Liberty Belle (1983)

“Je vous parle d’un temps que les moins de vingt ans ne peuvent pas connaître”: de jaren zestig.

Niet die van bloemen in het haar, maar van scheuren in het beton.

Met Liberty Belle maakte Pascal Kané een uitzonderlijk persoonlijk tijdsdocument over een periode die zelden zo is verfilmd in de Franse cinema. De jaren zestig worden steevast herleid tot beatniks, hippies en — natuurlijk — het vermaledijde mei ’68, dat achteraf tot Parigi Anno Zero werd uitgeroepen: tabula rasa, alles ervoor verdacht, alles erna noodzakelijk. Maar de echte aardverschuiving voltrok zich eerder, rond 1960, toen de Franse cultuur — en vooral de cinefilie — van binnenuit werd herschikt.

Cultuur, althans, is niet het juiste woord voor het personage van Gilles. Schoonheid komt dichterbij. Een gevaarlijke, reactionaire, maar onweerstaanbare schoonheid.

Kané kijkt onmiskenbaar subjectief terug. Wie zijn eigen éducation sentimentale verfilmt, verheft haar onvermijdelijk tot kosmos. Vingt ans en soixante: exact de leeftijd die Kané zelf had. Zijn alter ego Julien — gespeeld door Jérôme Zucca — is een weemoedige jongeman die net zijn vader verloor en zijn hypokhâgne begint in Parijs. De klas is verdeeld over Algerije; Julien niet. Hij zwerft, gehuld in een iets te grote visgraatjas waar zijn handen nauwelijks onderuit komen. Hij sluit zich aan bij de communistische jongeren, zonder overtuiging. Liever slijt hij zijn dagen bij de Liberty Belle-flipperkast of in het kielzog van meisjes — vooral Elise, de volkse serveuse.

Gaandeweg raakt Julien in de ban van Gilles: arendsblik, marmeren kaaklijn, rode cabriolet, dezelfde elegante doodsdrift als Roger Nimier. Gilles zou zonder aarzelen elke Antonioni en Bergman inruilen voor “un plan de Raoul Walsh”. Hij belichaamt de mac-mahonien-splinterbeweging, die zich afkeerde van de hitchco-hawksiens van Cahiers du Cinéma en haar carré d’as vond in Walsh, Losey, Preminger en Lang. Zelfs zijn clandestiene pokerclub draagt die naam.

Wanneer Julien verstrikt raakt in een politieke intrige, weigert Kané dit als activisme te filmen. Het engagement is geen overtuiging maar een jeugdig paroxysme: de adolescente drift om voortvluchtig te zijn. Vluchten met je geliefde richting Zwitserse grens. Onderduiken in een smoezelig hôtel de passe. De laatste trein missen om opnieuw in elkaars armen te vallen op het perron. Politiek als alibi voor erotiek — en geef hem eens ongelijk.

Kwatongen beweren dat Zucca zonder brio speelt: zijn gestes niet eloquent, zijn tekst lijzig. Ze missen dat zijn spel een expliciete hommage is aan Gary Cooper in Sergeant York: die aarzelende traagheid waarin existentiële twijfel uiteindelijk helderheid wordt. Ook een jonge André Dussollier duikt op — al is hij hier al mentorfiguur, zo oud dat hij zelfs in een film uit 1983 over 1960 geen leeftijdsgenoot meer kan spelen.

Want Liberty Belle is meer dan nostalgie. De film staat in symbiose met 1983. De desillusie van de personages vermengt zich met de leegte van het heden. Auteurs waren verdwenen. Jean Eustache had twee jaar eerder zelfmoord gepleegd. Een jaar later zou Le Père Noël est une ordure het grootste Franse kassucces ooit worden. Wat restte, waren post-post-Nouvelle-Vague-figuren — Luc Béraud, Pascal Bonitzer — die in de marge broddelden, vaak bevolkt door personages met een romantisch-suïcidale drift à la Patrick Dewaere.

De film eindigt met een genadeloze spiegeling. Julien en Gilles ontmoeten elkaar jaren later bij een vertoning van Pierrot le Fou.

“C’est du Nicholas Ray avec de la culture en plus."

Wat zij op hun twintigste visceraal beleefden — erotiek, politieke terreur, banditisme — is nu voor eeuwig gereduceerd tot een nerdy intellectuele pose.