The Return (2024)

Verbazend lage score, al zie ik aan de stemmers dat ik dat misschien met een korreltje zout moet nemen. Het is geen meesterwerk, maar toch een alleraardigste verfilming van het einde van de odyssee. Het is een film die voor zover ik kan zien het bronmateriaal juist vrij direct volgt. Ralph Fiennes is wel erg veel moeilijk aan het kijken als de getormenteerde Odysseus, maar de film ziet er fraai uit en weet zeker op het grote doek wel te overtuigen als Grieks epos. Met een fraaie setting en een hoop bloedvergieten zoals dat naar goed oud-Grieks gebruik erbij hoort. Verwacht geen onverwachte wendingen of komische interludes, het is een film die de gehele duur lang bloedserieus naar het einde toewerkt. Maar dat werkte voor mij alsnog prima.

Tien jaar nadat de Grieken onder leiding van Odysseus hun Trojaanse vijanden versloegen met het legendarische Paard van Troje is geen enkel lid van deze heroïsche expeditie teruggekeerd naar Ithaka. Koningin Penelope [Juliette Binoche] weigert nog steeds te hertrouwen, zodat iemand formeel de plaats van de doodgewaande Odysseus kan innemen en dat zorgt voor toenemende spanning tussen de mannen die dingen naar hand en de bijbehorende macht. Dan verschijnt een zwaar gehavende drenkeling [Ralph Fiennes] die beweert dat hij lid was van Odysseus’ expeditie. Of zou hij Odysseus zelf kunnen zijn? Prachtig gefilmd door Marius Panduru en uitstekend geacteerd, maar ook traag en behoorlijk zwaar op de hand.

Een oud en overbekend verhaal, en gelukkig op de hoofdlijn zonder wijzigingen. Dat levert meteen natuurlijk de vraag op of precies dit stukje van de Odyssee nou zo’n spannende film kan opleveren - en in het begin vond ik dat ook wel wat twijfelachtig. Maar het wordt beter naarmate de helft gepasseerd is.

Hetzelfde met de beelden die in het begin vooral enorm lelijk zijn. Het zette me aan om te bedenken dat er een tegenhanger van mooifilmerij moet zijn, en dat is het dan ook wat Pasolini hier lijkt te doen. Geen idee wat daar het plan mee was, en zelfs niet of er zo’n plan was of dat het gewoon zonder opzet lelijk was. Dat kan tenslotte ook nog.

Fiennes is de hele film lang sterk, maar doet niet echt iets wat we hem niet al eerder hebben zien doen. Binoche wel, die lijkt al haar gewone maniertjes en trekjes uit te kunnen zetten - onherkenbaar haast. Erg knap, en ik hoop er dan maar op dat ze dat nog eens laat zien in een film waar het wat uitmaakt; hier speelt ze eigenlijk teveel een volgend en onbelangrijk karakter.

En vanzelf nog een vermelding van ‘onze’ ‘eigen’ Marwan Kenzari. Hij weet zich redelijk staande te houden tegenover de gevierde namen, en ontkomt met verve aan het stigma van een Hollands accent. Leuk om hem in dit soort productie te zien, er zijn niet zoveel Nederlanders die dat zouden kunnen. Eigenlijk weet ik er zo ongeveer géén.

Goeie film waarin een koning na decennia oorlog terugkeert naar zijn vrouw en zoon. Een beetje aan de trage kant, maar de film wordt gaandeweg steeds beter met ook een uitstekende finale. Van de cast maakt Ralph Fiennes de meeste indruk als Odysseus.

Bij het beoordelen van deze film ontkomen we er momenteel natuurlijk niet aan om vergelijkingen te trekken met The Odyssey van Christopher Nolan en ik kan alleen maar concluderen dat ik die laatste in alle opzichten beter vind.

In The Return wordt alleen de laatste acte van De Odyssee van Homerus verteld en daar neemt de regisseur 2 uur de tijd voor. Dat had een goed idee kunnen zijn, als er veel te vertellen valt, maar helaas, dat is er niet. Er zit in de hele film niet méér verhaal dan in pak ‘m beet de laatste drie kwartier van The Odyssey, dus dat betekent dat we veel dode momenten krijgen, waarop er niet echt iets noemenswaardigs gebeurt en dat maakt dat de film erg traag aanvoelt.

Ik mis context en begrijp niet waarom Odysseus zo lang wacht met het zoeken van toenadering tot de koningin en dat leidt tot frustratie. In The Odyssey wordt die context wél gegeven. Daarbij is het in The Return een groot raadsel waarom niemand hem herkent (!) Ja hij is 20 jaar ouder, maar dat zou oude bekenden er niet van moeten weerhouden hem te herkennen, al is het maar aan zijn stem. Zo zijn er nog wel meer zaken die totaal onduidelijk blijven door het gebrek aan context: waarom worden al die bezoekers al die tijd in het paleis geduld? In deze film geen woord over de wet van Zeus, dus mensen die De Odyssee niet kennen, tasten in het duister en zitten tijdens de hele film met dit soort vragen die nooit worden beantwoord. Andere zaken waarin deze film het aflegt tegen The Odyssey: de muziek is niet slecht, maar het is gewoon klassieke muziek, waar we in The Odyssey luisteren naar bijzondere klanken die we nergens anders horen en die de film naar een grotere hoogte tillen; de cinematografie, de art-direction, de spanningsopbouw. Over de actiescènes zou men nog kunnen discussiëren, omdat die in The Odyssey niet altijd goed te volgen zijn vanwege de snelle montage, maar daar staat tegenover dat ze dus sneller zijn, spannender en beter gechoreografeerd dan in The Return. En Matt Damon is als strijder vele malen geloofwaardiger dan Ralph Fiennes. Het enige dat de Return in mijn ogen beter doet, is dat het ons wat meer laat zien van het paleis. We zien dat men daar ook nog wel eens in bad gaat en in andere kamers komt dan alleen de grote eetzaal. Maar goed, dat mag ook wel in een film van 2 uur waarin een verhaaltje van drie kwartier wordt uitgesponnen.