Memory (2025)

Sandu maakte als kind de Tsjetsjeense oorlog mee en door middel van deze documentaire haalt ze herinneringen op uit die tijd: de film is als het ware een fotoboek die ze doorbladert en van commentaar voorziet. Heel duidelijk is het niet wat er allemaal ‘politiek’ gebeurt, maar ze kiest dan ook bewust voor het perspectief van haarzelf als kind, soms aangevuld met kennis van wat er later zou gebeuren. Op dezelfde manier getuigen de beelden aan de ene kant van een kinderlijke fantasie terwijl ze aan de andere kant ook heel artistiek zijn: ze doen denken aan surrealistische kunst, ook al lijken ze niet zozeer het onderbewuste uit te drukken. Haar oorlogservaringen zijn aangrijpend en de beelden zijn poëtisch en prachtig, maar qua inhoud is de film niet meer dan het visueel prachtig vormgegeven fotoboek van herinneringen. De documentaire belooft een poging te zijn de cyclus van geweld te begrijpen maar dat komt niet echt van de grond: de documentaire eindigt niet met een antwoord maar slechts met een aanklacht tegen de oorlog überhaupt.

Na Kabul, between Prayers weer een absolute topdocumentaire van een naar Nederland gevluchte filmmaker die terugging. Dat 'documentaire' wekt waarschijnlijk wel andere andere verwachtingen dan de film die je te zien krijgt. Pamyat' zijn de verfilmde jeugdherinneringen van Vladlena Sandu over opgroeien in Grozny als kind van Russische afkomst tijdens de Tsjetsjeense oorlog. Die vertelt ze in voiceover en daar zitten dan poëtische beelden bij. Amina Taisumova en Selima Agamirzaeva spelen de jonge Vladlena, maar veel scenes zijn ook gemaakt met kinderspeelgoed. De beeldtaal is nogal geïnspireerd zijn door filmmakers als Tarkovsky en Parajanov. Nou vind ik die twee vaak visueel indrukwekkend, maar te zweverig in hun vertelstijl, maar Sandu's verteller blijft dicht bij de gruwelijke waarheid, wat juist goed werkt in contrast met de wat meer abstracte beelden. Wat dat betreft zit ze eigenlijk dichter bij Idi i Smotri of Bergman, die, hoewel minder gruwelijk, ook heel concrete verhalen met meer abstracte beeldtaal mengde. Af en toe een goede 90s europopbanger op de soundtrack helpt ook om het verhaal in de tijd te gronden; de film opent met Dr. Albans 'It's My Life'. Het einde was me dan weer net iets te Socutera; dat had abstracter kunnen blijven.

De film is trouwens echt opgenomen in Tsjetsjenië. Daarvoor was wel een list nodig: Sandu zei dat ze een film ging maken over haar grootvader, een veteraan uit Tweede Wereldoorlog, en maakte een nepscript. Om controle te voorkomen, filmde ze op 16mm film, dat niet ontwikkeld kan worden in Tsjetsjenië. (via Het Parool)

Wat nog het vermelden waard is: Sandu's liefde voor oude films en dan specifiek King Kong speelt een rol in de documentaire. Ze kiest er ook voor om de film ouderwets te openen met alle credits en te eindigen met groot 'Fin' op het scherm, iets waarvan ik al tijden roep dat het terug moet komen, dus bonuspunten daarvoor.

(Gezien in Eye Filmmuseum, 30/7 aldaar te zien met een nagesprek met Sandu