Filip (2022)

Visueel sterk, licht verteerbaar en sinds 15 augustus 2023 op netflix.

Tijdens de tweede wereldoorlog werkte de Poolse Jood Leopold Tyrmand als kelner in een hotel in Duitsland. Hij deed alsof hij van Franse origine was en dat werkte. Zijn belevenissen tekende hij op in de novelle Filip. Mical Kwiecinski verfilmde het boekwerkje. Het resultaat is een onstuimige vertelling van wrede oorlogservaringen, die zich eens niet aan het front afspelen maar gewoon in een luxe hotel in een Duitse stad.

Formidabele hoofdrol van Eryk Kulm die als dienstbare kelner de crème de la crème van het Duitse volk moet bedienen. Hij haat hen. Hij voelt zich als een wilde kat gevangen in een kooi. In hem borrelt het woest, maar hij mag naar buiten toe nooit blijk geven van zijn haat. Hij staat continu onder hoge druk om de controle te bewaren.

Eryk Kulm die in de huid van Filip kruipt, is geweldig. Zijn blikken en zijn mimiek zijn veelzeggend en vertellen de kijker alles over zijn verstopte innerlijke gevoelsleven dat innerlijk moet blijven. Kwiecinski maakt het extra spannend door steevast het geluid van een razende hartslag aan zo'n innerlijke woedeaanval toe te voegen. Het geluidseffect is wel degelijk van toegevoegde waarde. Het roept een vervelend gevoel van beklemming op, die de heikele toestand waarin Filip verkeert nog eens versterkt en gevoelsmatig verduidelijkt.

Michal Kwiecinski maakt een krachtige film. Een film die de de de situatie van Filip die zich tussen zijn vijanden verschuilt, ontroerend en driftig maar ook met humor verbeeldt. Filip is niet per se een trieste film of een woedende film. Althans niet over de gehele linie. In het verhaal worden immer weer schilfertjes hoop en licht de duistere realiteit ingeblazen. Voor vriendschap, liefde en braniegedrag is voldoende ruimte gecreëerd zodat je als kijker niet de hele tijd overweldigd bent door de treurnis en woede van de hoofdpersoon.

Leven en dood bestaan soms dicht naast elkaar. Filip laat zijn protagonist daarover een krachtige getuigenis afleggen. De getuigenis van een Jood die tijdens de tweede wereldoorlog voor de Duitsers moest werken om te kunnen overleven. De getuigenis van een jonge man die zijn ware afkomst moest verbergen en daar tot in alle uiteinden van zijn lijf en psyche pisnijdig over was. Filip is een indrukwekkend historisch drama dat laat zien dat de oorlog zich niet alleen zichtbaar aan het front afspeelt maar soms onzichtbaar binnen een enkel persoon wordt uitgevochten. Filip is een film die de oorlog in de ziel van een ontheemde laat woekeren. In een vluchteling. In een onderdrukte. In Filip.

Waar kon je je als Jood beter verbergen dan in het hart van Duitsland onder de ogen en de snorren van de Nazi's? Dat is precies wat Filip doet. Hij ontsnapte aan deportatie en werkt als ober in een restaurant onder een valse identiteit. Maar er zit zowel woede als doodsangst in die man. Hij en zijn Franse vriend leven nochtans de high life en gaan regelmatig zwemmen, flirten met vrouwen en eten hebben ze ook niet tekort. Maar binnen de Nazi dictatuur leven heeft ook een prijs.

De oorlog wordt van een heel andere kant gezien en dat maakt het wel redelijk speciaal. Filip wordt prima gespeeld door Kulm, en de scène waar hij mentaal knakt drong door merg en been. Hij wordt intussen verliefd op een Duitse studente, maar de film voelt voor het overige wat stuurloos aan. Het is niet duidelijk waar de film naar toewerkt, en daarom vond ik het einde redelijk gehaast afgewerkt en geen logisch eindpunt na alles wat er voordien gebeurde. Precies alsof de film halverwege stopt. Filip is vooral een psychologische portrettering van een man onder extreme druk, en dat lukt beter. Het mist iets voor mij om er een 3,5* tegen aan te gooien dus een halfje minder.