La Sapienza (2014)

Wie thuis is in bouwkunst, architectuur, inzonderheid barok, heeft wel iets meer aan deze film maar de essentie van deze "La Sapienza" is toch hoe openhartige dialoog een beter licht kan werpen op relaties.

Een rustige film aldus met mooie plaatjes en goed acteerwerk waarin vooral Fabrizio Rongione (te zien in meerdere films van de gebroeders Dardenne) en de jonge Arianna Nastro bekoren.

De film moet eerst even wennen: aan het begin is de stijl zo anti-realisitsch dat het een beetje komisch wordt. Het doet een beetje lijken op Robert Bresson. Maar ik had geen verwachtingen dus ik begon aan het begin toch even te twijfelen aan de acteervermogens van de acteurs. Maar goed, als je door de eerste fase bent dan wordt de film alleen maar mooier en mooier.

De film laat de confrontatie zien tussen aan de ene kant het moderne kapitalistische rationalisme en aan de andere kant het religieus (of spirituele) irrationalisme. Gebouwen zijn toch een van de mooiste kunstvormen, het zijn plaatsen om in te verblijven, om je in thuis te voelen. Deze film is een ode aan de spirituele traditie van de Westerse wereld.

Het is ook een heerlijk anti-moderne film: de film begint met de prachtige Katholieke architectuur in Rome te vergelijken met de oerlelijke neoliberale architectuur van het moderne Frankrijk. Frankrijk wordt beschreven als een atheïstisch, harteloos land. Een land dat telkens opnieuw wilt beginnen en geen gevoel heeft voor traditie en conserveren. Frankrijk is losgezongen van welk mysterie dan ook.

Maar gelukkig is er hoop: de kunst kan ons nog redden. De schoonheid van architectuur wordt in de film gedefineerd aan de hand van afwezigheid: het is het licht en de ruimte van een gebouw dat architectuur zo mooi maakt, dat architectuur ons de ruimte geeft om de aanwezigheid te voelen van het Andere of het Vreemde. Het zijn niet de muren of de deuren, maar juist de ruimtes die ze vormen, wat ons bewust maakt van een andere aanwezigheid.

We zien de mystiek van de film goed terug in een scene waarin Groffedo Alienor zijn model voor een stad laat zien. In het midden van de stad is een Tempel voor alle religies. Alienor vraagt vervolgens hoe het met de atheisten zit. Groffedo antwoordt: ook zij kunnen de aanwezigheid voelen. Door licht. Uiteindelijk gaat de film over de waarde van het leven, het mysterie, en de verlossende kracht van architectuur.

Maar als je de film ziet is het niet moeilijk om ook in de verlossende kracht van film te gaan geloven! Ook film heeft de kracht om je naar de wereld als een kind te laten kijken. Een film kan je bewust maken van de ruimte en het licht om je heen. What seed, what root did it grow from? Who's doing this? De film geeft je de kracht om de wereld niet meer te zien als een middel maar als een mysterie, als iets nieuws.

Een documentaire die goed aansluit bij de film is deze: Why Beauty Matters? (Por que a beleza importa?) Roger Scruton - YouTube

Een documentaire van Roger Scruton over de betekenis van schoonheid. Scruton beschrijft schoonheid als iets nutteloos, iets dat niet aansluit bij onze praktische verlangens. Maar juist daarom bevrijd schoonheid ons van onze dierlijke natuur, en geeft ons een ervaring van iets wat transcendent is. En juist omdat kunst ons doet laten ontsnappen aan onze natuurlijke behoeftes, geeft het ons een plaats om ons in thuis te voelen.

Enfin, is dit niet precies wat Francesco Borromini ons leert? Dat ruimte en licht een betekenis hebben voorbij hun eigen natuurlijke eigenschappen, dat schoonheid een thuis geeft, en dat de wereld niet slechts in termen van nut begrepen moet worden?