet gezien heeft.

Jee, ik keek naar het eindshot waarin Stanislas Merhar zijn leven en keuzes overpeinst terwijl hij 'leeg' het shot uitkijkt en huilt. Ik dacht ineens naar een meesterwerk te hebben gekeken. Ook aan het begin kent deze losse Conrad-adaptatie prachtige lege en duistere beelden. De schitteringen in donker water weerspiegelen de getroubleerde ziel: Het is donker en toch is er weerspiegeling, maar een weerspiegeling van niks of op zijn hoogst een weerspiegeling van 'slechte dingen'.

Er zit trouwens nog wat voor die sombere reflectie. Die reflectie begint immers in een tijd aangeduidt als 'avant ailleurs' (dat zoveel betekent als "ergens, ooit, voordien"). Wat ervoor zit is een Aziatisch-Polynesische karaoke-setting begeleidt door Dean Martin's "Sway". Tsjee je moet wel van goede huize komen wil je dat nummer ooit nog geloofwaardig onder filmbeelden gebruiken. Akerman slaagt ten dele (het nummer zit ook onder de aftiteling).

Maar wat zit er dan tussen dan fantastisch overtuigende eindshot en de fraaie opening. Tsja, wist ik het maar.... Er zit helemaal niks tussen. Trage, saaie, nietszeggende loomheid. Lege dialogen, obligaat gepositioneerde mensen. Akerman weet het Polynesisch temperament niet zo te vangen als Carol Reed deed in Conrads verfilming van Outcast of the Islands gemixt met Almayer ruim een halve eeuw eerder of Claire Denis' zinderende 'ziel'-verfilming L'Intrus. Akerman slaagt er niet in te boeien. Ik weet niet precies waarom, maar saai was het zeker. Helemaal levenloos. En toch dat einde....!

Heb ik nu toch de hele tijd naar een meesterwerk gekeken of een invalide versie ervan. Ik ben er eigenlijk nog niet uit.

Merhar heeft in dat eindshot trouwens een grote uiterlijke gelijkenis met David Sylvian, maar dat terzijde.

Ik kan me gedeeltelijk vinden in de visie van Mochizuki Rokuro. Het beginshot vond ik fantastisch, dan een grote, gapende leegte en twee bijzondere eindshots. Ik zou het op een na laatste shot als hoogtepunt aanmerken: waarin Almayers dochter hem definitief verlaat en naar de boot zwemt.

Maar, omdat ik altijd roep dat ik niet zo geinteresseerd ben ik particuliere meningen, zal ik hier een beginnetje wagen met een mogelijke interpretatie van de film. Ik interpreteer hier volledig op mijn eigen intuitie. Ik heb geen reviews gelezen en ik ken het boek ook niet.

Het was in dit geval de muziek die me een idee gaf van het leitmotif van de film, namelijk: de ouverture van Wagners Tristan und Isolde (die Lars von Trier ook gebruikte in Melancholia). Het Tristan akkoord is een bijzonder akkoord dat nooit opgelost wordt, dat een voortdurende spanning in zich heeft. Als zodanig drukt het dan ook een verlangen uit. Dat is mijns inziens het thema van de film, en niet zozeer leegte op zich, zoals hier geopperd is. Het verhaal van Tristan en Isolde is er namelijk een van verlangen naar een verloren geliefde. Als je dit er op na leest, is La Folie Almayer eigenlijk overduidelijk een nieuwe bewerking van dit oude drama (geen idee of dat ook in het boek van Conrad verwerkt is).

Alleen het is helemaal niet zo evident wie naar wat verlangt, of wie nou eigenlijk de Tristan en Isolde van de film zijn. De vader verlangt naar de liefde van haar dochter, zoveel is duidelijk. Maar hij verlangt ook naar rijkdom, en naar het oude Europa. De dochter verlangt naar vrijheid, een spannend leven, maar ook naar het loskomen uit de tegenstelling blank-'zwart'.

Al met al toch de minste Akerman van de 5 die ik tot nu toe zag. Maar dat betekent wel dat het alsnog een kwaliteitsfilm is. Dit is wel een film om eens te herzien, omdat ik pas bij de allerlaatste twee shots ook maar een idee kreeg van de lading van de film.

Dank aan

De film gaat ook over verlangen, hoogmoed en egoïsme en uiteindelijk om de val / het verlies. Althans het boek gaat dat volgens mij en dat weerspiegelt de film ook wel. Meer dan leegte. Zo heb ik het ook niet ervaren. Niet als thema, wel als uitwerking, want het was meer leegte dan (zinderend) verlangen. De Tristan+Isolde is voor jouw rekening - denk ik.

- De muziek lijkt me niet zomaar gekozen.
- Nina besluit zich met Dain te verbinden, maar volgens mij vooral als substituut (zoals Tristan uiteindelijk trouwt met een andere Isolde). De vraag is dan als substituut voor wat? In denk enkel om de leegte te vullen, die is ontstaan ten gevolge van een verlangen naar een niet te bereiken ideaal.
- Nina en Dain gaan niet voor niets op een boot weg lijkt me (zoals Tristan en Isolde elkaar ook op de boot vinden (dmv het elixer).

Zo zijn er wel meer aspecten te benoemen waarschijnlijk, die mijn Tristan en Isolde lezing ondersteunen.Het is niet zomaar hineininterpretieren wat ik hier doe.

Verlangen en leegte hangen natuurlijk samen. Als het verlangen niet vervuld wordt, ontstaat leegte. Hoogmoed en egoisme herken ik niet als belangrijke thema's van de film. Ik zie vooral getroubleerde afhankelijkheidsrelaties (met dito machtverhoudingen) die geluk in de weg staan. Tussen Lingard en Almayer en tussen Almayer en zijn dochter. Almayer is van Lingard afhankelijk voor zijn geluk. Akkoord, het ideaal van het verkrijgen van rijkdom is dan misschien hoogmoedig te noemen. Het is ook Lingard die een goede relaties tussen Almayer en zijn dochter in de weg staat. Hij stuurt haar naar het internaat. Het blijft enigzins onduidelijk voor mij waarom Almayer zich niet aan de macht van Lingard weet te onttrekken.

Daarom is het misschien nodig de film net iets anders te bezien. Je zou ook kunnen denken aan verleiding als motief (Sway me more!). Lingard verleidt Almayer, Dain verleidt Nina. Dit kun je verbinden met een gebrek aan wilskracht, waardoor je je gemakkelijk laat verleiden. Leegte ontstaat ten gevolge van het ontbreken van een eigen wil.

Ook pas vijf stuks van Akerman gezien en na D'Est toch wel haar sterkste. Hoewel dit pas mijn eerste speelfilm was van Akerman. Maar volgens ben ik (tot nu toe) de enige op MM die hierin een MEESTERWERK ziet. Zoals wel vaker.

Vraag me niet waar La Folie Almayer over gaat of wat Akerman wil zeggen maar wat ik erg sterk vond aan de film was de unheimliche / broeierige jungle, het vinden van een 'thuis', het innerlijke conflict en de existentiële leegte van de hoofdpersoon. En dan dat eindshot. Ooit een mooi en veelbelovend leven voor zich maar nu een snel aftakelend lichaam en verrotte geest. Een mislukking. Het greep me ontzettend.

Het deed me denken aan L'Intrus van Claire Denis. Ook zo'n ondoorgrondelijke 'ziel' als hoofdpersoon.

Tsja, op zoiets had ik wel gehoopt, maar ik vond het tijdens het kijken er niet inzitten - nee, ik haalde het er niet uit - da's een nuance verschil.

Maar het eind was dus wel weer 'diep'. Nu maakt een TV thuis of adembenemend (en rustig) Pathé 1 ook wel uit. L'Intrus heeft mij meegesleept toen. Hoewel ik die ook niet kon peilen tijdens en de eerste dagen na het kijken. Folie Almayer is ook niet eenmalig, maar voorlopig voelde de leegte mij te gecomponeerd aan en de individuen teveel gepositioneerd. Er ontbrak een natuurlijke flow. Om de vergelijking met L 'Intrus nogmaals te maken: daar is wel tijd dat mensen hun dagelijkse ding doen. Tussendoor - dat geeft iets alledaags en daardoor maakt het op mij meer indruk. Ook bij Kore'Eda bijvoorbeeld zijn voor mij de scènes waarin het gewone leven doorgaat tussen de 'betekenisvolle' zo indrukwekkend, in Distance, in Still Walking.

Bij Akerman is het over het algemeen altijd 'uitgebeender', leger. Daarmee ligt alle nadruk op hetgeen betekenis moet geven. Dat maakt het minder gemakkelijk te vatten en dan is het wat meer afhankelijk van hoe open je staat en hoe fris je bent bij het kijken. Bijvoorbeeld.

Om nog even door te gaan op L'Intrus. Nu was het bronmateriaal van Denis ook bepaald anders. De thematiek die Denis aansnijdt is anders dan Akerman hier. Denis en Akerman zijn toch wel totaal verschillend en dat is maar goed ook. Akerman heeft nog niet altijd over kunnen brengen wat Denis kan voor mijn gevoel. zie hierboven bij Kore'Eda.

@IDM

Die Tristan+Isolde voor wat betreft Akerman zou best kunnen, mijn opmerking ging meer over de combi van Conrad en Tristan+Isolde, tenminste ik dacht dat je daar op doelde. Maar Coppola legde ook eerder een link tussen Conrad en Wagner, dus zo gek is het misschien niet.

Heb distributeur Cinéart een e-mail gestuurd of deze nog te boeken valt voor Nederland. Heeft volgens mij wel in België gedraaid dus er zou een mogelijkheid zijn.

Mijn eerste van Akerman. Ik heb een dvd-box met een stuk of vijf films van haar, waaronder Jeanne Dielman, die ik erg graag eens wil zien, maar waar ik gezien de speelduur nog ietwat tegenop zie.

Maar ik vond "La Folie Almayer" een prachtige, traag voortkabbelende, bijna hypnotiserende film. Mooie beelden en prachtige muziek van Wagner en Mozart. Moest wel de hele tijd aan Melancholia denken, dat leidde een heel klein beetje af van de film. Goed gespeeld ook door Stanislas Merhar.

En het is inderdaad géén Nederlander in deze film, zoals wel in het boek van Joseph Conrad. In de Maleise verfilming van het zelfde boek Hanyut is het dan weer wel een Nederlander.