Milena (1991)

Biopic van het leven van Milena Jesenská van de hand van de Canadese filmmaakster Vera Belmont. Milena Jesenská was een Tsjechische journaliste, die een deel van het werk van Kafka heeft vertaald, een intensieve briefwisseling met hem heeft gevoerd ('Briefe aan Milena'') en later ook zijn dagboeken heeft gekregen. Of ze ook een relatie met Kafka heeft gehad die meer dan vriendschappelijk was, is niet bekend. Al gaat de film daar wel vanuit.

Een gedurfd project van Vera Belmont, waarvoor ze ook een indrukwekkende cast voor bij elkaar gekregen heeft. Ga maar na: Valérie Kaprisky in de titelrol, Stacy Keach als haar vader, en Gudrun Landgrebe als haar vriendin Olga en Peter Gallagher als Ernst Pollak. Er zijn genoeg regisseurs die het met minder moeten doen. De film is bovendien deels in Praag opgenomen, kort na de revolutie. Nou, dat moet dan wel een dijk van een film opleveren, zou je denken, want die Jesenska was behalve een begaafd schrijfster ook een wilde en rebelse meid. Een dijk van een film is het helaas niet geworden.

Valérie Kaprisky slaagt er wonderwel in die ingewikkelde persoonlijkheid van Jesenská vorm te geven, al komt de rebelse, avontuurlijke en ondernemende kant van die persoonlijkheid beter uit de verf, dan de intellectuele kant. In ieder geval laat Kaprisky zien wel degelijk te kunnen acteren, al is ze geen groot actrice. De rest van de cast doet een decent job. Bij Stacy Keach is het altijd even doorbijten eer je hem los kunt zien van zijn Amerikaanse roots en hij geloofwaardig wordt als Praagse arts en hoogleraar. Dat een deel van de cast zich zou bedienen van een overdreven vet accent, zoals op IMDb wordt beweerd, is mij niet opgevallen; in ieder geval niet in mijn versie.

Waar de film onder lijdt is het probleem waar de meeste biografische verfilmingen onder lijden: het chronologisch volgen van de levensloop en het recht doen aan de voornaamste dramatische momenten uit het leven van de hoofdpersoon, levert nog geen onderhoudende of spannende film op. Laat staan één die je met een brok in de keel achter laat. En dat had hier wel gemoeten. Tenslotte komt Milena door haar moed en principiële houding zelf in een concentratiekamp terecht door het redden van talloze Joodse landgenoten. Maar dat blijft allemaal wat in de verte. Zo blijf je een geïnteresseerde toeschouwer, meer niet.

Sterkste punt van de film is het authentieke tijdsbeeld. Brengt je terug naar Midden-Europa in de jaren twintig en dertig, met alle onzekerheid en angsten over het opkomend fascisme van dien. Verder gebeurt er genoeg, aan afwisseling geen gebrek. Misschien zelfs wel een beetje te veel. 2 uur en 20 minuten is toch een flinke zit. De film is destijds ook uitgebracht onder de titel 'Lover' of 'The Lover'; een titel die ik niet kan verklaren. Bedoelt men Kafka's Lover? Maar de relatie met Kafka vormt maar een beperkt onderdeel van het verhaal en de film.

Wie de film wil zien, moet flink z'n best doen. Op DVD is hij niet uitgebracht. Hooguit nog hier en daar verkrijgbaar op VHS. Dat betekent dat een film waar toch twintig jaar geleden heel veel geld, vakmanschap en creativiteit aan is besteed, wegzakt in de vergetelheid en niet meer gezien wordt. Ik vind dat een verontrustende gedachte.