Vrijdag (1980)

Vrijdag is een boeiend drama dat zich vrijwel op één locatie afspeelt. Via flashbacks kom je als kijker meer te weten over wat er zich heeft afgespeeld voordat Georges naar de gevangenis werd verbannen. Overigens visueel vrij bijzondere flashbacks. De beelden zijn wit, waardoor het er wat mistig en troebelig uit ziet. Vond het wel mooi.

De aankleding van de film ziet er ook bijzonder mooi uit en draagt bij aan de sfeer.

Uitstekende rol van Frank Aendenboom als de ex-gevangene die weer zijn plaatsje moet vinden in de maatschappij, maar daarbij stuit op enkele problemen: reacties van de buurt en zelfs zijn vrouw. Zijn vrouw, Jeanne, wordt gespeeld door de Nederlandse Kitty Courbois. Jeanne is een ontredderde vrouw die niet weet of ze nu moet kiezen voor Geroges of voor haar jonge minnaar Erik. Een Vlaams spreken Kitty Courbois klinkt logischerwijs wat vreemd, maar ze doet het zo slecht nog niet. Erik wordt gespeeld door Herbert Flack die het een stuk beter doet dan in het latere Springen. Het zijn vooral de acteerprestaties waardoor de film dik anderhalf uur weet te boeien.

Verfilming van het gelijknamige, ook door Claus geschreven toneelstuk.

De acteurs zijn zeer sterk bezig: Frank Aendenboom en Herbert Flack. 2 van de grootste namen uit Vlaanderen. Alleen is verder de film vrij mager met een verhaal dat het wel als boek goed zal doen, maar in een film niet echt werkt. Ook kan Hugo Claus beter bij schrijven blijven, want regisseren is niet echt z'n sterkste kant. Het geheel, de aankleding, de overgang, ... allemaal doet het iets te veel toneelachtig voor. Het zal wel een reden hebben dat de betere films uit die periode boerenfilms waren. Daar heb je minder het gevoel gedateerd te zijn, omdat het zowiezo in een verleden afspeelt. Ook is het geheel nogal verwarrend en is het meer de verdienste van de acteurs dat de film nog wat gered wordt. Ik hou m'n sterren in het midden: 2.5

Omdat 'k de dvd gewonnen had, heb 'k de film eens bekeken. M'n verwachtingen waren niet al te hoog, dus viel de film nog mee. Het verhaal en de acteurs konden me ook nog boeien. Vooral George die precies meer inzat met z'n tuin dan met z'n vrouw

Hugo Claus, auteur en regisseur, zet hier in een rauwe stijl een verhaal neer dat zich afspeelt in een lagere sociale klasse uit de stad en breekt hier mee met de klassieke Vlaamse plattelandsfilms die in de jaren 70 en 80 de meerderheid waren.

De acteurs bekoren en toch komen sommige scènes gekunsteld over. Ook de dialogen.

Nietemin sfeervol, erg volks en, Claus getrouw, behoorlijk cru en hoe dan ook boeiend.

Wa vind ge van mijne hof?!

Wanneer je A zegt, moet je ook B zeggen. Vandaar dat ik na het kijken van De Vijanden ook wel zin had in Vrijdag. De tweede film van Hugo Claus en het heeft even geduurd vooraleer hij zich aan een opvolger waagde. Hij liet zich in ieder geval omringen door een aantal van dezelfde mensen (onder andere Lili Rademakers als regie assistente) en haalde Ricardo Aronovich (waarvan Claus onder de indruk was ten tijde van Providence) als cameraman naar België.

Providence van Alain Resnais was een film met een aantal leuke visuele ideeën en het is duidelijk dat die lijn wordt doorgetrokken in Vrijdag. In een film die incest en de rehabilitatie van een gevangene bespreekbaar maakt, kiest Claus er voor om de geschiedenis van de personages uit te doeken te doen via een aantal flashbacks. Waar de scènes in het heden strak, grauw en grijs zijn, zijn de flashbacks frivool, licht en dromerig. Bewonderenswaardig wat hij (en voor een stuk vooral toch ook Aronovich vermoed ik) hiervan weten te maken. Verder is dit een film die in het verlengde ligt van De Vijanden. Opnieuw een groepje mensen die tegen wil en dank met elkaar opgescheept zitten, maar uiteindelijk toch op de een of andere manier dichter naar elkaar toegroeien. Het probleem is echter dat ook dit uiteindelijk niet blijft boeien. De confrontaties tussen Georges, Erik en Jeanne zijn vermakelijk, maar wanneer Claus dan ook nog eens besluit om nevenpersonages zoals Jules een eigen flashback te geven.. Het voelt wat aan als nodeloos opvullen van de speelduur.

Elly Claus (sinds 1970 de ex-vrouw van Claus, hoewel hun definitieve scheiding pas werd uitgesproken in 1987) heeft deze keer geen bijrol, maar nam wel de casting voor haar rekening. Vreemd dan ook dat net Kitty Courbois met de grote hoofdrol ging lopen (Hugo verliet Elly en zijn zoon Thomas om een romance te beginnen met Courbois) en al helemaal wanneer je bekijkt dat Courbois een Nederlandse is die het opeens moet doen met typisch Vlaamse ge en gij dialogen. Het gaat haar echter nog goed af en dat is vooral ook dankzij een uitstekende Frank Aendenboom die de film werkelijk in elke scène naar zich toetrekt. Dat voortschrijden wanneer hij voor het eerst na zijn verblijf in de gevangenis terug in zijn straat komt.. Je hebt geen dialoog nodig wanneer je Aendenboom ter beschikking hebt. Ook Herbert Flack is nog een leuke toevoeging. Een komische katalysator tussen Aendenboom en Courbois en dat was eigenlijk wel nodig. Verder is er nog een debuterende Hilde Van Mieghem te spotten en zijn er nog kleine bijrollen weggelegd voor onder andere Fons Rademakers en Ann Petersen.

Minder als De Vijanden in ieder geval. Het is moeilijk de vinger te leggen op het moment dat het misloopt, maar de film boeit minder en minder naarmate hij vordert. Daar kan een uitstekende Aendenboom en een aantal visuele hoogtepunten weinig aan veranderen. Met De Leeuw van Vlaanderen zou Claus echt hoge toppen scheren, benieuwd wat de overige films nog geven. Die zullen deze week ook nog wel passeren.

3*

De titel Vrijdag heeft verschillende betekenissen. Het is de dag van Venus, de dag waarop gevreeën wordt, de dag waarop Georges vrij-komt. Het speelt zich af binnen het tijdsbestek van die ene dag, maar via gesprekken en flashbacks wordt veel over het verleden onthuld. Er is eenheid van tijd, plaats en handeling.

Reeds voor de première van het toneelstuk in 1969 gaf regisseur Hugo Claus de vrouwelijke hoofdrol aan z'n minnares Kitty Courbois, die haar taalgebruik aanpaste om een Vlaamse te spelen. Frank Aendenboom was een ervaren theater- en tv-acteur die de complexe rol van een getormenteerd personage aankon. Nogal wat bekende gezichten zijn in een grotere of kleinere nevenrol te zien.

Inhoudelijk werden seksuele taboes doorbroken, met name incest. De vuile was van een ogenschijnlijk braaf, katholiek gezin werd buiten gehangen. De omgeving is geneigd het schandaal te minimaliseren of te ontkennen. De rekwisieten zijn tijdsgebonden: een bakelieten telefoon, een flipperkast, ouderwetse meubels... Een grappige scène is wanneer ze ruzie maken over een kapotte televisie. Na alle oplaaiende emoties moeten deze mensen in het reine komen met elkaar en met zichzelf.

Een niet zo toegankelijke film in die zin dat hij erg oubollig oogt. Zeker voor niet-Vlamingen kan dit een beproeving zijn. Geen boerenepos, maar de Vlaamse katholieke keutermentaliteit sijpelt er wel doorheen.

Gelukkig is het thema best interessant met een man die net de gevangenis heeft verlaten na een zedendelict met zijn dochter. Zwaar is het thema echter niet. Je krijgt ook niet de idee dat de man een pervert is, daar zijn dochter een lichtekooi is.

Een knappe Van Mieghem die nogal wat weg heeft van de hedendaagse Marie Vinck, niet onlogisch omdat het haar dochter betreft, maar de gelijkenis is érg treffend. Al bij al best onderhoudende film. De film was me vrij onbekend, maar bij deze afgevinkt.