Gouzhen (2024)

Een vrij mistroostige film ergens in een afgelegen Chinees stadje in de Ghobiwoestijn. De Chinese moderniteit is nog niet overal doorgesijpeld. Het stadje wordt geplaagd door zwerfhonden en ik vermoed dat ze zelfs in overtal zijn op de mensen die er wonen. De plaatselijke zoo is al even treurig als de rest.

De hondenjacht had dan wel iets komisch. Aan de ene kant moesten ze de honden met zorg vangen, maar daar hield niet iedereen zich aan jammer genoeg.

Personage Lang keert na een gedwongen afwezigheid terug naar zijn streek. Dat is alvast niet van harte, want niemand zit op hem te wachten. Het feit dat hij daarvoor beroemd was helpt een beetje. Wel een fijn treurig verhaal op de achtergrond van de nakende Olympische Spelen in Peking. Het contrast kan niet groter zijn.

Na zes jaar wegens doodslag gevangen te hebben gezeten, keert Lang [Eddie Peng] terug naar zijn voormalige woonplaats in het noordwesten van China. Met nog zes weken te gaan tot de Olympische Spelen in Beijing kan Lang aan het werk als hondenvanger om de vele zwerfhonden te vangen en zo te voorkomen dat er hondsdolheid uitbreekt. Maar Hu [Xiaoguang Hu] heeft Lang de dood van zijn neef nog niet vergeven en maakt hem op allerlei manieren het leven zuur. Lang maakt een einde aan zijn eenzaamheid door de zwarte hond uit de titel in huis te nemen. De interactie tussen Lang en de hond levert enkele opmerkelijke momenten op, maar het scenario bestaat voornamelijk uit losse, onvoldoende uitgewerkte verhaallijnen die nooit tot wasdom komen. Met hulp van camerapersoon Weizhe Gao weet Hu wel prachtige beelden vast te leggen.

De film is imperfect en heeft puzzelstukjes die niet helemaal passen, maar uiteindelijk is de balans toch vooral positief. De film is deels 00's Jia Zhang Ke (die ook een rolletje heeft), maar de toon is anders. Een beetje grotesker en te vol met wat overbodige plotelementen die nergens heen gaan en makkelijk uit de film hadden gekund. De film werkt namelijk vooral als een sfeerfilm die getuigd van de enorme veranderingen in China. De film profiteert erg van zijn omgeving. We zitten ergens in het Noorden van China en dat is ook te zien doordat het landschap lijkt op wat ik zag in Mongoolse films. Het dorpje is aan het vervallen en de nieuwe tijd is er nog niet. Veel in het dorpje wordt bijna afgebroken en vele mensen die wachten op beloftes die de toekomst brengen en veel mensen die niets kunnen met die beloftes en geen energie meer hebben voor verandering.

Massa’s boeken en films maken gebruik van de ‘Byronic hero’ en zo ook deze film: de held van het verhaal is een ronddolende vreemdeling met een duistere achtergrond (hier: een man die net uit de gevangenis komt en onafscheidelijk van z’n motorfiets is), die nauwelijks praat hetgeen z’n mysterie vergroot, die overal ruzie krijgt en voor niets of niemand bang is (hier: hij zat onterecht vast en is een goede man maar wel een vechtersbaas), die de nodige klappen krijgt maar uiteindelijk overwint (hier moet hij hondenvangers en de familie van de vermoorde jongen van zich afmeppen) en die na z’n avonturen z’n bewonderaars achterlaat en als de ongebonden, mysterieuze loner die hij is weer vertrekt. Bovenal staat hij op tegen onrecht hetgeen in deze film wordt belichaamd door een van hondsdolheid verdachte straathond met een hoge prijs op z’n kop die z’n beste maatje wordt: uiteraard staan ze beide voor hetzelfde, namelijk de gevaarlijk geachte paria’s die in werkelijkheid de helden zijn.

Nu zijn deze clichés nog niet zo erg, maar zoals het betaamt in een filmhuisfilm volgt er geen spannende wraak-crescendo maar kabbelt de film voort zonder climax of ontknoping: zelfs als de dorpsgek de dieren waaronder een tijger uit de dierentuin loslaat gebeurt er niets. Het idee zal abstracter zijn: de achtergrond van de Olympische Spelen staat voor hoe alles – mens en dier – moet wijken voor de projecten der beschaving terwijl de held alle sympathie verdient omdat hij tegen dit beschavingsoffensief en de verdrukkking in het respect geeft aan de dieren die zij verdienen. Maar dat het plot van het verhaal nergens toe leidt en dat er bovendien elementen in zitten – zoals zijn verleden als bandlid en z’n liefde voor Pink Floyd – die niet met het verhaal in betekenisvolle verbinding kunnen worden gebracht, maakt de film toch wel erg matig.

De film van regisseur Guan Hu speelt zich af in een Chinees stadje in de Gobiwoestijn. Een stadje dat in de aanloop naar de Olympische Spelen van 2008 een prestigieuze transformatie ondergaat. De meeste bewoners zijn vertrokken en de huizen staan leeg om plaats te maken voor industriële bebouwing. Het stadje is verworden tot een vervallen oord dat een mistroostige sfeer oproept. Bij hun vertrek hebben de meeste bewoners hun honden achtergelaten die door het stadje zijn gaan zwerven, zich hebben vermenigvuldigd en nu een ware plaag vormen.

Evenals de honden die werden achtergelaten, zwerven de achtergebleven bewoners door de verlaten stad. Een stad met vervallen huizenblokken. Een stad met gebrandmerkte façaden gereed om gesloopt te worden. Een stad die de bewoners geen zeker bestaan meer kan bieden. Dat honden een belangrijke rol in de film spelen, spreekt eigenlijk vanzelf. Niet alleen als metafoor voor het lot van de achtergeblevenen en verdrevenen. Ook in andere zin spelen ze een rol in de film. Ze zijn een plaag en verstoren de menselijke gang der dingen. Al in het begin van de film maakt de film dat duidelijk in een prachtige scène waarin de honden een busongeluk veroorzaken.

Gouzhen is een drama over mensen en plaatsen die niet meeprofiteren van de economische groei en bloei in China. Over de mensen die achterblijven en een onzekere toekomst in het vooruitzicht hebben. Over mensen die noodgedwongen hun thuis moeten opgeven en daarmee een stuk van hun identiteit kwijt dreigen te raken. Lang (Eddie Peng) is zo’n persoon. Zijn huis is gemarkeerd ten teken dat het moet worden afgebroken. Tot het zover is helpt hij mee met het vangen van de honden.

Toekomstperspectief is er amper. Lang en de personages om hem heen maken niet de indruk klaar te zijn voor een toekomst. Het desolate, geruïneerde stadslandschap dat ze soms bijna slaapwandelend betreden is een mooie metafoor voor de lethargie die bezit van hen heeft genomen. De film vertelt subtiel van het leed en pakt in dramatische zin niet groot uit. Lang is een man die weinig spreekt. Zijn gezicht spreekt echter boekdelen. Ook zijn er kleine uitbarstingen of kleine gebaren die het stoïcijnse stilzwijgen af en toe doorbreken. Om verder te kunnen moeten de sporen van het oude leven worden afgeworpen. Dat is moelilijk maar er is hoop. Heel treffend ligt die hoop besloten in een hond. Een zwarte hond die als zeer gevaarlijk te boek staat, wekt zijn fascinatie en lijkt hem aan te sporen afscheid van het oude bestaan te nemen.

In de loop van de film lijkt de omringende Gobiwoestijn verder op te rukken. Het is alsof het stadje zijn identiteit prijsgeeft en onderdeel wordt van de onherbergzame kale vlakte. Wordt opgeslokt. Het is een ontluisterend beeld. Tamelijk uitzichtloos. De sfeer van mistroostigheid wordt er bepaald niet door opgeheven. Guan Hu kiest een passend decor om een verhaal te vertellen over mensen die simpelweg worden opgeslokt door omwentelingen van politieke, economische en culturele aard. Een passend decor om een verhaal te vertellen over mensen die alle richting kwijt zijn en even doelloos door het landschap zwerven als de honden.

Gouzhen is een prachtig drama. Een drama met mooie beelden en fijn acteerwerk van Eddie Peng. De setting in een desolate omgeving intrigeert en weerspiegelt heel fraai de zielenroerselen van de personages in het algemeen en die van Lang in het bijzonder. Ik was onder de indruk.

Na tien jaar gevangenschap keert Lang terug naar zijn geboorteplaats bij de Gobiwoestijn, waar men hem deels als held, deels met wrok ontvangt. Het stadje, geteisterd door zwerfhonden, heeft een hondenpatrouille ingesteld om de dieren te weren voor de Olympische Spelen. Lang voegt zich, tegen zijn zin, bij deze groep, maar raakt geïntrigeerd door een bijzondere zwarte hond. Terwijl hij wordt geconfronteerd met zijn verleden, groeit er een onverwachte band tussen hen.

De film schetst tegelijk het beeld van een snel veranderend China en het lot van mensen die niet meekunnen in die transitie. Guan Hu’s “Black Dog” maakt indruk door zijn visuele kracht en stilistische precisie. De regie is trefzeker en toont een cineast die elk beeld betekenisvol inzet. Ook de montage draagt bij aan een hypnotiserend ritme dat je als kijker meezuigt. De geluidsband versterkt de spanning en benadrukt de soberheid van de beelden. Het acteerwerk voelt ingehouden maar intens, perfect passend bij de toonzetting. Dit is cinema die gedurfd, bedachtzaam en volledig meeslepend is. Eén van de weinig Chinese films die voor mij persoonlijk toegankelijk is. De moeite waard.