The Greenaway Alphabet (2017)

Eigenzinnige film van de partner van Peter Greenaway, geheel in zijn stijl gemonteerd en daarom tevens een hommage aan hem. Uitgangspunt is de bijzondere relatie met zijn dochter, die duidelijk een en ander van haar vader meekrijgt aan (artistieke) levenslessen. Peter wordt, met name door zijn dochter, nogal uitgedaagd met scherpzinnige vragen, wat soms pijnlijk confronterende momenten oplevert, maar altijd met een humoristische ondertoon, waar hij zelf met zijn typisch Engelse reserves aan bijdraagt, vooral wanneer hij in het nauw gedreven wordt. Het resultaat is een zeer sympathieke, aandoenlijke film die mij doet vermoeden dat het, net zoals vele kunstenaars, geen makkelijke man is om mee te leven. Des te meer bewondering gaat uit naar zijn gezin.

Hoe hou je jezelf staande als je de echtgenote of dochter bent van Peter Greenaway? Hij praat en luistert niet, maar hij oreert of doceert, of daagt zijn gesprekspartners uit en neemt ze gestaag mee in zijn gedachtekronkels en legt ze zijn eigen intellectuele uitdagingen voor. Zijn echtgenote (Saskia Boddeke) legde de tegenstrijdigheden van haar man vast. Ze portretteert hem als 'de man' Peter Greenaway: zelfingenomen, egocentrisch en vooral verguld van zijn eigen gelijk, maar ook ontroerd en trots als zijn tienerdochter hem de wind uit de zeilen neemt en hem dwingt om een meer kwetsbare kant te tonen. Zijn vrouw portretteert hem als 'de kunstenaar' Peter Greenaway: vernieuwend, experimenteel en tegendraads tot op het sarrende af, maar zijn postmoderne werk is niettemin diep ingebed in een culturele geschiedenis waar hij rijkelijk de vruchten van plukt, terwijl hij verhalenvertellers zegt te wantrouwen en historici afdoet als leugenaars.

Waar begint 'de man' Peter Greenaway en waar gaat die over in 'de kunstenaar' Peter Greenaway? Wat is de invloed van zijn leven op zijn werk en van zijn werk op zijn leven? En waar zien Saskia/Zoë zichzelf terug, of zijn ze misschien een stuk belangrijker in de vorming van 'de kunstenaar' dan ze soms over zichzelf denken? Ook zij zijn op hun manier beïnvloed door, of zetten zich af tegen, de reus in wiens schaduw ze verkeren. Want boven alles toont Saskia Boddeke dat 'het oeuvre' Greenaway, die in de stijl van de documentaire zit vervat met de vreemde montage-overgangen en de split-screen fragmenten vol intertekstuele verwijzingen, voortleeft door deze twee dames. Of de mens (of de kunstenaar) Peter Greenaway straks op zijn tachtigste werkelijk besluit om zich te euthanaseren valt nog te bezien, maar ergens is de vonk van zijn genie al overgesprongen op vrouw en dochter. Al is het omdat zij het zijn die straks zijn nalatenschap dragen.

“Ben je nu écht van plan om op een einde aan je leven te maken wanneer je 80 jaar oud bent?”, vraagt de 16-jarige Pip Greenaway aan haar vader. “Vergeet niet dat ik een filmmaker ben”, is het antwoord dat je mag verwachten van de eigenzinnige, vaak controversiële maar nooit saaie beeldende kunstenaar Peter Greenaway. Toch is die uitspraak van de in 1942 geboren Greenaway de directe aanleiding voor deze documentaire. Zijn vrouw Saskia Boddeke lost hiermee een belofte in dat hij zijn dochter voor zijn dood zou vertellen over zijn nalatenschap. Greenaways fascinatie met cijfers en letters – wat het meest nadrukkelijk tot uiting kwam in zijn film Drowning by Numbers – was aanleiding om dit gesprek tussen vader en dochter te structureren aan de hand van het alfabet. Gefilmd over een periode van een aantal jaren waarbij (niet geheel onverwacht) niet alle letters aan bod komen, maar de openhartigheid waarmee vader en dochter spreken over elkaar en over het leven in het algemeen levert regelmatig bijzondere momenten op en Boddeke omlijst de gesprekken met beelden van een visuele pracht die zo uit een film van de grootmeester zélf hadden kunnen komen. Liefhebbers van Greenaway kunnen zich bovendien laven aan aandacht voor en beelden uit enkele van zijn minder bekende werken.