Stalingrad (2003)

Ondanks dat de Tweede Wereldoorlog me al mijn hele leven weet te boeien en te interesseren, wist ik als kind zijnde weinig af van de oorlog tussen Duitsland en Rusland en dus ook niet van deze afschuwelijke en onmenselijke slag om Stalingrad welke uiteindelijk min of meer ook zorgde voor de ondergang van Hitler en zijn gewenste Duitse rijk. Als kind zijnde hield ik me vooral bezig met de oorlog tussen Duitsland en Engeland en Amerika. Totdat ik ergens halverwege de jaren 90 opeens op een Duitse televisiezender (ARD of ZDF) de zeer indrukwekkende en aangrijpende oorlogsfilm "Stalingrad (1993)" zag (deze film staat niet voor niets op de 2e plaats in mijn persoonlijk Top 10 van films).

Sindsdien ben ik helemaal in de ban geraakt van de slag om Stalingrad en kijk ik op gebied van films en documentaires alles erover. Qua films heeft men er al een aantal van gemaakt, maar geen enkele daarvan kan tippen aan de Duitse versie (eigenlijk ook de eerste film erover) "Stalingrad (1993)". Ook zijn er de nodige documentaires over geweest (o.a. in het verleden op een thema zender van Discovery Channel, welke altijd heel veel uitzond over de Tweede Wereldoorlog. Helaas is dat nu niet meer), waaronder deze zeer indrukwekkende documentaire welke bestaat uit drie delen van circa 50 minuten.

Opzicht wordt er niets nieuws vertoond voor mij (ik heb min of meer alle documentaires over Stalingrad al eens gezien), maar ondanks dat grijpt deze documentaire me weer bij de strot om alle ellende over Stalingrad (of "Der Kessel" zoals de Duitse soldaten het noemde) weer te zien. O.a. de ijzige kou waarin de soldaten dag en nacht (vaak in de open hemel) moesten verblijven en strijden om hun leven en natuurlijk ook het gebrek aan voedsel waardoor men op een gegeven moment paarden, honden, katten en zelfs mensen (kannibalisme) begonnen op te eten (overigens zowel aan beide kanten). De menselijke omstandigheden waren daar ook zo erbarmelijk (zo hadden bijna ook allemaal ziektes, waren enorm vuil en zaten onder de luizen) dat veel soldaten het niet meer aankonden (waren ook psychische helemaal kapot) en uiteindelijk de hand aan zichzelf slaan. De ellende heeft ook veel te lang geduurd en heeft onnodig enorm veel levens gekost omdat Hitler weigerde om zicht over te geven (het was eigenlijk ook een prestige slag geworden tussen Hitler en Stalin en mede omdat de stad Stalingrad de naam "Stalin" bevat. Voor zowel Hitler als Stalin telden de mensenlevens niet en ging het hun alleen om hun eer). Daaraan heeft natuurlijk de Duitse slappe generaal Friedrich Paulus (op dat moment de leider van het Duitse 6e leger) ook veel schuld aan, want hij had makkelijk de orders van Hitler naast zich kunnen leggen en zich kunnen overgeven waardoor enorm veel levens zouden zijn bespaard. Zo had hij zich o.a. makkelijk op 8 januari 1943 kunnen overgeven aan de Russen, die hem een eervolle overgave aanboden. Maar Paulus wilde er niets van weten en hanteerde op dat moment nog strikt de orders van Hitler en joeg (beter gezegd schoot) ze weg.

Behalve de zeer indrukwekkende en aangrijpende beelden van de waanzin om de slag om Stalingrad komen ook Duitse overlevenden (in totaal hebben iets van 6000 man het overleefd, terwijl er bij aanvang van de Russische omsingeling van Stalingrad iets van 300.000 man zaten opgesloten. Bij de overgave overigens nog iets van 100.000 man !) aan het woord en ook Russische overlevenden (zowel soldaten als bevolking). Met name de verhalen die de Duitse overlevenden vertellen zijn hartverscheurend en de meesten hebben het ook nog steeds niet verwerkt (begrijpelijk overigens) en barsten in tranen uit als ze iets tragisch moeten vertellen. Zo is er o.a. één soldaat die mee heeft gedaan aan de poging (onder leiding van veldmaarschalk Erich von Manstein) om het Duiste leger te bevrijden in Stalingrad tijdens de kerst van 1942, die tegenwoordig nog steeds geen kerst kan vieren omdat hij vindt dat hij gefaald heeft terwijl dat natuurlijk niet zo was. Hoe het met de slag om Stalingrad uiteindelijk afloopt (2 februari 1943, hoewel nog circa 10 duizenden Duitse soldaten zijn blijven strijden tot begin maart) is natuurlijk bekend, maar voor de Duisters die zich overgaven hebben was het natuurlijk nog lang niet ten einde en daarna zijn er nog velen onnodig gestorven tijdens hun gevangenschap (13 jaren) en ook tijdens de lange mars ernaartoe. Daaraan wordt overigens in het derde deel van deze documentaire veel aandacht aan besteedt en is ook zeer indrukwekkend en aangrijpend.

Al met al is dit gewoon een zeer indrukwekkende documentaire over de slag om Stalingrad (de hel van Stalingrad is toepasselijker) en laat het zowel in beeld als woord de waanzin van die slag (tevens ook de waanzin van oorlog) uitstekend zien. Voor mij krijgt deze indrukwekkende en aangrijpende documentaire, waarvan ik vanaf de eerste tot de laatste minuut geboeid heb zitten te kijken (verwarmd en met eten en drinken, wat een contrast met de omstandigheden destijds voor de vooral Duitse soldaten in Stalingrad) dan ook de volle 5 punten.