De Spooktrein (1939)

Erg grappig mysterie met een spectaculaire finale. Adolphe Engers is ontzettend komisch als stuntelende goochelaar.

Maar gelukkig... kunnen jullie rustig slapen, want ik vond 'm uiterst vermakelijk. Jammer van de incidentele weggevallen frames, maar uiteindelijk viel de staat van de (naar ik aanneem ongerestaureerde) film me nog alleszins mee. Net als in bovengenoemde Engelse verfilming maken vooral de duistere en mooi-sjofele decors en de sfeervolle belichting veel indruk; grappig om bij de credits te zien dat dat het werk is van Joop Geesink, later bekend van Loekie en het Carnaval Festival van de Efteling . Al met al een leuke verrassing.

Sfeervolle spooktrein.

Een bijzondere Nederlandse thriller uit den ouden doosch. Wie het overdreven acteerspel en de missende frames kan handelen wacht een sfeervol en licht komisch werkje, dat de tand des tijds goed heeft doorstaan. Zich veelal afspelend op dezelfde locatie en doen denkend aan een toneelvoorstelling weet de film toch te vermaken en vliegt het royale uurtje maar zo om.

Goed.

'Dames en heren, u zult thans beleven de huiveringwekkende geschiedenis van den spooktrein!' Voor wie kan genieten van het geaffecteerde Oudhollands van bijvoorbeeld het polygoonjournaal. 'De Spooktrein' (1939) oogt bijzonder fris door het expressionistische schaduwspel en de sfeervolle setting van een slecht verlicht station bij nacht en ontij. Op de geluidsband precies het juiste getik, gekletter, geplink en gebonk wat de juiste dosis suspense oproept. Echt nagelbijtend eng wordt het niet, maar het heeft zeker zo zijn momenten. Als de mysterieuze trein het stationnetje van Valkensrade binnenrijdt, blijkt het onverwachts zelfs een spectaculaire climax in petto te hebben.

Toch zijn het vooral de dik aangezette typetjes die de show stelen: de goochelaar en zijn assistente; de Freudiaanse psychoanalyticus en zijn hysterische patiënte; de muizige ambtenaar en zijn volgzame bruidje; de clowneske vrijgezel vol kwajongensstreken; de bemoeizuchtige christelijke geheelonthoudster. Allemaal zo plat als een dubbeltje, maar de stereotype typetjes passen precies in deze kluchtige horrorkomedie. Leuk op elkaar ingespeeld. Een paar gemene grappen over en weer. Een uurtje cinema kan slechter besteed worden dan met een werk waarmee een internationale vermaardheid als Carl Lamac bijdroeg aan onze vaderlandse filmgeschiedenis.

Het komische griezeltoneelstuk van de Engelse Arnold Ridley, bij het grote publiek beter bekend als private Godfrey uit de Engelse televisieserie Dad’s Army. ''The Ghost Train' (De Spooktrein) werd vijf keer verfilmd: in Duitsland in 1920 en 1927, in Engeland in 1931, deze van Karl Lamac in Nederland in 1939 en opnieuw in Engeland in 1941.

Een groepje treinreizigers (goochelaar professor Alberto met zijn assistente, een pasgetrouwd stel, een dokter, een deftige dame en een vrijgezel die de lolbroek uithangt) strandt 's avonds laat op het verlaten, spookachtige stationnetje van Valkenrade.

Die personages lenen zich vooral om voor de spelers de kans te geven om allerlei grappige typetjes neer te zetten.Maar let wel het is een beschaafde film met beschaafde personages die zich te allen tijde beschaafd uitdrukken. Daarnaast ziet de regisseur Karel Lamac geen kans zich te bevrijden van het toneelmatige karakter, waardoor de film (nu) een ietwat houterige, weinig spontane, geaffecteerde en geforceerde indruk maakt.

Het is best zeldzaam dat er in Nederland een genre-film werd gemaakt, zeker als ook nog de wereld in rep en roer was door de dreiging van een (Tweede Wereld) oorlog. Of juist daardoor want regisseur Karel Lamac was voor dat oorlogsgeweld gevlucht uit Praag, (Tsjechië) en kreeg dus de kans om hier een film op te nemen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat, ondanks het een bijna typische Nederlandse film is en je weet dat in die jaren er een vorm van censuur was; ("Een film moest ‘Hollands’ zijn, in overeenstemming met de tijdgeest.') de pers enigszins verwijtend deden; men viel over 'het on-Nederlands gegeven' en in licht-afkeurende zin over de 'groteske ontwikkelingen' ("een goede film, maar geen goede Nederlandsche film")

Voor (genre) liefhebbers is het wel grappig om eens een keer deze verzorgde productie te bekijken. Waarbij vooral het spectaculaire einde opvalt verder blijft het erg beschaafd, Oer-Hollands en niet spanned of eng.

Best leuk om gezien te hebben. Het voelt wel zeer verouderd aan, met een Polygoon-journaal-achtig Nederlands en een nogal toneelachtige uitstraling vol met typetjes die zich te allen tijde beschaafd uitdrukken. Maar alsnog, een vermakelijke kijkbeurt, waarin genoeg vermaak is met de rits aan typetjes in de eerste helft - en ook een trendbreuk aan het einde als het spookverhaal verandert in een misdaadthriller als het spoken een cover voor een treinroof blijkt, met o.a. een shootout en een treinongeluk. Stijfjes en houterig blijft het ook wel, maar ik heb me wel vermaakt.

Ik heb in deze maand al twee films gezien waarin in de jaren '50 en '60 regisseurs uit het buitenland kwamen, maar in de jaren '30 kwam dat nog veel vaker voor. Vaak regisseurs die op hun vlucht voor de nazi's her en der films maakten waaronder in Nederland. De meesten eindigden in de Verenigde Staten, maar de regisseur van deze film, de Tsjech Karl Lamac eindigde in het Verenigd Koninkrijk. Ook het verhaal was import. Dat was een Brits toneelstuk uit 1919. Er zijn zeker zes verfilmingen van waarvan dit de vierde is.

Wat opvalt aan De Spooktrein is een hoog tempo. De film duurt net iets meer dan een uur en heeft een verhaal waar in in een hedendaagse film minimaal twee uur besteed zou worden. De film heeft een komische toon, heeft flink uitgesproken karakters, bijna typetjes en ziet er als je door het jammerlijke gebrek aan restauratie heenkijkt erg verzorgd uit. Met soms mooi camerawerk en een knap in beeld brengen van een vrij grote groep karakters. Het verhaal is een beetje een kluchtige, licht mysterieuze film waar allerlei bovennatuurlijks wordt gesuggereerd, terwijl het gewoon wapensmokkelaars blijlen.

De cast is gevuld met ervaring. Tegenwoordig is Fien(tje) de la Mar waarschijnlijk de bekendste naam, deels geholpen door het Amsterdamse theater dat nog steeds haar naam draagt, maar ze heeft maar een kleine rol. In de tijd van de film was Cissy van Bennekom ook een bekende filmverschijning. Maar zijn hield er na de oorlog mee op.

Vermakelijke film.