The Territory (2022)

Aronofsky heeft deze documentaire geproduceerd en dat verbaast niet want door zijn films zoals Mother! weten we dat hij kritisch is op hoe we met de Aarde omgaan en het verklaart waarom de documentaire mooie, wat artistieke beelden bevat. Evengoed koppelt de documentaire de vernietiging van het oerwoud van de Amazone en het daaraan verbonden lot van het inheemse volkje van de Uru-eu-wau-wau nauwelijks aan zaken als klimaatverandering en verlies van biodiversiteit: de documentaire richt zich geheel op de strijd om land tussen de indianen en de ‘indringers’ die hun land inpikken.

Ondanks de uitdrukkelijk activistische insteek van de documentaire, die het opneemt voor de indianen, laat het ook de landinpikkers ruim aan het woord en eigenlijk slaagt de documentaire er niet goed in om duidelijk te maken waarom we voor de indianen moeten zijn: mij bracht de documentaire juist enig begrip voor het standpunt van bv. Bolsonaro zodat de documentaire wellicht neutraler is dan het beoogt... Immers, de landinpikkers hanteren het argument: waarom krijgen een paar indianen enorm veel grond en wij niets? Ik merk op dat anders dan in de VS die erop zijn gebaseerd dat elke migrant z’n eigen stuk land kon pakken, Zuid-Amerika altijd eigendom was van bv. de koning van Spanje en andere grootgrondbezitters zodat ook de immigranten er in beginsel geen grond bezaten en een soort horigen waren. Blijkbaar zijn die in opstand gekomen en eisen nu ook eigen grond hetgeen door de overheid wordt gedoogd, zeker onder een president als Bolsonaro die überhaupt van zowel oerwoud als indianen af wil. Overigens, de indianen die in contact of eigenlijk in conflict met de ‘witten’ zijn gekomen, zijn dermate gemoderniseerd dat hun tradities weinig meer dan een herinnering zijn (ze spreken Braziliaans, lopen in spijkerbroek en T-shirt, hanteren apparatuur zoals filmcamera’s en halen vermoedelijk hun voedsel uit de supermarkt): het is puur een strijd om het land zodat de randen van het Braziliaanse oerwoud een Braziliaanse Frontier vormen met eenzelfde Wilde Westen met een oorlog tussen de indianen en kolonisten zoals eerder in Noord-Amerika. Officieel leven de indianen in beschermd gebied maar de overheid houdt geen toezicht (waarschijnlijk ook onmogelijk omdat het land zo groot en nauwelijks bevolkt is), zodat arme mensen – met de grootgrondbezitters achter hen – gewoon een groot stuk oerwoud kappen en in brand steken om er te gaan boeren. De indianen die daar moeilijk over doen kunnen in feite straffeloos worden vermoord en sowieso sterven veel indianen aan ziektes die de ‘witten’ meebrengen zoals corona. En ook witte activisten die het voor de indianen opnemen worden met de dood bedreigd. In reactie daarop gaan ook de indianen zich bewapenen maar in deze oorlog delven de indianen natuurlijk het onderspit.

De reden dat wij toch voor de indianen en de bescherming van hun territorium moeten zijn is dat zij de buffer (en daarmee helaas dus ook de frontlinie) vormen voor het behoud van het oerwoud hetgeen goed is voor het klimaat en de biodiversiteit. De landinpikkers lijken hier echter geen boodschap aan te hebben – het is niet eens duidelijk of ze iets van klimaatverandering e.d. weten – en lijken ideologisch door het christelijk geloof te worden gedreven waarbij het idee is dat God de Aarde aan ons heeft gegeven om te ontginnen: de indianen hebben geen recht op land omdat die – anders dan de kolonisten – de aarde niet productief maken. Maar juist door de natuur in stand te houden, houden de indianen ook het leven en ons eigen welzijn op lange termijn in stand: dat is de indiaanse ‘wijsheid’ die de moderne leiders, ook die van buiten Brazilië zoals bij ons, in hun gerichtheid op louter welvaart en luxe op korte termijn ten koste van de natuur ontberen.

Opmerkelijk genoeg geeft de documentaire begrip voor de landinpikkers want zoals een kolonist zegt: ‘ik kan niet in het bos leven’. Wij zijn immers landbouwers en geen jager-verzamelaars meer zoals de indianen. Evengoed moeten de indianen en hun oerwoud beschermen uit respect en voor ons eigen voordeel en heil, maar deze documentaire is aldus vooral interessant als de observatie van een botsing der beschavingen