On Becoming a Guinea Fowl (2024)

Geschreven en geregisseerd werd de film door Rungano Nyoni. Een vrouwelijke regisseur die in Zambia werd geboren en op negenjarige leeftijd met haar familie naar Wales verhuisde. On Becoming a Guinea Fowl is mede geproduceerd door A24 en is haar tweede lange speelfilm. De film speelt zich evenals haar eerste film (I Am Not a Witch (2017)) af in Zambia. On Becoming a Guinea Fowl sleepte op diverse filmfestivals behoorlijk wat prijzen in de wacht. Ik snap waarom. Het is een goeie film. Een interessante film. Een film die na afloop nog niet is afgelopen, maar nog nagalmt in het hoofd. Het is film die nieuwsgierig maakt naar haar eerste film die overigens ook veel lof kreeg toebedeeld.

Het begin van On Becoming a Guinea Fowl is verrassend simpel. Shula rijdt ‘s nachts in haar auto op een verlaten weg. Ze draagt een groteske zonnebril en een bizar pak en luistert naar popmuziek op de radio. Ze komt van een mondain feestje en is in een uitgelaten stemming. Plotseling stopt ze en is er van de uitgelatenheid niets meer over. We zien waarom. Op de weg ligt een levenloos lichaam. Het is haar oom Fred. Na een hoop turbulente verwikkelingen, duurt het uren voor de politie het lijk weghaalt. Het is een simpel en komisch begin van de film, die zich in het verloop als een serieus karakterdrama met satirische trekjes ontwikkelt en een gelaagde inkijk geeft in de Zambiaanse samenleving.

Na de dood van oom Fred doorloopt Shula samen met talloze familieleden de dagenlang durende traditionele begrafenisrituelen. De vraag rijst of Shula die een moderne vrouw is, zich kan verenigen met de tradities zoals de conservatieve familie die uitgevoerd wil zien. De indruk ontstaat dat Shula zich in ieder geval gevoelsmatig buiten de tradities plaatst. Het is een culturele botsing die niet heel opzichtig plaatsvindt. De film schetst twee werelden. Twee polen. Soms bewegen de personages zich in de ene wereld. Soms in de andere. Soms heeft het cultuurhistorische aspect meer aantrekkingskracht. Soms duwen het realisme en het pragmatisme de traditie opzij.

Los van het verhaal is het interessant om de tradities rondom een begrafenis te volgen. Terwijl de vrouwen luid huilend van hun rouwende gevoelens blijk geven en zich inspannen om voedsel te bereiden, dragen de mannen niet veel bij. Ze laten zich graag bedienen. Dat wel. Toch wel een beetje een cultuurschok. Gelukkig valt er ook wel iets te lachen. Ik weet niet of het opzet is maar het gemeenschappelijke geween is omkleed met veel ostentatief drama en werkt daardoor soms op de lachspieren. Andere dingen roepen ook een lach op. Neem het malle verbod dat Shula krijgt opgelegd om niet te douchen tot na de begrafenis of de opdracht die de weduwe krijgt om weeklagend door het huis te kruipen. De scheidslijn tussen ernst en luchtigheid is dun. De scheidslijn tussen traditie en het moderne leven is dun. De waarde die aan de traditie moet worden gehecht moet vooral in een relativerend licht worden bekeken. Zo heb ik de boodschap althans ervaren.

De film legt de zere vinger op de tegengestelde opvattingen tussen generaties en kaart de onrechtmatige tegenstelling aan tussen de positie van de man en die van de vrouw. Shula staat midden in de traditionele wereld maar voelt zich er niet mee verbonden. Een interessant gegeven. Een interessante film. Sfeervol ook. Een belangrijke rol is in dat opzicht weggelegd voor het sounddesign. Atonale en metaalachtig klinkende geluiden roepen een verontrustende sfeer op. Een sfeer waarin de ietwat dromerige beeldspraak veelzeggend is voor de innerlijke gemoedstoestand van de personages in het algemeen en van Shula in het bijzonder. Een sfeer waarin duistere geheimen uit het verleden sudderend en sputterend tot leven komen.

Een verdrongen familietrauma lijkt voor haar de definitieve splijtzwam te zijn. Een geheim dat uit het verborgene naar de oppervlakte drijft. Een trauma dat verstopt lag binnen de tradities, ontsnapt uit de verstikking daarvan en openbaart zich. Shula is klaar met de cultuur van verdringing en stilzwijgen. Ze opent haar mond. De tijd is daar. Het gedrag van Shula doet denken aan het gedrag van de parelhoen die met zijn merkwaardig klinkende luide schreeuw de omgeving waarschuwt voor onheil en zo de groep beschermt en uiteindelijk sterker maakt door juist niet lijdzaam te berusten. Haar uitgesproken houding levert een prachtig slot van de film op.