Sengiré (2017)

Natuurdocumentaire The Ancient Woods is meer dan een natuurdocumentaire. Dat ‘genre’, als je daar al van kunt spreken, lijkt nog altijd gemonopoliseerd door grootscheepse films en series als [Planet] Earth en Frozen Planet. De bewonderde blauwdrukken binnen die categorie hebben doorgaans twee dingen gemeen: de meest geavanceerde cameratechnologie zorgt ervoor dat we kúnnen zien, terwijl een voice-over met goddelijk tembre (meestal een man) ons vertelt wat we moéten zien. Waar ik persoonlijk nog altijd een zwak heb voor de visuele fijnzinnigheid en de natuurlijke schoonheid van dit soort films, voel ik me (te) vaak ook sterk gestuurd in mijn perceptie. Wanneer verlaat de mens zijn commentaarpositie, laat ze het grote vertellen over aan de natuur zelf? Het is precies in de wereld van die schurende conventie dat The Ancient Woods als geroepen komt.

Deze Litouwse aanwinst [première vorig jaar op het IDFA] is met zijn bedeesde montage, beheerste cameravoering en springlevende geluidsband eerder schatplichtig aan de zogenoemde ‘slow cinema‘ dan aan de episch opgezette natuurdocu’s waar regisseur Mindaugas Survila (The Field of Magic) zich thematisch toe verhoudt. Toch is het complete gebrek aan geijkte conventies misschien wel Survila’s belangrijkste wapenfeit; zo prominent is de rol van de dieren in de Litouwse oerbossen, zo ongrijpbaar aanwezig is de natuur zelf als hoofdrolspeler.

De afwezigheid van een voice-over dwingt je onmerkbaar om te luisteren. En wat is er veel te horen: alsof overal kleine microfoons rondzwerven, die nog details opvangen van zojuist als de camera ons het nu toont. Wat we niet meer zien blijft toch nog aanwezig, zodanig herkenbaar dat we de bossen leren kennen, een kaart van geluiden kunnen schetsen. Ondertussen speelt de monteur van de film met continuïteit en discontinuïteit. Nacht en dag gaan haast naadloos in elkaar over, maar de beeldwisselingen vertellen abrupt over fases van leven en dood. Vroeg in The Ancient Woods ontkomt een muis aan de jagersdans van een wat traag geschapen slang; later keren we plots terug, maar dan rust de prooi in de bek van zijn natuurlijke meester. De derde keer dat we de slang zien ligt hij verveld in een bad van bladeren. De rollen worden telkens omgedraaid, tot de cyclus voltooid is en dus weer opnieuw kan beginnen.

En de mens? Die verschijnt maar twee keer in beeld. Als een fantoom, stil, neutraal en nietig.

weblink

Je hebt waarschijnlijk wel eens een moment dat je minutenlang naar een spinnetje kijkt omdat je geïntrigeerd bent hoe het eruit ziet en wat het doet. Deze film laat je op dezelfde manier kijken naar heel veel dieren (en diertjes): ze krijgen allemaal een paar minuten. Er is geen voice-over of muziek. Er is zelfs geen noemenswaardige actie of drama zodat we net als bij het spinnetje slechts kunnen kijken hoe het dier eruit ziet, hoe het beweegt en welk geluid het voortbrengt. De film levert zo nauwelijks kennis over de natuur, zoals de biologie die levert, of een verhaal c.q. drama, zoals de populaire BBC-natuurfilms die leveren. De film brengt ons wel op een mystieke manier dichtbij de natuur en leert ons zo genieten van de natuur en deze op waarde te schatten.

In tegenstelling tot de Nederlandse natuurfilm Wad: Overleven op de grens van... kende deze film gelukkig geen voice-over en geen aangepaste soundtrack. Je moet het in deze film doen met de beelden van de natuur die je voorgeschoteld kreeg en het geluid dat de dieren produceerden. Uitleg wordt verder niet gegeven en juist dat maakt deze natuurdocumentaire in tegenstelling tot het door mij genoemde "Wad:..." tot een film voor volwassenen. Hoewel de beelden van de natuur zonder meer zeer mooi waren vond ik 85 minuten voor deze film overigens wel lang genoeg.

3,5*

Het is zeker even wennen aan het begin van deze natuurdocumentaire zonder muziek en voice-over, maar met lange (soms statische) takes waarin aanvankelijk niet zo gek veel gebeurt. Maar die lange, ononderbroken shots maken dit juist uniek en tonen een glimpje uit het leven van diverse bewoners van 'The Ancient Woods' zonder dat voor de kijker te interpreteren. Het eindresultaat is de meest fascinerende natuurdocumentaire die ik ooit heb gezien en - mede dankzij het prachtige geluid - ééntje die je als kijker hypnotiseert en aan het einde doet verlangen naar meer.

Mooie natuurdocumentaire over verschillende dieren in hun habitat, in dit geval een oerbos in Litouwen. Het is even wennen, een natuurdocumentaire zonder commentaarstem die alles voor je interpreteert, maar uiteindelijk zeer verfrissend: het laat je zelf nadenken over wat je ziet en hoe je het gedrag van de verschillende dieren moet interpreteren. Ook de pure geluiden van de natuur zijn (letterlijk) verfrissend. Hoewel er in de slecht geïsoleerde zaal van het filmhuis steeds allerlei storende geluiden van buitenaf binnendrongen, was toch goed te horen dat er goede apparatuur is gebruikt om de geluiden van de natuur op te vangen. Net toen de verveling dan toch begon toe te slaan en de documentaire voor mij mocht eindigen, was die ook voorbij. Misschien ben ik toch te veel aan de stad gewend om het lang uit te houden in/bij zo'n verstilde omgeving. Confronterend, dat dan weer wel...