Sheikh Jackson (2017)

Voor een westerse kijker voelen de films van regisseur Amr Salama misschien eerder belerend en prekerig dan werkelijk schokkend. Of het zijn debuutfilm 'Asma'a' (2011) is waarin een huisvrouw strijdt tegen de discriminatie en de vooroordelen die een HIV-besmetting afroept over haar gezinsleven. Of deze 'Sheikh Jackson' (2017) waarin een man zichzelf zoekt tussen de wulpse heupbewegingen en androgyne kledingstijl van Michael Jackson en de rechtlijnigheid van Egyptische mannelijkheidsnormen. Khaled Hani mag dan opgegroeid zijn in die jaren negentig waarin genderverhoudingen ook in Egypte veranderden, maar zijn alleenstaande vader (vroegere legerkapitein, nu weduwnaar) ramde het idee erin dat 'een mannelijke man' een goede baan en een afgetraind mannenlichaam heeft. Wat voor Khaled een eerste onschuldige kus had moeten worden met zijn jeugdliefde Sherine, wordt door eenzijdige mannelijkheidsidealen een negatieve ervaring vol zelfverwijt en mislukking. Een voedingsbodem waardoor hij in zijn functie als sheikh (een soort islamdeskundige) alleen nog zachtheid en compassie kan vinden bij de mannenbroeders van zijn strenge islamitische geloofsgemeenschap. Al blijkt de scheidslijn tussen machismo en religiositeit toch niet zo scherp wanneer diezelfde geloofsgenoten hem opdragen om Michael Jackson te verwerpen.

Wat ik goed vind aan 'Sheikh Jackson' (2017) is dat het op een luchtige, speelse manier kritiek heeft op bepaalde aspecten van de geïnstitutionaliseerde machtsvelden rond de geloofsgemeenschap en hun sombere visie op de islam, met meer oog voor vergelding of beloning in het hemelse rijk dan voor een veranderende maatschappij waarin gendergelijkheid nu eenmaal een dagelijkse realiteit is. En toch was de invloedrijke, doch hoogst conservatieve Al-Azhar niet bepaald happy met hoe de strengere islam hier wordt geportretteerd. Altijd fijn als een cineast port waar de macht in zijn of haar thuisland invloed uitoefent op het maatschappelijke leven. Maar het is geenszins een islamkritische film - zoals men in meer rechtsere kringen stoïcijns probeert om ontwikkelingen in het Midden-Oosten sec te duiden aan de hand van vermeende geloofsregels - omdat misogynie en genderongelijkheid hier veel breder worden getrokken dan alleen die verduivelde islam. 'Sheikh Jackson' (2017) schetst een mannenprobleem dat godzijdank niet meer zo zwart/wit bestaat in ons seculiere westen, maar het staat ook weer niet zo ver van ons af dat ik het idee heb dat we onszelf hier al te trots op de borst mogen kloppen. Daar is het innerlijke conflict van de religieuze Khaled Hani iets te identificeerbaar voor, ook al kiest hij voor een uitingsvorm die men in Nederland misschien minder vanzelfsprekend vindt.