Light as Feathers (2018)

De troosteloze leefomgeving van de vijftienjarige Eryk laat weinig te wensen over. Een stenen basketbalpleintje geeft nog de meeste kleur aan de vermetele contouren van een zielloos Pools dorpje. Buitenshuis en binnenhuis opereren in een afgebladderd continuüm. ”Alles is hier kapot, niets wordt meer gemaakt’, klinkt het uit de mond van Eryks getroebleerde moeder. Die uitspraak slaat net zo goed op het interieur als op de verstoorde familiedynamiek.

Cineaste Rosanne Pel kiest met langspeeldebuut Light as Feathers niet voor de gemakkelijkste weg. De film is een ruwe en oncomfortabele verkenning van een wereld waarin seksueel misbruik volautomatisch door de mazen van het net glipt. Sociale controle is een illusie en het zo gebruikelijke dader-slachtofferperspectief wordt welbewust op losse schroeven gezet. We kijken mee met Eryk (Erik Walny) zelf, een wat onbeholpen tiener die alleen de kunstmatig aangemeten masculiniteit van zijn vrienden en de roestende gezinsbanden van zijn jeugdjaren kent. In dit reddeloze milieu verhoudt Eryk zich tot Klaudia (Klaudia Przybylska), zijn twaalfjarige buurmeisje. Bescherming en geborgenheid blijven de mythes van een andere wereld.

De vraag is niet of we woede of onmacht moeten voelen; de vraag is of het zin heeft. Pel gaat in Light as Feathers uit van een strikt deterministische wereld, waarin alle ontwikkelingen in de lucht hangen en de setting dienst doet als een ijzeren kooi. Helaas is het precies dat onafwendbare noodlot dat de film haar kracht ontneemt. De acteurs spelen niet, ze zijn. Ze dragen hun eigen namen en zijn niet gecast op basis van hun merites.

Het probleem is daarbij niet zozeer dat deze ‘acteurs’ kwaliteiten missen, maar dat ze figureren in een rigide script zonder ademruimte. De beelden versterken dat: de korrelige beeldvoering en de wat plotsklaps gemonteerde homevideo-sequenties (vooral aan het begin) doen denken aan een semi-biografisch verslag van de dingen die voorbij gingen. Alsof we naar een tragische registratie van een recent verleden kijken. Lichte esthetiek komt hooguit van geforceerde visuele associaties, die opzichtig naar de filmtitel refereren.

Het pijnlijkste wapenfeit van Pel is dat ze seksueel misbruik in de kaders van haar filmwereld ontdoet de complexiteit die je bij zo’n open benadering van het thema verwacht. Light as Feathers mag de gebaande paden van vaste perspectieven dan ontregelen, op de achtergrond sluimert dezelfde misser die HBO-hit Big Little Lies in haar ontknoping ook al parten speelde. De verantwoordelijkheid voor het misbruik wordt wel degelijk bij Eryk zelf gelegd, maar het gebeurt in een eenduidige en verzachtende context van sociale voorwaarden. De film komt – misschien ongewild – over als een prototype voor het soort omstandigheden waarin jonge tieners hun gedrag haast gegarandeerd niet meer in de hand kunnen houden.

Is Light as Feathers de juiste film over het juiste thema op het juiste moment? Het is een volledig open vraag, die op het Nederlands Film Festival én daarbuiten hopelijk niet onbesproken zal blijven.

web

Bijzondere en ook gedurfde film, die in zijn geheel toch ook wat licht aanvoelt (al zal de titel daar ongetwijfeld niet naar verwijzen). In Light as feathers staat de puber Eryk (Erik Walny) centraal, die opgroeit bij zijn jonge moeder, oma en overgrootoma in een klein dorp in Polen. De vader van Eryk is vrijwel niet in beeld en de relatie tussen Eryk en zijn moeder doet ongezond (symbiotisch) aan. Daar komt bij dat de moeder opvoedkundig nauwelijks in staat is om haar zoon belangrijke levenslessen te leren, want zij is emotioneel zelf nog een kind en vermoedelijk ook het nodige tekort gekomen in haar eigen jeugd. Eryk is ondertussen verliefd op een jonger buurmeisje en hun ongelijkwaardige relatie ontaardt in een zwangerschap, die de onderlinge relaties tussen betrokkenen onder grote druk zet.

Light as feathers snijdt pittige thema's (waaronder seksueel misbruik) aan en doet een poging om in zekere zin taboes te doorbreken, zeker gelet op de gesloten cultuur in Polen als het om dit soort zaken gaat, waarbij de invloed van de Katholieke kerk (al wordt daar nergens in de film expliciet naar verwezen) ongetwijfeld een grote rol speelt. Light as feathers slaagt er ook in om bepaalde patronen mooi zichtbaar te maken, zoals het patroon dat Eryk nauwelijks ruimte krijgt van zijn (claimende) moeder en dat hij op zijn beurt claimend omgaat met zijn buurmeisje. De (niet professionele) acteurs komen naturel over, waarbij het haast lijkt of zij zichzelf spelen en je getuige bent van enkele gebeurtenissen uit het leven van de hoofdpersonen.

Ik ben nog wel nieuwsgierig naar de symboliek achter de filmtitel. Ik kan mij niet voorstellen dat die slechts naar de ganzenveren uit de film verwijst. Het zachte dons levert dan wel weer een mooi contrast op met de harde, grauwe wereld waarin de hoofdpersonen leven en de harde manier waarop zij met elkaar (en de dieren) omgaan.

Zo vader zo zoon?

Het is algemeen bekend dat de omgeving waarin wij als kind opgroeien een grote impact op ons kan hebben. Een ongezonde dynamiek in het gezin kan van negatieve invloed zijn op de ontwikkeling van een kind. Er zijn echter ook genoeg tegengeluiden te horen vanuit mensen die een slechte jeugd hebben gehad, en hierdoor besluiten het júist heel anders te doen. Terwijl sommige mensen ontsporen terwijl zij juist wel uit een ogenschijnlijk warm gezin komen. Is een veilige en stabiele thuishaven een garantie dat een kind met de juiste normen en waarden opgroeid? Ik denk dat dit ongetwijfeld een positieve invloed kán hebben, net zoals een ongezonde thuissituatie een negatieve stempel kán drukken. In hoeverre is iemand zijn gedrag namelijk aangeboren en aangeleerd, en wanneer is het een combinatie van die twee?

Light as Feathers wil duidelijk een voorbeeld belichten van een situatie die een negatieve invloed op de ontwikkeling van een kind heeft, maar het grootste gebrek aan deze titel is dat het portret wat geschetst wordt een impact mist. Er wordt steengoed geacteerd en de film oogt zeer realistisch, maar is tegelijkertijd veel te onsamenhangend. Het feit dat de vader van Eric niet in beeld is en zijn moeder in het begin van de film een ongezonde relatie met een foute man lijkt te hebben, voelen een beetje gemakkelijk om als hoofdverklaring te dienen voor de manier waarop Eric in zijn relatie met Klaudia omgaat. Het is wel duidelijk dat dit een rol speelt en een invloed heeft op zijn ontwikkeling, maar het is ook niet zo dat Eric vanuit het gezin meegekregen heeft dat het normaal is om je wil erdoor te drukken en dat je een ander kan dwingen/negeren in iets wat de ander niet wil. Dit wordt goed duidelijk als Eric per se wil dat Klaudia wat eet en zijn oma als reactie geeft dat hij haar niet kan dwingen. Het was weliswaar wel duidelijk dat zijn gezinssamenstelling niet de meest warme was, maar toch zag je ook dat zijn moeder op haar manier wel van hem hield. Het was niet zo dat haar zoon niet voor haar bestond en dat haar moeder en oma niks met Eric te maken wilde hebben.

Eric mist sturing, gaat over de grenzen van anderen heen en is obsessief en bezitterig, zoveel is duidelijk. Evenals de factoren die hier in meerdere en mindere mate van invloed kunnen zijn. Het grootste probleem is zoals eerder vermeld, een impact die uitblijft omdat dit drama ook vol zit met veel overbodige scènes die langdradig zijn en niet per se veel aan het verhaal toevoegen. Dit maakt Light as Feathers een pittige zit omdat het hierdoor wat slepend wordt. Het thema wat wordt aangesneden is weliswaar enorm interessant, maar de uitvoering laat te wensen over.

Oh ja, wat bezielt het de moeder van Klaudia om na de geboorte van het zoontje van haar dochter weer doodleuk in dezelfde buurt te komen wonen na langere tijd te zijn weggeweest? Als zij per se wilt dat Eric uit de buurt van haar dochter blijft, plan dan een verhuizing, maar hier leek niet eens over nagedacht. Ook raar dat de moeder van Eric deze optie niet eens overwogen leek te hebben. Beetje jammer omdat dit duidelijk een te geforceerde setting leek om Eric weer in contact met Klaudia te laten komen.

2,5*