Rififi in Amsterdam (1962)

Eind jaren vijftig en begin jaren zestig – een periode waarin per jaar gemiddeld twee Nederlandse films in première gingen – kreeg de Nederlandse film met Bert Haanstra en Fons Rademakers eindelijk weer wat kleur en een eigen gezicht. Na de oorlog – toen de filmindustrie maar moeizaam op gang kwam – waren het vooral oudgedienden of buitenlandse regisseurs geweest die een poging hadden gewaagd een Nederlandse film te vervaardigen. Met Haanstra en Rademakers waren er eindelijk twee regisseurs uit een nieuwe generatie opgestaan. De eerste leverde met Fanfare (1958) en De Zaak M.P. (1960) twee bekwame komedies af en Rademakers liet met Dorp aan de Rivier (1958), Makkers staakt uw wild geraas (1960) en Het Mes (1961) eveneens zien een uitstekend regisseur te zijn.

De pers reageerde overwegend positief op de genoemde films en zowel Haanstra als Rademakers zagen hun werk veelvuldig geselecteerd worden voor buitenlandse festivals. Dit leverde zelfs een aantal bekroningen en prestigieuze nominaties op, waaronder een Zilveren Beer en een Oscar nominatie. Commercieel succesvol was echter alleen Fanfare geweest. De overige films boekten geen winst, of leden zelfs verlies. Producent Joop Landré, verantwoordelijk voor de laatste twee films van Rademakers, wilde nu wel eens een aantal films gaan maken die niet enkel artistiek, maar ook commercieel goed zouden scoren.

In navolging van de populaire Franse ‘policiers’, met voorop de immens populaire reeks rififi-films, lanceerde hij zo het idee voor de eerste Nederlandse ‘rififi’ – wat vrij vertaald ‘heibel in de onderwereld’ betekent. Als uitgangspunt koos Landré het boek ‘Schatgravers aan de Amstel’, van W.H. van Eemlandt, dat redelijk populair leesvoer bleek. Voor de regie dacht hij aan John Korporaal, die in Mexico voor ophef had gezorgd met zijn debuutfilm El Brazo Fuerte, over corruptie op regeringsniveau. Korporaal – die het filmvak in de jaren vijftig leerde in Italië – voelde er wel wat voor om terug te keren naar zijn vaderland en draaide met Rififi in Amsterdam zijn eerste meters film in Nederland.

Om de film aantrekkelijk te maken voor het grote publiek besloot men zoveel mogelijk bekende namen te arrangeren. Met de opkomst van het medium televisie was hun blik primair gericht op televisiesterren in opkomst. Maxim Hamel, Rijk de Gooijer, Willy Alberti, Anton Geesink en Jan Blaaser zijn slechts een aantal van de vele sterren die een rol in de film vertolken. Alberti wordt zelfs in de gelegenheid gesteld zijn lied ‘Kijk me nog eenmaal aan’ ten gehore te brengen en Geesink mag nog even wat judokagrollen tentoonstellen. Deze commerciële ingrepen maken van Rififi in Amsterdam vooral een rommelige en gekunstelde film.

De film opent met beelden van de gedetineerde Bert Oliemans – statisch gespeeld door Maxim Hamel – die wordt vrijgelaten uit de Amsterdamse gevangenis. Naar later blijkt heeft hij vier jaar gezeten voor diefstal van juwelen van een oud SS-er. De juwelen zijn echter nooit gevonden, daar Oliemans deze voor zijn arrestatie verstopt heeft. De onderwereld figuur ‘Blauwbaard’, met zijn kornuiten ‘De Bijenkorf’ en ‘Lauwe Freek’ (Bassie en Adriaan, iemand?), houdt hem dan ook nauwlettend in de gaten. Ook de politie houdt een oogje in het zeil. Vanzelfsprekend komen beide (overigens dunne, gekunstelde en rommelige) verhaallijnen samen en volgt er een ware climax, die echter zo knullig in elkaar is gezet dat er van enige spanning en overzichtelijkheid geen sprake kan zijn.

Met Eduard van der Enden achter de camera zijn de beelden grotendeels goed verzorgd, al laat hij dit keer na om zijn stempel op het geheel te drukken zoals hem dat wel lukte bij bijvoorbeeld Monsieur Hawarden, Kort Amerikaans en Les Lèvres Rouges. Net als het scenario en de regie is ook het camerawerk vaak statisch en rommelig. De combinatie van deze drie factoren zorgt er dan ook voor dat de film dynamiek, maar vooral tempo mist en zo van de ene knullige scène naar de andere hobbelt. Het tempo en de overgang tussen de scènes ligt te laag om de kijker ook maar een moment in de getoonde handelingen te betrekken.

Dat Rififi in Amsterdam toch redelijk blijft boeien, heeft veel te maken met de aanblik van Amsterdam anno 1962 en de overwegend goede acteerprestaties. Ook de amusante bijrollen van met name Rijk de Gooijer en Anton Geesink zorgen voor veel plezier. De Gooijer omdat hij als gluiperd altijd in de smaak weet te vallen en Geesink omdat hij door zijn knullige en lompe verschijning een aantal scènes onbedoeld van een komische noot voorziet. Alleen al door zijn verschijning is Rififi in Amsterdam stiekem toch wel de moeite waard.

Inmiddels dus op DVD verkrijgbaar in de reeks 'Nederlandse Filmklassiekers'.

Vooral leuk uit nostalgisch oogpunt gezien.

Groezelig Amsterdam in de vroege jaren zestig komt in zwart-wit (toch) goed uit de verf.

Een aantal sfeervolle nachtopnames draagt daartoe bij en werkt sfeerverhogend.

Misdaad-komedie, met het accent op komedie.

Zoals al eerder gezegd hier nogal wat Bassie en Adriaan niveau schurken.

Vermakelijk is het wel.

Het sfeertje van "ouwe jongens krentenbrood" tussen politie en penoze, dat er in die jaren nog wel heerste, is leuk.

Willy Alberti's rol is (gelukkig) klein.

Toch mocht hij nog een liedje kwelen.

Zingen kon ie natuurlijk wel, maar zijn stem klinkt mij niet lekker in de oren.

Vooral de scène waarin hij hardop mee-neuriede met een door Els Hillenius gezongen liedje komt heel irritant over.

Maar werd dan ook al ras het zwijgen opgelegd in niet mis te verstane bewoordingen

De houterige Anton Geesink lijkt wel afkomstig uit zijn naamgenoot Joop Geesink's Dollywood studio., al zat er in diens creaties misschien zelfs nog wat meer leven en uitstraling.

Ik blijf erbij dat zijn kolossale postuur het meeste gewicht in de schaal legde bij zijn judo successen.

De kleine Japannertjes hadden geen schijn van kans.

Het merendeel van de acteurs en actrices voldoet redelijk tot goed.

Waarom we actrice Els Hillenius later niet vaker gezien hebben in films (met enkele uitzonderingen) en op TV is mij wel een raadsel.

Het was bepaald geen straf om naar haar te kijken, en haar acteerwerk was ook behoorlijk.

Ik heb mij niet verveeld met deze film.