Kingdom of Silence (2020)

Iedereen weet dat het Midden-Oosten een warboel is, niet alleen qua oorlog en geweld maar ook om als buitenstaander überhaupt te begrijpen wie elkaars vriend en wie elkaars vijand is op dit toneel van eindeloos nieuwe oorlogen. In het centrum ervan staat nota bene zo’n beetje het enige land dat stabiel is maar dat tegelijkertijd de schizofrenie zelf belichaamt: Saoedi-Arabië. Is het land revolutionair – een exporteur van salafisme zoals al Qaida en IS en daarmee de ultieme vijand van het Westen (maar liefst 15 van de 19 terroristen van 9/11 waren Saoedi’s) – of juist oerconservatief dat nota bene de VS en inmiddels zelfs Israël als hun grootste bondgenoot heeft? Is het land de bakermat van de islam – dat zijn puriteinse dus ‘protestantse’ versie van de islam inmiddels naar de hele wereld heeft geëxporteerd en geen concurrenten zoals Iran en de Moslimbroederschap duldt – of is het het land waar een koningshuis alle macht heeft en die alleen maar geïnteresseerd is in het behoud van die macht en daartoe een bondgenootschap met elke duivel, zoals de VS, smeedt?

Deze documentaire gaat over Kashoggi en de moord op hem in het Turkse consulaat die de wereldpers haalde, maar laat ook wat licht schijnen over de recente en bepaald verontrustende geschiedenis van dat schizofrene land Saoedi-Arabië en z’n schizofrene relatie met de VS waardoor we er iets van kunnen begrijpen. We leren dat de relatie is gebaseerd op de import van Saoedische olie door de VS en de import van Amerikaanse wapens door Saoedi-Arabië (ik merk op dat de Sovjet-Unie op zijn beurt warme banden met Iran, de aartsvijand van Saoedi-Arabië, aanknoopte hetgeen tot onder meer de Syrische burgeroorlog zou leiden). Religie speelde geen rol totdat de Sovjets Afghanistan binnenvielen. De VS en Saoedi-Arabië zouden samen ten strijd trekken tegen het communisme waarbij ze bewust het islamextremisme aanmoedigden. We leren Kashoggi kennen als een invloedrijke journalist en vriend van het Saoedische koningshuis die fan was van Osama bin Laden en diens verzet tegen de Sovjets. Maar dat veranderde toen Osama zich tegen de VS – de grote vriend van Saoedi-Arabië – keerde. Net als Saoedi-Arabië zelf veroordeelde Kashoggi het terrorisme en omgekeerd viel Bush Irak binnen in plaats van Saoedi-Arabië: zeker voor de Republikeinen blijkt de vriendschap met Saoedi-Arabië heilig vanwege de olie- en wapenhandel en kan zelfs de grootste terroristische aanslag van de recente geschiedenis daar geen krasje in maken (terwijl Saddam Hoessein geen vriend meer was van de VS dus de prijs moest betalen).

Toen kwam de Arabische Lente. Kashoggi en Obama vonden het wel wat, maar in Saoedi-Arabië werd de opstand hard neergeslagen (met Amerikaanse wapens) en men was boos dat de VS Moebarak in Egypte had laten vallen (en Obama en de Saoedi’s waren bepaald geen vrienden). Alles veranderde toen Mohammed bin Salman de nieuwe koning van Saoedi-Arabië werd: hij trok alle macht naar zich toe en begon een oorlog in Jemen (waar hij oorlogsmisdaden beging) en tegen alle oppositie waarin hij kan meten met Poetin want niemand die kritiek op hem kan beter vluchten voor z’n leven (hetgeen Kashoggi deed) en zelfs de andere prinsen moeten op hun woorden en daden passen. Tot overmaat van ramp kwam Trump aan de macht die de grootste vriend van Saoedi-Arabië is en die het niets kan schelen welke misdaden Salman begaat zodat die de vrije hand kreeg. Kashoggi waagde het om kritiek te hebben op zowel Trump als de veranderingen zoals de censuur onder Salman (interessant overigens dat het Westen vooral positief reageerde op Salmans regime want hij laat vrouwen auto rijden!) en moest dat dus bekopen met een gruwelijke dood in het Turkse consulaat.

Aldus is de documentaire een goede introductie tot de laatste ontwikkelingen in Saoedi-Arabië, al is er nog ruimte voor meer diepgang om het nog beter te begrijpen want niet alle vragen worden beantwoord.

Goed onderzocht maar conventioneel gebrachte documentaire koppelt het relaas van de Saudi-Arabische journalist Jamal Kashoggi, die op 2 oktober 2018 op gruwelijke wijze werd vermoord, zeer waarschijnlijk in opdracht van kroonprins Mohammed bin Salman, aan de recente politieke geschiedenis van Saudi-Arabië. De ongemakkelijke relatie tussen dit land en de VS, met name na de Russische inval in Afghanistan in 1979, speelt daarbij een centrale rol. Kashoggi was lange tijd één van de belangrijkste verdediger van het regime van de Saudi's, maar nam later een meer kritische houding aan die hem uiteindelijk zijn leven zou kosten. Veel belangrijke spelers komen aan het woord, maar het verhaal is eenzijdig en de combinatie van pratende hoofden en vaak vertoond archiefmateriaal getuigt van een weinig originele visuele benadering.